Adhyaya 148

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं कुंडलसंभवम् । तस्यैव चोत्तरे भागे ब्रह्मकुण्डसमीपतः

イーシュヴァラは言った。「それから、大女神よ、クンダラサンバヴァと呼ばれる井戸へ赴き、その北側、聖なるブラフマクンダの近くへ行くがよい。」

Verse 2

यत्र सिद्धो महादेवि रूपकुंडलहारकः । तत्र स्नात्वा नरो देवि मुच्येत्स्तेयकृतादघात्

大女神よ、そこは「美しき耳飾りを奪う者」と呼ばれる成就者が成就を得た場所である。そこで沐浴する者は、盗みによって生じた罪から解放される。

Verse 3

सप्त जन्मानि देवेशि न तस्यान्वयसंभवः । चौरः कश्चिद्भवेत्क्रूरस्तत्र स्नानप्रभावतः

おお、神々の主の女神よ。七度の生にわたり彼の家系は続かず、かの地で沐浴する力に結びつく果報として、彼は残忍な盗賊となるであろう――これがこの説話の教えである。

Verse 4

शिवरात्र्यां विशेषेण पिंडदानादिकां क्रियाम् । कुर्याच्छस्त्रहतानां च पापिनां तत्र मुक्तये

とりわけシヴァラートリーには、そこでピンダ供養（piṇḍa-dāna）などの作法を修し、武器に倒れた者と罪ある者の解脱のために行うべきである。

Verse 5

देव्युवाच । कथं कुण्डलरूपं तु पृथिव्यां ख्यातिमागतम् । एतत्कथय मे देव विस्तराद्वदतां वर

女神は言った。「この“クンダラ（耳飾りの形）”はいかにして地上に名高くなったのですか。おお神よ、語りの最勝者よ、詳しく私にお説きください。」

Verse 6

ईश्वर उवाच । शृणु देवि महापुण्यां कथां पापप्रणाशनीम् । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो जन्मशतार्जितात्

イーシュヴァラは言った。「聞きなさい、女神よ。これは大いなる功徳をもたらし罪を滅する物語である。これを聞けば、人は百生にわたり積んだ罪から解き放たれる。」

Verse 7

प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्छिवरात्र्यामुपोषितः । आसीत्सुदर्शनो राजा पृथिव्यामेकराट् सुधीः

プラバーサ聖地の大いなる功徳により、またシヴァラートリーに断食を守ったゆえに、かつて地上にはスダルシャナ王がいた。賢明にして、天下を一人治める王であった。

Verse 8

धन्यो हि स धनाढ्यश्च प्रजां यत्नैरपालयत् । राज्यं तस्य सुसंपन्नं ब्राह्मणैरुपशोभितम् । समृद्धमृद्धिसंयुक्तं विटतस्करवर्जितम्

まことに彼は福徳に恵まれ、富み栄えていた。怠らぬ努力によって民を守り、その国は万事整い、婆羅門たちにより荘厳され—繁栄し、豊穣に満ち、悪党や盗賊のない国であった。

Verse 9

तस्मिञ्जनपदे रम्ये पुरी भगवती शुभा । चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता पुरप्राकारमंडिता

その麗しい国土には、吉祥にして輝く都があった。四つのヴァルナがともに栄え、城郭の垣と堅固な城壁によって美しく飾られていた。

Verse 10

तस्मिन्पुरवरे रम्ये राज्यं निहतकण्टकम् । करोति बान्धवैः सार्द्धमृद्धियुक्तः सुदर्शनः । हिरण्यदत्तस्य सुतो जातो गांधारकन्यया

その麗しく最上の都において、繁栄を具えたスダルシャナは、親族とともに「棘なき国」（患難なき国）を治めていた。彼はヒラニヤダッタの子で、ガンダーラの乙女より生まれた。

Verse 11

तस्य भार्या प्रिया साध्वी भर्तृव्रतपरायणा । सुनंदा नामविख्याता काशिराजसुता शुभा

彼の愛しき妃は、徳高く貞淑で、夫への貞節という聖なる誓戒にひたすら帰依していた。名をスナンダーといい、カーシー王の吉祥なる王女として知られていた。

Verse 12

तया सार्धं हि राजेन्द्रो भोगान्स बुभुजे सदा । भुंजमानस्य भोगान्वै चिरकालो गतस्तदा

まことに王は彼女とともに、つねに王者の享楽を味わっていた。そうしてその享楽に耽るうちに、長き歳月が過ぎ去った。

Verse 13

अकरोत्स महायज्ञान्ददौ दानानि भूरिशः । एवं कालो गतस्तस्य भार्यया सह सुव्रते

彼は大いなる供犠を修し、惜しみなく布施の施しを与えた。かくして、清き誓願を具えた妻とともに、彼の時は過ぎていった。

Verse 14

कदाचिन्माघमासे तु शिवरात्र्यां वरानने । सस्मार पूर्वजातिं स भार्यामाहूय चाब्रवीत्

ある時、マーガ月のシヴァラートリの夜、ああ麗しき面影の人よ、彼は前生を想い起こし、妻を呼び寄せて語った。

Verse 15

सुदर्शन उवाच । शिवरात्रिव्रतं देवि मया कार्यं वरानने । व्रतस्यास्य प्रभावेन प्राप्तं राज्यं मया किल

スダルシャナは言った。「女神のごとき方よ、麗しき御顔の方よ、我はシヴァラートリの誓戒を修せねばならぬ。まことに、この誓戒の力によってこそ、我は王国を得たのだ。」

Verse 16

राज्ञ्युवाच । महान्प्रभावो राजेन्द्र एवमुक्तं त्वया मम । एतन्मे कारणं ब्रूहि आश्चर्यं हृदि वर्तते

王妃は言った。「大王よ、あなたが私に語られたとおり、その力はまことに大いなるもの。どうかその理由をお聞かせください。驚嘆が我が心に満ちております。」

Verse 17

राजोवाच । शृणु तीर्थस्य माहात्म्यं शिवरात्रिमुपोषणात् । तस्मिञ्छिवपुरे रम्ये स्वर्गद्वारे सुशोभने

王は言った。「シヴァラートリの斎戒より現れる、このティールタの大いなる功徳を聞け。そこには、天界の門のごとく輝く、麗しきシヴァプラがある。」

Verse 18

आदितीर्थे प्रभासे तु कामिके तीर्थ उत्तमे

プラバーサのアーディティールタにて——まことに、「カーミカ・ティールタ」と呼ばれる最勝の聖地にて——

Verse 19

ऋद्धियुक्ते पुरे तस्मिन्नित्यं धर्मानुसेविते । शिवरात्र्यां गतो राज्ञि तिथीनामुत्तमा तिथिः

王妃よ、繁栄に満ち、常にダルマが実践されるその都に、月日（ティティ）の中で最上なるシヴァラートリーが到来した。

Verse 20

मानवास्तत्र ये केचित्पुरराष्ट्रनि वासिनः । तत्रागता वरारोहे शिवरात्र्यामुपोषितुम्

麗しき腰の女よ、そこに住む町人も郷人も皆、シヴァの夜シヴァラートリーに断食（ウパヴァーサ）を守るため、その地へ集い来た。

Verse 21

धननामा वणिक्कश्चित्तत्रैव वसते सदा । धनाढ्यः स तु धर्मात्मा सदा धर्मपरायणः

そこにはダナ（Dhana）という名の商人が常住していた。富裕でありながら、彼は法（ダルマ）にかなう正しき心の持ち主で、常にダルマに帰依していた。

Verse 22

स भार्यासहितस्तत्र शिवरात्रिमुपोषितः । तस्य भार्याऽभवत्साध्वी रूपयौवनसंवृता

そこで彼は妻とともにシヴァラートリーの斎戒を守った。妻は貞淑なるサードヴィーで、美貌と若さに恵まれていた。

Verse 23

प्रचलन्मेखलाहारा सर्वाभरणभूषिता । स तया भार्यया सार्धं कामक्रोधविवर्जितः

揺れ動く帯と首飾りをまとい、あらゆる飾りで荘厳された彼女はそこに立っていた。彼はその妻とともに、欲と怒りを離れていた。

Verse 24

प्रभासस्याग्रतो भूत्वा स्नातः शुक्लांबरः शुचिः । यथोक्तेन विधानेन भक्त्या निद्राविवर्जितः

プラバーサの御前に立ち、彼は沐浴し、白衣をまとって清浄であった。説かれた作法のとおり信愛をもって行じ、眠りを退けていた。

Verse 25

तत्राहं चौररूपेण पापः स्तैन्यं समाश्रितः । सच्छूद्राणां कुले जातो देवब्राह्मणपूजकः

そこで私は罪深く、盗人の姿となって盗みに身を寄せていた。私は由緒あるシュードラの家に生まれたが、なお諸神を礼拝し、ブラーフマナを敬う者でもあった。

Verse 26

पूर्वकर्मानुसंयोगाद्विकर्मणि रतः सदा । तस्यां रात्र्यामहं तत्र जनमध्ये तु संस्थितः

過去の業の果報との結びつきにより、私は常に邪な行いに耽っていた。だがその夜、私はそこにいて、人々の群れの中に立っていた。

Verse 27

कुण्डलीनः स्थितस्तत्र रंध्रापेक्षी वरानने । वणिजस्तस्य भार्यायाश्छिद्रान्वेषणतत्परः

ああ、麗しき面差しの女よ、私はそこに身をかがめて潜み、隙をうかがっていた――商人の妻の弱みを探し求めることに心を定めて。

Verse 28

सा रात्रिर्जाग्रतस्तस्य गता मे विजने तथा । गीतनृत्यादिनिर्घोषैर्वेदमंगलपाटकैः

その夜、彼は眠ることなく過ごし、私もまた人里離れた場所で、歌や踊りの音、そして吉祥なるヴェーダの詠唱に包まれて過ごした。

Verse 29

तालशब्दैस्तथा बन्धैः पुस्तकानां च वाचकैः । एवं रात्र्यां तु शेषायां यावत्तिष्ठति तत्र वै

リズムを刻む拍手の音、楽曲の響き、そして書物を朗読する人々の声と共に、彼は夜が明けるまでそこに留まり続けた。

Verse 30

निरोधेन समायुक्ता पीड्यमाना शुचिस्मिता । धनिभार्या निरोधार्ता देवागाराद्बहिर्गता

生理的な圧迫に苦しみ、痛みに耐えながら、清らかな微笑みを浮かべた富豪の妻は、その苦痛に耐えかねて神殿の外へと出た。

Verse 31

तस्याः कर्णौ त्रोटयित्वा पुप्लुवेऽहं जले स्थितः । ततः कोलाहलस्तत्र कृतस्तत्पुरवासिभिः

私は彼女の耳を引き裂いて、水の中に飛び込み、そこに留まった。すると、その町の住民たちによって大きな騒ぎが巻き起こった。

Verse 32

श्रुत्वा कोलाहलं शब्दं कर्णत्रोटनजं तदा । धाविता रक्षकास्तत्र राजशासनकारकाः

耳を引き裂かれたことによるその喧騒を聞きつけ、王の命を執行する警護兵たちがそこへと駆けつけた。

Verse 33

तैरहं शस्त्रहस्तैश्च उल्काहस्तैः समंततः । निरीक्षितोऽथ न प्राप्तं सुवर्णं मन्मुखे स्थितम्

武器と松明を手にした者たちに四方から取り囲まれ、わたしは探られた。だが、わたしの口に秘められた黄金は得られなかった。

Verse 34

खड्गेन तीक्ष्णधारेण छित्त्वा शीर्षं तदा मम । उल्काहस्ता निरीक्षन्तो नापश्यन्स्वर्णमण्वपि

そのとき彼らは刃の鋭い剣でわたしの首を斬り落とした。松明を掲げて探したが、黄金は微塵も見いだせなかった。

Verse 35

हित्वा मां ते गताः सर्वे गत्वा राज्ञे न्यवेदयन् । न किञ्चित्तत्र संप्राप्तं हतोऽस्माभिश्च तत्क्षणात्

彼らはわたしを置き去りにして王のもとへ赴き、こう報告した。「そこでは何も得られませんでした。彼はその場で我らが討ち取りました。」

Verse 36

कथयित्वा तु ते सर्वे यथादेशं गताः पुनः । ततो वै बन्धुना तत्र भयभीतेन चेतसा

報告を終えると、彼らは皆、命じられた務めへと再び戻っていった。するとそこへ、恐怖に心を震わせた一人の親族が（近づいてきた）。

Verse 37

निखातं मम तत्रैव शिरः कायेन संयुतम् । खातं कृत्वा प्रिये तत्र ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

その場で、わたしの頭は—身体と結ばれたまま—埋められた。愛しき者よ、そこに穴を掘り、ブラフマー・ティールタ（Brahma-tīrtha）の北に（葬った）のである。

Verse 38

पिहितोऽहं तु तत्रैव प्रभासे तीर्थ उत्तमे । शिवरात्रिप्रभावेन तज्जातिस्मरतां गतः

このように、最も優れた聖地プラバーサに埋葬され、シヴァラートリーの力によって、私は前世の記憶を取り戻したのです。

Verse 39

राज्यं निष्कण्टकं प्राप्तं समृद्धं वरवर्णिनि । एतत्प्रभासमाहात्म्यं शिवरात्रेरुपोषणात् । एतत्फलं मया लब्धं गत्वा तस्मादुपोषये

美しい人よ、私は茨のない（悩みのない）繁栄した王国を得ました。これがシヴァラートリーの断食によるプラバーサの偉大さです。この果報を私は得たので、行ってその断食を守りましょう。

Verse 40

राज्ञ्युवाच । गच्छावस्तत्र यत्रैव कपालं पतितं तव । स्फोटिते च कपाले च हिरण्यं दृश्यते यदि । प्रत्ययो मे भवेत्पश्चात्तव वाक्यं न संशयः

王妃は言った。「あなたの頭蓋骨が落ちたその場所へ行きましょう。もしその頭蓋骨を割ったとき、中に黄金が見えたなら、私は確信を得るでしょう。あなたの言葉は疑いのないものとなります。」

Verse 41

राजोवाच । कल्पं हि तिष्ठते चास्थि यावद्भूमिविपर्ययः । उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

王は言った。「確かに、その骨は全劫（カルパ）の間、大地の激変まで残るのだ。さあ、立ちなさい、行きましょう。あなたに幸あれ。至高の聖地プラバーサへ。」

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यद्राज्ञा समुदीरितम् । गमनाय मतिं चक्रे शिवरात्र्या उपोषणे

王によって語られたその言葉を聞いて、彼女は行くことを決意し、シヴァラートリーの夜に断食を行うことにした。

Verse 43

ततोऽश्वैर्जवनैयुर्क्तं रथं हेमविभूषितम् । आस्थाय सह पत्न्या च प्रभासं क्षेत्रमेयिवान्

その後、黄金で飾られ、俊足の馬を繋いだ戦車に乗り、妻とともに聖域プラバーサ（Prabhāsa）へと旅立った。

Verse 44

व्रतं कृत्वा प्रभासे तु यथोक्तं वरवर्णिनि । ब्रह्मतीर्थे समागत्य उद्धृत्य सकलं ततः

麗しき御方よ、プラバーサにて教えのとおり誓戒（ヴラタ）を修し終えると、彼らはブラフマー・ティールタ（Brahma-tīrtha）に至り、そこでその場からすべてを持ち上げて…

Verse 45

हिरण्यं दर्शयामास स्फोटयित्वा शवं स्वयम्

彼は黄金を現した——みずから屍を裂き開いて。

Verse 46

ईश्वर उवाच । जातसंप्रत्यया भार्या तस्य राज्ञो बभूव ह । जगाम परमं स्थानं यत्र कल्याणमुत्तमम्

イーシュヴァラは語った。「その王の妃は、信が堅く生じたのち、まことに至上の住処へと至った。そこには最上の吉祥がある。」

Verse 47

जनोऽपि विस्मितः सर्वो दृष्ट्वा चित्रं तदद्भुतम्

人々もまた、その不思議なる奇瑞を見て、ことごとく驚嘆した。

Verse 48

नदी चित्रपथानाम तत्रोत्पन्ना वरानने । चित्रादित्यस्य पूर्वेण ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

おお、美しき面貌の者よ。そこに「チトラーパター」と名づけられた河が生じた――「チトラーディティヤ」の東、「ブラフマ・ティールタ」の北に。

Verse 49

तस्यां तत्तिष्ठते तत्र सर्वपापप्रणाशनम्

その河の中には、あらゆる罪を滅する聖なる力が、そこに住している。

Verse 50

श्रावणे मासि संप्राप्ते तस्मिन्कूपे विधानतः । यः स्नानं कुरुते देवि श्राद्धं तत्र विशेषतः

おお女神よ、シュラーヴァナ月が到来するとき、定められた作法に従ってその井戸で沐浴し、とりわけそこでシュラーダ（祖霊供養）を修する者は、殊勝なる功徳を得る。

Verse 51

चित्रादित्यं तु संपूज्य शिवलोके महीयते

チトラーディティヤを正しく供養すれば、その者はシヴァの世界において尊ばれ、崇め高められる。

Verse 52

एतत्ते कथितं सर्वं शिवरात्र्या महत्फलम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

かくして、シヴァラートリーの大いなる果報を余すところなく汝に語った。これは功徳ある聖なる行であり、現世の安寧（福楽）と解脱を授け、あらゆる罪を滅する。

Verse 53

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वापि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

これを常に誦し、あるいはただ聴聞する者も、あらゆる罪より解き放たれ、ルドラの世界において尊ばれる。