Adhyaya 41

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ मार्कंडेयस्य चाश्रमम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं मार्कंडेन महात्मना

プラスタヤは言った。「それから、王の中の最勝者よ、マールカンデーヤの庵へ赴くがよい。そこは、かつて大いなる魂のマールカンデーヤが苦行（タパス）を修した場所である。」

Verse 2

मृकण्डो ब्राह्मणोनाम पुराऽसीच्छंसितव्रतः । अन्ते वयसि संजातस्तस्य पुत्रोऽतिसुन्दरः

むかし、ミリカンドゥという名のバラモンがいた。称えられる誓戒に堅く住する者であった。やがて晩年に至り、彼にこの上なく麗しい男子が授かった。

Verse 3

सर्वलक्षणसंपूर्णः शांतः सूर्यसमप्रभः । कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्याश्रमपदे नृप

あらゆる吉祥の相を具え、静謐にして、太陽のごとく輝いていた。やがて時が過ぎ、王よ、その庵（アーシュラマ）の住処にて事は展開した。

Verse 4

आगतो ब्राह्मणो ज्ञानी कश्चित्सामुद्रविच्छुभः । ततोऽसौ क्रीडमानस्तु बालकः पंचवार्षिकः

ある智あるバラモンが来訪した。身相を読むサムドリカーの術に通じた者である。すると、五歳の少年が遊び戯れつつ姿を現した。

Verse 5

आनासाग्रशिखाग्राभ्यां चिरं चैवावलोकितः । ततोऽहसत्स सहसा तं मृकण्डो ह्यलक्षयत्

彼は鼻先から頭頂に至るまで、久しく見つめていた。すると不意に笑い、ムリカンドゥはそれに気づいた。

Verse 6

अथाऽब्रवीच्चिरं दृष्टस्त्वया पुत्रो मम द्विज । ततो हसितवान्भूयः किमिदं कारणं वद

そこで彼は言った。「おおバラモンよ、そなたは我が子を長く見つめていた。しかも再び笑った—その理由を語れ。」

Verse 7

असकृत्स मृकण्डेन यावत्पृष्टो द्विजोत्तमः । उपरोधवशात्तस्मै यथार्थं संन्यवेदयत्

ムリカンドゥが幾度も問いただすと、その優れたバラモンは、迫られるままに、事の真実をありのまま告げた。

Verse 8

अस्य बालस्य चिह्नानि यानि काये द्विजोत्तम । अजरश्चामरश्चैव तैर्भवेत्पुरुषः किल

おお、婆羅門の中の最勝者よ。この童子の身に現れた徴はかくも殊勝であり、それらの徴によって、人はまことに老いと死を免れるべき者と期待される。

Verse 9

षण्मासेनास्य बालस्य नूनं मृत्युर्भविष्यति । एतस्मात्कारणाद्धास्यं मयाऽकारि द्विजोत्तम । अनृतं नोक्तपूर्वं मे वैरिष्वपि कदाचन

六か月のうちに、この子は必ずや死ぬであろう。ゆえにこそ、婆羅門の中の最勝者よ、私は笑ったのだ。私はこれまで一度として虚言を吐いたことがない――いかなる時も、敵に対してさえ。

Verse 10

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तु स ज्ञानी उषित्वा तत्र शर्वरीम् । मृकंडेनाभ्यनुज्ञात इष्टं देशं जगाम ह

プラスタヤは言った。かく語り終えると、その智ある聖仙はそこで一夜を過ごし、ムリカンダの許しを得て、望む地へと旅立った。

Verse 11

मृकंडोपि सुतं ज्ञात्वा ततः क्षीणायुषं नृप । पंचवार्षिकमप्यार्त्तश्चकारोपनयान्वितम्

王よ、ムリカンダもまた、その時わが子の寿命が短いと悟り、憂いを抱きつつ、まだ五歳の童子にさえ入門の儀（ウパナヤナ）を執り行った。

Verse 12

श्रुताध्ययनसंपन्नं यंयं पश्यसि चाग्रतः । तस्याभिवादनं कार्यं त्वया पुत्रक नित्यशः

わが子よ、目の前に見る者で、聖なる聞学と修学を具えた人があれば、その人に必ず恭しく礼拝しなさい。これは日々怠らず行うべきである。

Verse 13

ततश्चक्रे ब्रह्मचारी पितुर्वाक्यं विशेषतः

そのとき梵行者（ブラフマチャーリー）は、父の言葉をとりわけ慎み深く守り、実行した。

Verse 14

बालं वृद्धं युवानं च यंयं पश्यति चक्षुषा । नमस्करोति तं सर्वं ब्राह्मणं विनयान्वितः

幼子であれ老翁であれ若者であれ――目に映るブラーフマナには誰に対しても、へりくだりをもって悉く礼拝した。

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्याश्रमसमीपतः । सप्तर्षयः समायातास्तीर्थयात्रापरायणाः

やがて時が過ぎ、その庵の近くへ、聖なるティールタ巡礼に専心する七仙（サプタリシ）が到来した。

Verse 16

अथ तान्सत्वरं गत्वा वंदयामास पार्थिव । बालः सविनयोपेतः सर्वांश्चैव यथाक्रमम्

そのとき王よ、少年は急ぎ彼らのもとへ赴き、謙虚さを具えて、順を追って一人ひとりに礼拝した。

Verse 17

दीर्घायुर्भव तैरुक्तः स बालस्तुष्टितत्परैः । आस्थिताश्च यथाभीष्टं देशं बालं विसर्ज्य तम्

彼らは少年を喜び、「長寿であれ」と告げた。そうして少年を帰し、望むところへと進んで行った。

Verse 18

तेषां मध्येंऽगिरानाम दिव्यज्ञानसमन्वितः । तेनावलोकितो बालः सूक्ष्मदृष्ट्या परंतप

その中に、天なる智を具えたアṅギラーという名の聖仙がいた。彼は微妙なる眼でその童子を観察した、ああ、敵を焼き尽くす者よ。

Verse 19

अथ तानब्रवीत्सर्वान्मुनीन्किंचित्सविस्मयः । दीर्घायुर्न च बालोऽयं युष्माभिः संप्रकीर्तितः

すると彼はやや驚きつつ、すべての聖仙に告げた。「この童子は、汝らが称え告げたような長寿の者ではない。」

Verse 20

गमिष्यति कुमारोऽयं निधनं पंचमे दिने । तन्न युक्तं हि नो वाक्यमसत्यं द्विजसत्तमाः

「この幼子は第五日に死へ赴くであろう。そうなれば我らの言葉は虚となる――それはふさわしくない、ああ、二度生まれし者の中の最勝よ。」

Verse 21

यथाऽयं चिरजीवी स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् । अथ ते मुनयो भीता मिथ्या वाक्यस्य पार्थिव

「この子が長寿となるよう、その方策を定め給え。」かくして彼ら聖仙は、自らの言が虚となることを恐れて語った、ああ王よ。

Verse 22

बालकं तं समादाय ब्रह्मलोकं गतास्तदा । तत्र दृष्ट्वा चतुर्वक्त्रं नमश्चक्रुर्मुनीश्वराः

彼らはその童子を携え、ただちに梵天の世界へ赴いた。そこで四面の主を拝し、偉大なる聖仙たちは恭しく礼拝し奉った。

Verse 23

तेषामनंतरं तेन बालके नाभिवादितः । दीर्घायुर्भव तेनाऽपि ब्रह्मणोक्तः स बालकः

その直後、その童子は彼らに礼拝して頭を垂れなかった。だが梵天はその童子に向かい、「長寿であれ」と告げた。

Verse 24

ततः सप्तर्षयो हृष्टाः स्वचित्ते नृपसत्तम । सुखासीनान्सविश्रांतानब्रवीन्मुनिपुंगवान्

そのとき七人の聖仙（サプタリシ）は心より歓喜した、王の中の最勝者よ。彼らが安楽に座して休息したのち、賢者の中の第一人者が語り始めた。

Verse 25

ब्रह्मोवाच । परिपृच्छत किं कार्यं कुतो यूयमिहागताः

梵天は言った。「問うがよい——汝らの用向きは何か。いずこよりここへ来たのか。」

Verse 26

ऋषय ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन भ्रममाणा महीतलम् । अर्बुदं पर्वतं नाम तस्य तीर्थेषु वै गताः

聖仙たちは言った。「ティールタ（聖なる渡し場）への巡礼の縁により、我らは大地を遍歴しておりました。やがてアルブダ（Arbuda）と名づくる山に至り、その諸ティールタをまことに巡拝いたしました。」

Verse 27

अथागत्य द्रुतं दूराद्बालेनानेन वंदिताः । दीर्घायुर्भव संदिष्टस्ततश्चायमनेकधा । पंचमे दिवसेऽस्यापि मृत्युर्देव भविष्यति

「それから我らが遠方より急ぎ来ると、この童子は我らに礼拝した。我らは『長寿であれ』と告げ、彼はそれをさまざまに繰り返し唱えた。されど、主よ、彼にもまた死は第五日に訪れるであろう。」

Verse 28

यथा वयं त्वया सार्द्धमसत्या न चतुर्मुख । भवामोऽस्य कृते देव तथा किंचिद्विधीयताम्

「おお四面の御方よ。彼のゆえに、われらが汝とともに虚言を語る者とならぬよう、主よ、何事かをお取り計らいください。」

Verse 29

अथ ब्रह्मा प्रहृष्टात्मा दृष्ट्वा तं मुनिदारकम् । मत्प्रसादादयं बालो भावी कल्पायुरब्रवीत्

そのとき梵天ブラフマーは心より歓喜し、その牟尼の幼子を見て宣した。「わが恩寵により、この童は一劫（カルパ）の寿命を得るであろう。」

Verse 30

ततस्ते मुनयो हृष्टास्तमादाय गृहं प्रति । प्रस्थिता ब्रह्मलोकात्तु नमस्कृत्वा चतुर्मुखम्

それからその聖仙たちは歓喜に満ち、童子を抱いて家路についた。ブラフマローカを辞するにあたり、四面の主（梵天）に礼拝し、進み去った。

Verse 31

अथ तस्य पिता तत्र मृकंडो मुनिसत्तमः । ततो भार्यासमायुक्तो विललाप सुदुःखितः

そのころそこでは、父である聖仙の最勝者ムリカṇḍुが、妻とともに深い悲しみに沈み、痛切に嘆き泣いていた。

Verse 32

हा पुत्रपुत्र करुणं रुदित्वा धर्मवत्सलः । अनामंत्र्य च मां कस्माद्दीर्घं पंथानमाश्रितः

「ああ、我が子よ、我が子よ！」—彼はダルマを愛する者として、哀れみ深く泣き叫んだ。「なぜ私に別れの言葉も告げず、かくも長き道を選び取ったのか。」

Verse 33

अकृत्वापि क्रियाः कार्याः कथं मृत्युवशं गतः । सोऽहं त्वया विना पुत्र न जीवामि कथंचन

「なすべき儀礼さえ行わぬまま、どうして死の支配に落ちたのだ。おまえなしでは、わが子よ、私はどうしても生きてゆけぬ。」

Verse 34

एवं विलपतस्तस्य बहुधा नृपसत्तम । बालश्चाभ्यागतस्तत्र यत्र देशे पुरा स्थितः

彼がさまざまに嘆き悲しんでいると、王の中の最勝者よ、その少年はかつて住んでいたその地、その場所へと戻って来た。

Verse 35

अथासौ प्रययौ बालः प्रहृष्टेनांतरात्मना । तं दृष्ट्वा पथि तातश्च संप्रहृष्टो बभूव ह

それから少年は、内なる心を歓喜に満たして進んだ。道で彼を見た父もまた、はなはだしく喜んだ。

Verse 36

पप्रच्छांकं समारोप्य चिरागमन कारणम् । ततः स कथयामास सर्वं मुनिविचेष्टितम् । दर्शनं ब्रह्मलोकस्य पद्मयोनेर्वरं तथा

父は彼を膝に抱き上げ、長い不在の理由を尋ねた。すると少年はすべてを語った――聖仙たちの行い、ブラフマローカの拝観、そして蓮華より生まれしブラフマーから授かった尊き恩寵を。

Verse 37

बालक उवाच । अजरश्चामरश्चाहं कृतस्तात स्वयंभुवा । तस्मात्सत्यं मदर्थे ते व्येत्वसौ मानसो ज्वरः

少年は言った。「父上よ、自生なるブラフマーが、私を老いと死より解き放ってくださった。ゆえに私のことは安んじてください――心の熱（憂い）は今こそ去らしめよ。」

Verse 38

सोऽहमाराधयिष्यामि तथैव चतुराननम् । कृत्वाऽश्रमपदं रम्यमर्बुदे पर्वतोत्तमे

我はまさにその四面の主、梵天（ブラフマー）を礼拝しよう。山々の中で最勝なるアルブダ山に麗しきアーシュラマを設け、我が身をその崇敬に捧げる。

Verse 39

अमृतस्रावि तद्वाक्यं श्रुत्वा पुत्रस्य स द्विजः । मृकंडो हर्षसंयुक्तो वाचमित्यब्रवीच्च तम्

子の言葉が甘露のごとく甘美であるのを聞き、二度生まれの聖仙ムリカンドゥは歓喜に満たされ、彼に答えて語った。

Verse 40

मार्क्कंडोऽपि द्रुतं गत्वा रम्य मर्बुदपर्वतम् । तपस्तेपे सुविस्तीर्णं ध्यायन्देवं पितामहम्

マールカンデーヤもまた速やかに麗しきアルブダ山へ赴き、そこで広大にして久遠の苦行を修し、神なるピターマハ（梵天ブラフマー）を観想した。

Verse 41

तस्याश्रमपदे पुण्ये श्रावणे मासि पार्थिव । पौर्णमास्यां विशेषेण यः कुर्यात्पितृतर्पणम् । पितृमेधफलं तस्य सकलं स्यादसंशयम्

王よ、その聖なるアーシュラマの地において、殊にシュラーヴァナ月の満月の日、祖霊への水供養たるピトリ・タルパナ（pitṛ-tarpaṇa）を行う者は、疑いなくピトリメーダ（Pitṛmedha）祭の果報をことごとく得る。

Verse 42

ऋषियोगेन यस्तत्र तर्पयेद्ब्राह्मणोत्तमान् । ब्रह्मलोके चिरं वासस्तस्य संजायते नृप

王よ、そこでリシの道（ṛṣi-yoga）に則り、最勝のブラーフマナたちにタルパナ（tarpaṇa）を捧げて満足させる者には、梵天界ブラフマローカに久しく住する果が生ずる。

Verse 43

यः स्नानं कुरुते तत्र सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । नाल्पमृत्युभयं तस्य कुले क्वापि प्रजायते

正しい信心を具えてそこで沐浴する者には、その家系のいずこにも非時の死を恐れることが起こらない。