Adhyaya 30

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्पावनं परमं नृणाम् । तत्र वह्निः पुरा नष्टो लब्धश्च त्रिदशैरपि

プラスタヤは言った。「次に、人々を浄める至上の聖地、アグニ・ティールタ（Agni-tīrtha）へ赴くがよい。そこでは古えに火（ヴァフニ）が失われ、しかもその地で、神々によってさえ再び見いだされたのである。」

Verse 2

ययातिरुवाच । किमर्थं भगवन्वह्निः पुरा नष्टो द्विजोत्तम । कथं तत्रैव लब्धस्तु कौतुकं मे महामुने

ヤヤーティは言った。「いかなる理由により、尊き御方よ、火（ヴァフニ）は昔失われたのですか、二度生まれの最勝者よ。しかも、どのようにしてその地で再び見いだされたのですか。大牟尼よ、この疑問が私に起こりました。」

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरा वृष्टिनिरोधोऽभूद्यावद्द्वादशवत्सरान् । संशयं परमं प्राप्तः सर्वो लोकः क्षुधार्दितः

プラスタヤは言った。「昔、雨が止み、十二年にわたり降らなかった。飢えに苦しめられ、全世界は極度の不安と危難に陥ったのである。」

Verse 4

प्रायो मृतो मृतप्रायः शेषोऽभूद्धरणीतले । नष्टा अरण्यजा ग्राम्याः पशवः पक्षिणो मृगाः

ほとんどが死に、地上に残った者も死に等しかった。森と村の生きもの――家畜、鳥、獣たち――はことごとく滅びた。

Verse 5

एवं कृच्छ्रमनुप्राप्ते मर्त्यलोके नराधिपः । विश्वामित्रो मुनिवरः संदेहं परमं गतः

かくしてこの死すべき世に大いなる艱難が及んだとき、王よ、偉大なる聖仙ヴィシュヴァーミトラは深い疑念と苦悩に沈んだ。

Verse 6

अन्नौषधिरसाभावादस्थिशेषो व्यजायत । अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्तः क्षुत्क्षामः पर्यटन्दिशः

食物も薬草も滋養の汁も得られず、彼はほとんど骨ばかりとなった。やがて別の日、飢えにやつれ、諸方をさまよい歩いた。

Verse 7

चंडालनिलयं प्राप्तः क्षुत्तृषापीडितो भृशम् । तत्रापश्यन्मृतं श्वानं शुष्कं पार्थिवसत्तम

飢えと渇きに激しく責められ、彼はチャンダーラの住まいに至った。そこで干からびた死犬を見た――王の中の最勝者よ。

Verse 8

तमादाय गृहं प्राप्तः प्रक्षाल्य सलिलेन तु । क्षुत्क्षामः पाचयामास ततस्तं पावकेऽजुहोत्

それを携えて家に戻り、水で洗い、飢えに弱りながらも煮炊きした――そしてそれを火中に供えて捧げた。

Verse 9

अभक्ष्यभक्षणं ज्ञात्वा हव्यवाहस्ततो नृप । शक्रस्योपरि मन्युं स्वं चक्रेऽतीव महीपते

禁じられたものが食されたと知るや、供物を運ぶアグニは、王よ、大地の主よ、シャクラ（インドラ）に対して甚だしい憤怒を起こした。

Verse 10

नष्टौषधिरसे लोके युक्तमेतद्धि सांप्रतम् । यादृगाप्तं हविस्तादृगग्निभक्षो विशिष्यते

いまや癒しの薬草の精髄が世に失われたゆえ、これはまことに相応しい。得られる供物ハヴィスのありように応じて、アグニ（火神）が享受するものもまた、その分だけ殊勝となる。

Verse 11

नाभक्ष्यं भक्षयिष्यामि त्यजिष्ये क्षितिमंडलम् । येन शक्रादयो देवा यांति कष्टतरां दशाम्

食してはならぬものを、われは決して食さぬ。われは地の輪を捨て去ろう—それによってシャクラ（Śakra）ら諸天は、いっそう苛酷な境遇へと落ちるであろう。

Verse 12

एवं संचिंत्य मनसा सकोपो हव्यवाहनः । प्रणष्टः सकलं हित्वा मर्त्यलोकं चराचरम्

かく心に思い定め、供物を運ぶ者ハヴィヤヴァーハナ（Havyavāhana）たるアグニは、怒りに満ちて忽然と姿を消し—動くものも動かぬものも含む人界のすべてを捨て去った。

Verse 13

प्रणष्टे सहसा वह्नावग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । प्रणष्टास्तु जनाः सर्वे विशेषात्संशयं गताः

火（ヴァフニ）が忽然と消え失せると、アグニシュトーマ（Agniṣṭoma）などの諸祭式はことごとく途絶えた。人々はとりわけ深い疑念と不安に沈んだ。

Verse 14

ततो देवगणाः सर्वे संदेहं परमं गताः । यज्ञभागविहीनत्वान्मंत्रं चक्रुस्ततो मिथः

そのとき諸天の群れはみな、極みの疑惑に陥った。祭祀（ヤジュニャ）における自らの分け前を失ったため、彼らは互いに語り合い、相談を重ねた。

Verse 15

त्यक्तस्तु वह्निना मर्त्यस्ततो नाशं गता नराः । शेषनाशाद्वयं सर्वे विनंक्ष्यामो न संशयः

火神アグニに見捨てられ、世の人々は滅びへと赴いた。残りまでもが滅するなら、我らもまた皆ことごとく滅びるであろう――疑いはない。

Verse 16

तस्मादन्वेष्यतां वह्निर्यत्र तिष्ठति सांप्रतम् । यथा चरति मर्त्ये च तथा नीतिर्विधीयताम्

ゆえに、今いずこに住まうか、火神アグニを捜し求めよ。さらに、彼が人間界でいかに振る舞うかに応じて、ふさわしい方策を定めよ。

Verse 17

पुलस्त्य उवाच । एवं ते निश्चयं कृत्वा सर्वे देवाः सवासवाः । अन्वैषयंस्तथाग्निं ते समंतात्क्षितिमंडले

プラスタヤは語った。「かく決意を定めたのち、インドラをはじめとするすべての神々は、地の輪郭のすみずみまで、四方にわたりアグニを捜し始めた。」

Verse 18

ततस्ते पुरतो दृष्ट्वा शुकं श्रांता दिवौकसः । पप्रच्छुः श्रद्धया वह्निर्यदि दृष्टः प्रकथ्यताम्

そのとき疲れ果てた天界の住人たちは、目の前にシュカを見て、信敬をもって問うた。「もしアグニを見たなら、どうか我らに告げよ。」

Verse 19

शुक उवाच । योऽयं वंशो महानग्रे प्रदग्धो वह्निसंगतः । प्रणष्टो हव्यवाहोत्र मया दृष्टो महाद्युतिः

シュカは言った。「先に火に触れて焼け落ちた、あの大いなる竹の幹――その場所で、姿を隠していた供物を運ぶ者ハヴィヤヴァーハ（アグニ）を、偉大な光輝を放つままに私は見た。」

Verse 20

शुकेनावेदितो वह्निः शप्त्वा तं मन्युना वृतः । गद्गदा भावि ते वाणी प्रोक्त्वेदं प्रस्थितो द्रुतम्

シュカがヴァフニ（アグニ）を指し示すと、怒りに包まれたアグニは彼を呪って言った。「汝の言葉はどもるようになるであろう。」そう告げるや、彼は速やかに去った。

Verse 21

प्रविवेश शमीगर्भमश्वत्थं तरुसत्तमम् । तत्रस्थो द्विपराज्ञा स कथितो विबुधान्प्रति

彼はシャミー樹の胎内へ—樹々の中で最勝なるアシュヴァッタ（聖なる菩提樹）へと入り込んだ。彼がそこに留まる間、象王がそのことを神々に告げ知らせた。

Verse 22

स तं प्रोवाच ते जिह्वा विपरीता भविष्यति । ततो जलाशयं गत्वा पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके

彼はその者に言った。「汝の舌はねじれ歪むであろう。」それからアルブダと名づく山の湖へと赴いた。

Verse 23

प्रविष्टो भगवान्वह्निर्यथा देवैर्न लक्ष्यते । तत्रोत्थेन दर्दुरेण तेषां प्रोक्तो हुताशनः

福徳あるヴァフニは、神々にも見定められぬようにしてそこへ入り込んだ。だがその場で、跳ね上がった蛙が供物を食む者フターシャナを彼らに明かした。

Verse 24

अत्राऽसौ तिष्ठते वह्निर्निर्झरे पर्वतस्य च । दग्धाश्च जलजाः सर्वे सुतप्तेनैव वारिणा

「ここにアグニは留まっている—山の瀑流の中に。しかも水より生まれた生きものは皆、激しく熱せられたその水そのものによって焼かれてしまった。」

Verse 25

कृच्छ्रादहं विनिष्क्रांतस्तस्मान्मृत्युमुखात्सुराः । तच्छ्रुत्वा यत्नमास्थाय प्रविष्टो हव्यवाहनः

大いなる困難の末に、我はあの死の口より逃れ出た、ああ神々よ。これを聞くや、ハヴィヤヴァーハナ（アグニ）は力を尽くして、その場所へと入った。

Verse 26

भविष्यसि विजिह्वस्त्वं शप्त्वा तं दर्दुरं नृपः

「汝は舌を失う（あるいは舌が歪む）であろう！」—王（アグニ）はその蛙を呪して、かく告げた。

Verse 27

ततो देवगणाः सर्वे निष्क्रांताः सलिलाश्रयात् । संवेष्ट्य तुष्टुवुः सर्वे स्तवैर्वेदोद्भवैर्नृप

その後、すべての神々の群れは水の庇護処より出でた。四方より彼を取り囲み、王よ、ヴェーダより生まれし讃歌をもって皆が称えた。

Verse 28

देवा ऊचुः । त्वमग्ने सर्वभूतानामंतश्चरसि पावक । त्वया हीनं जगत्सर्वं नाशं यास्यति सत्वरम्

神々は言った。「おおアグニ、浄めの火よ、汝は一切の生きとし生けるものの心の内を巡る。汝を失えば、この全世界はたちまち滅びへと赴く。」

Verse 29

त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः । भूलोके च त्वया त्यक्ते वयं सर्वे सवासवाः । विनाशमेव यास्यामस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

「汝は一切の神々の『口』であり、諸世界は汝に依って立つ。もし汝が地上界を捨て去れば、我らは皆—インドラと共に—ただ滅亡に至るのみ。ゆえに、汝は我らを護り救うべきである。」

Verse 30

त्वं ब्रह्मा त्वं महादेवस्त्वं विष्णुस्त्वं दिवाकरः । त्वं चंद्रस्त्वं च धनदो मरुत्त्वं च सुरेश्वरः

汝はブラフマー、汝はマハーデーヴァ、汝はヴィシュヌ、汝は太陽である。汝は月であり、財宝を授けるクベーラであり、汝はマルットであり、そして諸天の主である。

Verse 31

इंद्राद्या विबुधाः सर्वे त्वदायत्ता हुताशन । किमर्थं भगवन्मर्त्त्यं त्यक्त्वा त्वमत्र संस्थितः । किमर्थं भगवन्नस्माननागांस्त्यक्तुमिच्छसि

おおフターシャナよ、インドラをはじめとするすべての神々は汝に依り頼む。なぜ、主よ、汝は人界を捨ててここに留まるのか。なぜ、主よ、罪なき我らを見捨てようとするのか。

Verse 32

पुलस्त्य उवाच । वेष्टितो भगवान्वह्निर्देवैः स्तुतिपरायणैः । तस्यैव निर्झरस्याथ तटस्थो वाक्यमब्रवीत्

プラスタヤは言った。讃嘆に専心する神々に囲まれ、福徳ある火神ヴァフニは、その聖なる滝のほとりに立ち、かく語った。

Verse 33

वह्निरुवाच । अभक्ष्यभक्षणे शक्रो मामिच्छति नियोजितुम् । तेनैव न करोत्येष वृष्टिं मर्त्त्ये सुरेश्वरः

アグニは言った。「シャクラは、食すべからざるものを焼き尽くして食らうために、我を用いようとしている。そのゆえにこそ、神々の主は人界に雨を与えぬのだ。」

Verse 34

अतोऽहं भूतलं त्यक्त्वा प्रविष्टो निर्झरे त्विह । प्रणष्टान्नरसे लोके न चाहं स्थातुमुत्सहे

ゆえに我は地上を去り、この滝の中へと入った。人としての精髄と正しき行いが滅びた世に、もはや留まる心はない。

Verse 35

शक्र उवाच । शृणु यस्मान्मया रोधः कृतो वृष्टेर्हुताशन । देवापिर्नाम धर्मज्ञः क्षत्रियाणां यशस्करः

釈迦羅（インドラ）は言った。「聞け、供物を食する者フターシャナ（アグニ）よ。わたしが雨を妨げた理由を。デーヴァーピという者がいる—ダルマを知る者、クシャトリヤに栄光をもたらす者である。」

Verse 36

प्रतीपस्तत्सुतः साधुः सर्वशीलवतां वरः । देवापौ च गते स्वर्गं ज्येष्ठभ्रातरमग्रजम् । संत्यक्त्वा जगृहे राज्यं शंतनुस्तत्सुतोऽवरः

「その子はプラティーパ、徳高き人で、善き行いの者たちの中でも最上であった。やがて長兄デーヴァーピが天界へ赴くと、プラティーパの末子シャンタヌは、兄を差し置いて王権を受け継いだ。」

Verse 37

एतस्मात्कारणाद्राज्ये तस्य वृष्टिर्निराकृता । तवादेशात्करिष्यामि निवर्तस्व हुताशन

「この理由ゆえに、彼の国では雨が退けられている。汝の命により、わたしは正しく整えよう。ゆえに退け、フターシャナ（アグニ）よ。」

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः पुष्करावर्तकान्घनान् । द्रुतमाज्ञापयामास वृष्ट्यर्थं जगतीतले

プラスタヤは語った。「このように言い終えると、千眼のサハスラークシャ（インドラ）は、プシュカラーヴァルタカと呼ばれる雨を運ぶ雲に命じ、地上に速やかに雨を降らせた。」

Verse 39

अथ शक्रसमादिष्टा विद्युत्वन्तो बलाहकाः । गम्भीरराविणः सर्वं भूतलं प्रचुरैर्जलैः । पूरयामासुरत्युग्रा द्युतिमन्तो महीपते

そのとき、シャクラ（インドラ）の命により、稲妻を宿す雲は—深く轟く雷鳴を発し、きわめて猛々しく、光り輝きつつ—豊かな水で全地を満たした、王よ。

Verse 40

ततोऽगमत्परां तुष्टिं भगवान्हव्यवाहनः । रोचयामास भूपृष्ठे वसतिं देवकारणात्

そのとき、福徳あるハヴィヤヴァーハナ（アグニ）は至上の満足に達し、諸神の御意により、地上に住処を定めることを嘉納した。

Verse 41

देवा ऊचुः । तवाऽदेशात्कृता वृष्टिरन्यत्कार्यं हुताशन । यत्ते प्रियं तदस्माकं सुशीघ्रं हि निवेदय

神々は言った。「汝の命により雨はもたらされた。おおフターシャナよ、なお何の務めが残るのか。汝に愛しき願いがあれば、ただちに我らに告げよ。」

Verse 42

अग्निरुवाच । एतज्जलाशयं पुण्यं मन्नाम्ना तीर्थमुत्तमम् । ख्यातिं यातु धरापृष्ठे युष्माकं हि प्रसादतः

アグニは言った。「この聖なる水のたまりが、我が名を戴く最上のティールタとなり、汝らの恩寵によって地上に名声を得んことを。」

Verse 43

देवा ऊचुः । अग्नितीर्थमिदं लोके प्रख्यातिं संप्रयास्यति । अत्र स्नातो नरः सम्यगग्निलोकं प्रयास्यति

神々は言った。「この地は世に『アグニティールタ』として名高くなる。ここで正しく沐浴した者は、アグニの世界へと至るであろう。」

Verse 44

यस्तिलान्दास्यति नरस्तीर्थेऽस्मिन्सुसमाहितः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं तस्य भविष्यति

このティールタにおいて心をよく統一し、胡麻を施す者には、アグニシュトーマ祭の果報が授けられる。

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्वस्थानं ययुस्ततः । वह्निश्च भगवान्राजन्यथापूर्वमवर्तत

プラスタヤは言った。「かく語り終えると、すべての神々はそれぞれの住処へと去った。しかれども尊きヴァフニ（アグニ）は、王よ、以前のままにとどまった。」

Verse 46

यश्चैत्पठते नित्यं प्रातरुत्थाय चोत्तमम् अग्नितीर्थस्य माहात्म्यं मुच्यते सर्वपातकैः

また、朝起きて日々このアグニティールタの最上のマーハートミャを誦する者は、あらゆる罪より解き放たれる。

Verse 47

अहोरात्रकृतात्पापात्स शृण्वन्नपि मुच्यते

ただ聴聞するだけでも、その者は一昼一夜に犯した罪から解放される。