Adhyaya 1

Verse 1

शौनक उवाच । कथं सूत युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । बहुपाखंडसंकीर्णे प्राप्स्यामो मधुसूदनम्

シャウナカは言った。「おおスータよ、数多の邪道が入り乱れる、カリと名づけられたこの苛烈な時代に、いかにして我らはマドゥスーダナ（主ヴィシュヌ）に到達できようか。」

Verse 2

युगत्रये व्यतिक्रान्ते धर्माचारपरे सदा । प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुर्भगवानिति

三つのユガが過ぎ去り、恐るべきカリ・ユガが到来したとき、まことに世尊ヴィシュヌはどこに見いだされ、いかに近づき奉るべきか。

Verse 3

सूत उवाच । दिवं याते महाराजे रामे दशरथात्मजे । दुष्टराजन्यभारेण पीडिते धरणीतले

スータは語った。「ダシャラタの御子、大王ラーマが天界へと去られたとき、地上は悪しき王たちの重荷によって圧せられた。」

Verse 4

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं भूभारहरणाय च । वसुदेवगृहे साक्षादाविर्भूते जनार्दने

神々の御業を成就し、また大地の重荷を取り除くために、ジャナールダナ御自身がヴァスデーヴァの家に直接顕現された。

Verse 5

नंदव्रजं गते देवे पूतनाशोषणे सति । घातिते च तृणावर्ते शकटे परिवर्तिते

主がナンダのヴラジャへ赴かれ、プータナーの命を吸い尽くし、トリナーヴァルタを討ち、車を転覆させ給うたのち、その奇瑞の御業は成就した。

Verse 6

दमिते कालिये नागे प्रलंबे च निषूदिते । धृते गोवर्धने शैले परित्राते च गोकुले

カーリヤの大蛇を鎮め、プラランバを討ち、ゴーヴァルダナ山を掲げ、ゴークラを守り給うたのち、主は神聖なる御使命をさらに進められた。

Verse 7

सुरभ्या चाभिषिक्ते तु इन्द्रे च विमदीकृते । रासक्रीडारते देवे दारिते केशिदानवे

スラビーがインドラに灌頂し、その驕りが砕かれたとき—ラ―サの遊戯に歓喜する主は、またケーシンなる魔をも引き裂き滅ぼされた。

Verse 8

अक्रूरवचनाद्देवे मथुरायां गते हरौ । हते कुवलयापीडे मल्लराजे च घातिते

アクルーラの言葉により、ハリがマトゥラーへ赴かれたとき—クヴァラヤーピーダを討ち、闘士たちの王をも打ち倒されたとき—

Verse 9

पश्यतां देव दैत्यानां भोजराजे निपातिते । यदुपुर्यामभिषिक्त उग्रसेने नराधिपे

神々と阿修羅の見守る前でボージャ王は倒され、ヤドゥの都においてウグラセーナは灌頂を受けて王として立てられた。

Verse 10

जरासंधबले रौद्रे यवने च हते क्षितौ । राजसूये क्रतुवरे चैद्ये चैव निपातिते

ジャラーサンダの猛き勢力が打ち破られ、ヤヴァナが大地にて討たれたとき。さらに最勝のラージャスーヤ祭において、チャイディヤもまた倒されたとき—

Verse 11

निवृत्ते भारते युद्धे भारे च क्षपिते भुवः । यात्राव्याजसमानीते प्रभासं यादवे कुले

バーラタの戦が終息し、大地の重荷が除かれたとき。ヤーダヴァの一族は巡礼を口実として、プラバーサへと導かれた。

Verse 12

मद्यपानप्रसक्ते तु परस्परवधो द्यते । कलहेनातिरौद्रेण विनष्टे यादवे कुले

酒に耽ったとき、互いの殺し合いが起こった。最も凄惨な争いによって、ヤーダヴァの一族は滅び去った。

Verse 13

गात्रं संत्यज्य चात्रैव गतेऽनंते धरातलात् । अश्वत्थमूललमाश्रित्य समासीने जनार्दने

そしてまさにここで、アナンタが地上を去ったとき——アシュヴァッタ樹の根元に身を寄せ、ジャナールダナが座したとき——

Verse 14

व्याधप्रहारभिन्नांगे परित्यक्ते कलेवरे । स्वधामसंस्थिते देवे पार्थे च पुनरागते

狩人の一撃により御身が貫かれ、その身を捨て置かれたとき。神は自らの本来の御座へ帰し、パールタもまた戻り来たとき——

Verse 15

यदुपुर्य्यां प्लावितायां सागरेण समंततः । शक्रप्रस्थं ततो गत्वा कारयित्वा हरेर्गृहम्

ヤドゥプリーが大海により四方から水没したとき、彼はシャクラプラスタへ赴き、ハリ（Hari）の聖なる住まいを建立させた。

Verse 16

द्वापरे च व्यतिक्रांते धर्माधर्मविमिश्रिते । संप्राप्ते च महारौद्रे युगे वै कलिसंज्ञिते

そしてドヴァーパラの時代が過ぎ去り、ダルマとアダルマが入り混じったとき、「カリ」と呼ばれるこの上なく恐るべき時代が到来した。

Verse 17

क्षीयमाणे च सद्धर्मे विधर्मे प्रबले तथा । नष्टधर्मक्रियायोगे वेदवादबहिष्कृते । एकपादे स्थिते धर्मे वर्णाश्रमविवर्जिते

真のダルマが衰え、ヴィダルマ（反ダルマ）が勢いを増し、正しい祭式の修行が失われ、ヴェーダの教えの権威が退けられるとき。ダルマはただ一つの足でかろうじて立ち、社会はヴァルナとアーシュラマの秩序を離れる—そのとき世は深い衰滅へと沈む。

Verse 18

अस्मिन्युगे विलुलिते ह्यृषयो वनचारिणः । समेत्यामंत्रयन्सर्वे गर्गच्यवनभार्गवाः

この乱れた時代に、森に住むリシたちは集い、共に評議した—その中にはガルガ、チヤヴァナ、そしてバールガヴァ族の聖仙たちがいた。

Verse 19

असितो देवलो धौम्यः क्रतुरुद्दालकस्तथा । एते चान्ये च बहवः परस्परमथाब्रुवन्

アシタ、デーヴァラ、ダウミヤ、クラトゥ、そしてウッダーラカ—これらの聖仙と、なお多くの賢者たちが、そのとき互いに語り合った。

Verse 20

पश्यध्वं मुनयः सर्वे कलिव्याप्तं दिगंतरम् । समंतात्परिधावद्भिर्दस्युभिर्बाध्यते प्रजा

見よ、聖なる牟尼たちよ。あらゆる方角はカリに遍く覆われている。四方で盗賊が走り回り、民は圧迫され苦しめられている。

Verse 21

अधर्मपरमैः पुंभिः सत्यार्जवनिराकृतैः । कथं स भगवान्विष्णुः संप्राप्यो मुनिसत्तमाः

人々がアダルマを至上として真実と率直さを捨てるなら、最勝の聖仙たちよ、いかにして福徳なる主ヴィシュヌに到達できようか。

Verse 22

को वा भवाब्धौ पततस्तारयिष्यति संगतान् । न कलौ संभवस्तस्य त्रियुगो मधुसूदनः । तं विना पुंडरीकाक्षं कथं स्याम कलौ युगे

それでは誰が、共に有の大海（サンサーラ）へ落ちた我らを渡してくださるのか。カリの世には、三つのユガに現れるマドゥスーダナの顕現の降臨はない。その蓮華眼の主なくして、どうして我らはカリの時代を耐え得よう。

Verse 23

तेषां चिंतयतामेवं दुःखितानां तपस्विनाम् । उवाच वचनं तत्र ऋषिरुद्दालकस्तदा

そのように憂いのうちに思案する苦行者たちに向かい、その場で聖仙ウッダーラカが言葉を発した。

Verse 24

उद्दालक उवाच । यावन्न कलिदोषेण लिप्यामो मुनिसत्तमाः । अपापा ब्रह्मसदनं गच्छामः परिसंगताः

ウッダーラカは言った。「カリの過失に染まる前に、最勝の聖仙たちよ、罪なきまま心を合わせ、ブラフマーの御座所へ共に赴こう。」

Verse 25

पृच्छामो लोकधातारं स्थितं विष्णुं कलौ युगे । यदि विष्णुः कलौ न स्याद्रुद्रेण ब्रह्मणाऽसह

世界を支える御方に、カリの世におけるヴィシュヌの常住をお尋ねしよう。もしカリの世にヴィシュヌが見いだされぬなら—ルドラとブラフマーと共に……

Verse 26

तं विना पुंडरीकाक्षं त्यक्ष्यामः स्वकलेवरम् । विना भगवता लोके कः स्थास्यति कलौ युगे

蓮華の眼をもつ主プンダリーカークシャなくしては、我らはこの身さえ捨て去ろう。世にバガヴァーンがいなければ、カリの世で誰が堅く立てようか。

Verse 27

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ऋषयः संशितव्रताः । साधुसाध्विति ते चोक्त्वा प्रस्थिता ब्रह्मणोंऽतिकम्

その言葉を聞くと、誓戒に堅固な聖仙たちは「善いかな、善いかな」と称えて言い、そしてブラフマーの御前へと旅立った。

Verse 28

कथयन्तः कथां विष्णोः स्वरूपमनुवर्णनम् । तापसाः प्रययुः सर्वे संहृष्टा ब्रह्मणोंऽतिकम्

道すがら、すべての苦行者たちは歓喜してヴィシュヌの物語を語り合い、その真の御姿を述べ讃えつつ、ブラフマーの御前へと進んだ。

Verse 29

ददृशुस्ते तदा देवमासीनं परमासने । पितामहभूतगणैर्मूर्तामूर्तैर्वृतं तथा

そのとき彼らは、至高の座に坐す主を拝した。そこにはピターマハに属する衆—有形と無形のもの—がまた周囲を取り巻いていた。

Verse 30

दृष्ट्वा चतुर्मुखं देवं दंडवत्प्रणताः क्षितौ । प्रणम्य देवदेवं तु स्तोत्रेण तुषुवुस्तदा

四つの御顔をもつ主を見て、彼らは大地に身を投げて全身で礼拝した。さらに神々の神に拝礼し、そののち讃歌をもって御方を讃えた。

Verse 31

ऋषय ऊचुः । नमस्ते पद्मसंभूत चतुर्वक्त्राक्षयाव्यय । नमस्ते सृष्टिकर्त्रे तु पितामह नमोऽस्तु ते

仙人たちは言った。「蓮華より生まれし御方、四つの御顔をもつ不滅不朽の御方よ、あなたに敬礼いたします。創造の主よ、ピターマハよ、あなたに帰依の礼を捧げます。」

Verse 32

एवं स्तुतः सन्मुनिभिः सुप्रीतः कमलोद्भवः । पाद्यार्घ्येणाभिवन्द्यैतान्पप्रच्छ मुनिपुंगवान्

かくして善き牟尼たちに讃えられ、蓮華より生まれし御方は大いに満悦された。足を洗う水とアルギャの供物でもて彼らをもてなし、最勝の聖仙は彼らに問いかけた。

Verse 33

ब्रह्मोवाच । किमागमनकृत्यं वो ब्रूत तत्त्वेन पुत्रकाः । कुशलं वो महाभागाः पुत्रशिष्याग्निबन्धुषु

ブラフマーは言った。「子らよ、真実を語りなさい。そなたらの来訪の目的は何か。幸いなる者たちよ、子ら・弟子たち・聖なる火・親族は皆、つつがなくあるか。」

Verse 34

ऋषय ऊचुः । भवत्प्रसादात्सकलं प्राप्तं नस्तपसः फलम् । यद्भवंतं प्रपश्यामः सर्वदेवगुरुं प्रभुम्

仙人たちは言った。「あなたの御恩寵により、我らの苦行の果はすべて成就しました。なぜなら、万神の師にして主であるあなたを拝見できたからです。」

Verse 35

शृण्वेतत्कारणं शंभो एते प्राप्तास्तवांतिकम् । युगत्रये व्यतिक्रांते कृतादिद्वापरांतके

お聞きください、シャーンブ（Śaṃbhu）よ、われらが御前に参じた理由を。クリタ（Kṛta）に始まりドヴァーパラ（Dvāpara）の終わりに至る三つのユガが過ぎ去ったとき—

Verse 36

प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुः पृथिवीतले । यं दृष्ट्वा परमां मुक्तिं यास्यामो मुक्तबन्धनाः

恐るべきカリ・ユガ（Kali-yuga）が到来した今、地上のどこにヴィシュヌ（Viṣṇu）はおられるのか。御姿を拝し、われらが至上の解脱に至り、束縛を離れんことを。

Verse 37

ब्रह्मोवाच । मत्स्यकूर्मादिरूपैश्च भगवाञ्ज्ञायते मया । विष्णोः पारमिकां मूर्तिं न जानामि द्विजोत्तमाः

ブラフマーは言った。「魚（マツヤ）や亀（クールマ）などの姿によって、われは至福の主（バガヴァーン）を識る。だが、二度生まれの最勝者たちよ、ヴィシュヌの至上にして超越の御姿は、われ知らぬ。」

Verse 38

ऋषय ऊचुः । यदि त्वं न विजानासि तात विष्णोरवस्थितिम् । गत्वा प्रयागं तत्रैव संत्यक्ष्यामः कलेवरम्

仙人たちは言った。「もしあなたが、尊き御方よ、ヴィシュヌの真のありさまと安住を知らぬなら、われらはプラヤーガ（Prayāga）へ赴き、そこでこの身を捨てよう。」

Verse 39

ब्रह्मोवाच । मा विषादं व्रजध्वं हि उपदेक्ष्यामि वो हितम् । इतो व्रजध्वं पातालं यत्रास्ते दैत्यसत्तमः

ブラフマーは言った。「嘆きに沈むな。汝らの益となる教えを授けよう。ここよりパーターラ（Pātāla）へ行け。そこにダイティヤの最勝者が住している。」

Verse 40

तं गत्वा परिपृच्छध्वं प्रह्लादं दैत्यसत्तमम् । स ज्ञास्यति हरेः स्थानं याथातथ्येन भो द्विजाः

そこへ赴き、ダイティヤの中で最勝なるプラフラーダに尋ねよ。彼は真実にして寸分違わず、ハリの住処を知っているであろう、ああ二度生まれし者たちよ。

Verse 41

तच्छुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । प्रणिपत्य च देवेशं प्रस्थितास्ते तपोधनाः

至上の自己たるブラフマーのその御言葉を聞き、苦行の富を備えた修行者たちは、神々の主にひれ伏して礼拝し、旅立った。

Verse 42

जग्मुः संहृष्टमनसः स्तुवन्तो दैत्यसत्तमम् । धन्यः स दैत्यराजोऽयं यो जानाति जनार्द्दनम्

喜びに満ちた心で彼らは進み、ダイティヤの最勝者を讃えた。「ジャナールダナを知るこのダイティヤ王こそ、まことに福徳ある者よ！」

Verse 43

इति संचिंतयानास्ते प्राप्ता वै सुतलं द्विजाः

かく思い巡らしつつ、二度生まれし彼らはまことにスータラへと到った。

Verse 44

गत्वा ते तस्य नगरं विविशुर्भवनोत्तमम् । दूरादेव स तान्दृष्ट्वा बलिर्वैरोचनिस्तदा । प्रत्युत्थायार्हयाञ्चक्रे प्रह्लादेन समन्वितः

彼の都に至ると、彼らは最上の宮殿へと入った。遠くから彼らを見たバリ・ヴァイローチャニはその時ただちに立ち上がって迎え、プラフラーダを伴い、しかるべき礼をもって敬いもてなした。

Verse 45

मधुपर्कं च गां चैव दत्त्वा चार्घ्यं तथैव च । उवाच प्रांजलिर्भूत्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना

マドゥパルカ（madhuparka）と牝牛、さらにアルギャ（arghya）を捧げ終えると、彼は合掌して、内奥の歓喜に満ちたまま語った。

Verse 46

स्वागतं वो महाभागाः सुव्युष्टा रजनी मम । भवतो यत्प्रपश्यामि ब्रूत किं करवाणि च

「ようこそおいでくださいました、幸い大いなる方々よ。あなたがたを拝するゆえに、わが夜は善く過ぎました。告げてください——私は何をいたしましょうか。」

Verse 47

एवं हि दैत्यराजेन सत्कृतास्ते द्विजोत्तमाः । ऊचुः प्रहृष्टमनसो दानवेन्द्रसुतं तदा

このようにして、ダイティヤの主により敬ってもてなされた最上のバラモンたちは、心歓喜し、その時ダーナヴァ王の子に語りかけた。

Verse 48

ऋषय ऊचुः । कार्यार्थिनस्तु संप्राप्ताः प्रह्लाद हरिवल्लभ । तदस्माकं महाबाहो भवांस्त्राता भवार्णवात्

仙人たちは言った。「成すべき務めを求めて参りました、プラフラーダよ、ハリに愛されし者よ。ゆえに、強き腕の御方よ、輪廻（サンサーラ）の海より我らを救う守護者となってください。」

Verse 49

कथं दैत्य युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । भविष्यामो विना विष्णुं भीतानामभयप्रदम्

「いかにして耐えましょう、ダイティヤよ。この荒ぶるカリと名づけられた時代に、恐れる者に無畏を授けたもうヴィシュヌなくして。」

Verse 50

अस्मिन्युगे ह्यधर्मेण जितो धर्मः सनातनः । अनृतेन जितं सत्यं विप्राश्च वृषलैर्जिताः

この時代には、永遠のダルマはアダルマに打ち負かされ、真実は虚偽に征服され、ブラーフマナたちは卑しき者どもに屈せしめられる。

Verse 51

विटैर्जिता वेदमार्गाः स्त्रीभिश्च पुरुषा जिताः । ब्राह्मणाश्चापि वध्यन्ते म्लेच्छ राजन्यरूपिभिः

ヴェーダの道は卑賤の者に踏みにじられ、男は女に支配され、王の姿を装うムレッチャによってブラーフマナさえ殺される。

Verse 52

अस्मिन्विलुलितप्राये वर्णाश्रमविवर्जिते । अविलुप्ते वेदमार्गे क्व विष्णुर्भगवानिति

この世がほとんど崩れ去り、ヴァルナとアーシュラマの秩序が捨てられ、ヴェーダの道が覆い隠されるとき――そのとき、世尊ヴィシュヌはどこに見いだされるのか。

Verse 53

विना ज्ञानाद्विना ध्यानाद्विना चेंद्रियनिग्रहात् । प्राप्यते भगवान्यत्र तद्गुह्यं कथयस्व नः

その秘奥を我らに語れ。どこにおいて、知（ジュニャーナ）なく、禅定（ディヤーナ）なく、感官の制御なくとも、世尊は得られるのか。

Verse 54

दैत्यराज त्वमस्माकं सुहृन्मार्गप्रदर्शकः । कथयस्व महाभाग यत्र तिष्ठति केशवः

ダイティヤの王よ、汝は我らの善き友であり、道を示す導師である。大いなる福徳の者よ、ケーシャヴァが住まうところを告げよ。

Verse 55

एवं स द्विजमुख्यैश्च संपृष्टो दैत्यसत्तमः । प्रणम्य ब्राह्मणान्सर्वान्भक्त्या संहृष्टमानसः

かくして、最勝の再生者たちに問われたその最上のダイティヤは、心喜び満ちて、篤き信愛をもってすべてのブラーフマナに礼拝し、頭を垂れた。

Verse 56

स नमस्कृत्य देवेभ्यो ब्रह्मणे परमात्मने । भगवद्भक्तिर्युक्तः सन्व्याहर्त्तुमुपचक्रमे

ついで彼は諸神と、至上のアートマンたるブラフマーに礼拝を捧げ、バガヴァーンへの信愛を具して、語り始めた。