Adhyaya 48

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्य समुद्देशे हरिश्चंद्रस्य भूपतेः । आश्रमो ऽस्ति सुविख्यातो नानाद्रुमसमावृतः

スータは語った。「まさにその地、その地方に、ハリシュチャンドラ王の名高いアーシュラマがあり、さまざまな樹木に囲まれている。」

Verse 2

यत्र तेन तपस्तप्तं संस्थाप्योमामहेश्वरौ । यच्छता विविधं दानं ब्राह्मणेभ्योऽभिवांछितम्

「そこで彼は苦行（タパス）を修し、さらにウマーとマヘーシュヴァラを安置して、バラモンたちに種々の布施を施した—それはまことに望まれ、ふさわしい供物であった。」

Verse 3

आसीद्राजा हरिश्चंद्रस्त्रिशंकुतनयः पुरा । अयोध्याधिपतिः श्रीमान्सूर्यवंशसमुद्भवः

その昔、トリシャンク（Triśaṅku）の子ハリシュチャンドラ王がいた。アヨーディヤー（Ayodhyā）を治める栄光ある君主で、太陽王統（Sūryavaṃśa）に生まれた。

Verse 4

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं ध्रुवम् । तस्मिञ्छासति धर्मेण न च चौरकृतं भयम्

その国には飢饉も病もなく、早死にも決してなかった。王がダルマにより統治したゆえ、盗賊による恐れもなかった。

Verse 5

कालवर्षी सदा मेघः सस्यानि प्रचुराणि च । रसवंति च तोयानि सर्वर्तुफलिता द्रुमाः

雲は常に時節にかなって雨を降らせ、作物は豊かに実った。水は甘く生命力に満ち、樹々は四季を通じて果実を結んだ。

Verse 6

दंडस्तत्राभवद्वास्तौ गृहरोधोऽक्षदेवने । एको दोषाकरश्चंद्रः प्रियदोषाश्च कौशिकाः

そこにある「過ち」は言葉遊びとしてのみであった。『杖』は家の中の道具としてあるだけ、『家に閉じ込める』は賽（さい）の遊びにのみ起こり、夜を作る者はただ月のみ、夜を好む者は梟（ふくろう）だけであった。

Verse 7

स्नेहक्षयश्च दीपेषु विवाहे च करग्रहः । वृत्तभंगस्तथा गद्ये दानोत्थितिर्गजानने

『油が減る』のは灯火においてのみ、『手を取る』のは婚礼においてのみ、『韻律が崩れる』のは散文においてのみ。『供物によって起ち上がる』のは、象の御顔をもつ主ガネーシャの場合にのみであった。

Verse 8

तस्यैवं गुणयुक्तस्य सार्वभौमस्य भूपतेः । एक एव महानासीद्दोषः पुत्रविवर्जितः

かくも徳に満ちた至高の王であったが、ただ一つ大きな欠けがあった――子がなかったのである。

Verse 9

ततः पुत्रकृते गत्वा चकार सुमहत्तपः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे लिंगं संस्थाप्य भक्तितः

ついに子を得んがために旅立ち、甚だしい苦行を修した。奇瑞の都チャマトカーラプラの聖域にて、信愛をもってシヴァ・リンガを安置した。

Verse 10

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशसंस्थितः । जलाश्रयश्च हेमंते स ध्यायति महेश्वरम्

夏には五火の苦行を修し、雨季には露天の空の下にとどまり、冬には水に身を寄せて住し、かくしてマヘーシュヴァラ（シヴァ）を禅観した。

Verse 11

ततो वर्षसहस्रांते तस्य तुष्टो महेश्वरः । प्रत्यक्षोऽभूत्समं गौर्या गणसंघैः समावृतः

やがて千年の終わりに、彼に満悦したマヘーシュヴァラは、ガウリーとともに、ガナの群れに囲まれて、眼前に現れた。

Verse 13

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैः स्तुत्वा सूक्तैः श्रुतैरपि । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

そこで彼はひれ伏して礼拝し、ヴェーダに聞く聖なる讃歌をもって高らかに讃えた。合掌して立ち、謙虚さに満ちて言葉を述べた。

Verse 14

त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ यत्किंचिद्धरणीतले । तदस्ति मे गृहे सर्वं वांछितं स्वेन चेतसा

おお神々のうち最勝なる御方よ、あなたの御加護により、地上にあるものは何であれ—わが心の望むすべて—すでに我が家に具わっております。

Verse 19

यस्मात्त्वया महामूर्ख न प्रणामः कृतो मम । हरादनंतरं तस्माच्छापं दास्याम्यहं तव

そなたは大愚者よ、我に礼拝（プラナーマ）を捧げなかった—我はハラ（シヴァ）の直後に立つというのに—ゆえに汝に呪いを授けよう。

Verse 20

तव संलप्स्यते पुत्रो यथोक्तः शूलपाणिना । परं तन्मृत्युजं दुःखं त्वं शिशुत्वेपि लप्स्यसे

汝の子は、三叉戟を執る御方（シヴァ）が告げたとおり、まことに授かるであろう。だが汝は、彼が幼子である時でさえ、死より生ずる激しい悲苦を受ける。

Verse 21

एवमुक्त्वा भगवती सार्धं देवेन शंभुना । अदर्शनं ययौ पश्चात्तथान्यैरपि पार्श्वगैः

かく語り終えると、福徳の女神は神シャンブ（シヴァ）とともに、やがて姿を消した。傍らにいた他の随伴者たちもまた同様に見えなくなった。

Verse 22

सोऽपि राजा वरं लब्ध्वा शापं च तदनंतरम् । न जगाम गृहं भूयश्चकार सुमहत्तपः

その王もまた、恩寵を得て、直後に呪いを受けたが、家へは戻らず、再びきわめて大いなる苦行（タパス）に身を投じた。

Verse 23

एकासनं समारूढौ कृत्वा गौरी महेश्वरौ । ततश्चाराधयामास समं पुष्पानुलेपनैः

ガウリーとマヘーシュヴァラが共に坐すために一つの座を整え、ついで花と芳香の塗香をもって、二尊を同時に礼拝供養した。

Verse 24

विशेषेण ददौ दानं ब्राह्मणेभ्यो महीपतिः । भूमिशायी प्रशांतात्मा षष्ठकालकृताशनः

国王は殊更の志をもってバラモンたちに布施を施し、地に臥して眠り、心を鎮め、長き断食の間をおいて第六の時にのみ食を取った。

Verse 25

ततः संवत्सरस्यांते भगवान्वृषभध्वजः । पार्वत्या सहितो भूयस्तस्य संदर्शनं गतः

やがて一年の終わりに、牛を旗印とする福徳の主は、パールヴァティーを伴い、再び彼の眼前に現れた。

Verse 26

ततः स नृपतिस्ताभ्यां युगपद्विधिपूर्वकम् । कृत्वा नतिं ततो वाक्यं विनयादिदमब्रवीत्

そこで王は、法にかなって二尊に同時に礼拝し、ついで謙虚にこの言葉を申し上げた。

Verse 27

पुरा देवि मयानंदपूरे व्याकुल चेतसा । न नता त्वं न मे कोपं तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि

かつて女神よ、アーナンダプラにおいて、我が心が乱れ惑っていたため、あなたに礼拝できませんでした。ゆえに、どうか私にお怒りなさらぬよう。

Verse 28

देहार्धधारिणी देवि सदा त्वं शूलधारिणः । तदैकस्मिन्नते कस्मान्न नता त्वं वदस्व मे

おお、シヴァの半身を宿す女神よ、あなたは常に三叉戟を執る御方と一体であられる。ならば、私がただその御方のみに礼拝したとき、なぜあなたは私の礼をお受けにならなかったのか。どうか告げてください。

Verse 30

तथापि च पृथक्त्वेन मया त्वं तु नता सह । एकासनं समारूढा तत्समं देवि पूजिता

それでもなお、女神よ、私はあなたにも別して礼拝いたしました。しかもあなたは（シヴァと）同じ御座にお坐しゆえ、私はあなたをも等しく供養いたしました。

Verse 31

तस्मात्कुरु प्रसादं मे यः पुरोक्तः पुरारिणा । सोस्तु वै सफलः सद्यो वरः पुत्रकृते मम

ゆえに、どうか私にご加護をお垂れください。三城の敵（シヴァ）が先にお告げになったその御授けが、ただちに成就しますように――我が子、男子を得るために。

Verse 32

यया वंशधरः पुत्रो दीर्घायुर्दृढविक्रमः । त्वत्प्रसादाद्भवेद्देवि तथा त्वं कर्तुमर्हसि

女神よ、どうかお取り計らいください。あなたのご加護により、家系を支える男子が生まれ、長寿にして、揺るがぬ武勇を備えますように。

Verse 33

श्रीदेव्युवाच । नान्यथा मे वचो राजञ्जायतेऽत्र कथंचन । तस्माद्बालोऽपि ते पुत्रः पंचत्वं समुपैष्यति

女神は仰せになった。「王よ、この場において我が言葉が他となることは決してない。ゆえに汝の子は、たとえ幼子であっても、『五』の境地（死）に至るであろう。」

Verse 34

दर्शयित्वा तु ते दुःखमल्पमृत्युसमुद्भवम् । भूयः संप्राप्स्यति प्राणानचिरान्मे प्रसादतः

しかし、束の間の死から生じる悲しみを汝に示したのち、彼はまもなく再び命を得るであろう――わが恩寵によって。

Verse 35

भविष्यति च दीर्घायुस्ततो वंशधरो जयी । सार्वभौमप्रधानश्च दानी यज्वा च धर्मवित्

そしてそののち、彼は長寿となり、家系を支える者、勝利する者、諸王の中の第一、施しに寛大で、祭祀（ヤジュニャ）に励み、ダルマを知る者となる。

Verse 36

तस्माद्राजन्गृहं गत्वा कुरु राज्यमभीप्सितम् । संप्राप्स्यसि सुतं श्रेष्ठं यादृशं कीर्तितं मया

ゆえに、王よ、家に帰り、汝の望む王権を担え。汝は、わが述べたとおりのすぐれた子を得るであろう。

Verse 37

अन्योऽपि मानवो यो मां रूपेणा नेनसंस्थिताम् । पूजयिष्यति चात्रैव समं देवेन शंभुना

また、ほかのいかなる人であれ、この場でこのままの姿に鎮まる我を礼拝するなら、その功徳は神シャンブ（Śambhu）そのものを礼拝するのと等しい。

Verse 38

तस्याहं संप्रदास्यामि पुत्रान्हृदयवांछितान् । तथान्यदपि यत्किंचिदचिरान्नात्र संशयः

そのような帰依者には、心に望む子らを我が授けよう。さらに求めるいかなるものも、速やかに与える――ここに疑いはない。

Verse 39

श्रीमहादेव उवाच । भूय एव नृपश्रेष्ठ मत्तः प्रार्थय वांछितम् । न वृथा दर्शनं मे स्यात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

シュリー・マハーデーヴァは言った。「もう一度、王の中の最勝者よ、汝の望むものを我に願え。我が汝の前に現れたことは決して無駄とはならぬ――これを真実として汝に告げる。」

Verse 40

हरिश्चंद्र उवाच । कृतकृत्योस्मि देवेश सर्वमस्ति गृहे मम । पुत्रं त्यक्त्वा त्वया सोऽपि दत्तो वंशधरो जयी

ハリシュチャンドラは言った。「神々の主よ、我はすでに満ち足りております。わが家にはすべてが備わっております。あなたは我が無子の憂いを取り除き、さらに一子を授け給うた――勝利する家系の継承者を。」

Verse 41

तथापि न तवादेशो व्यर्थः कार्यः कथंचन । एतस्मात्कारणाद्देव याचयिष्यामि वांछितम्

それでも、あなたのご命令がいかなる形でも空しくなってはなりません。ゆえに、神よ、私は望む恩寵を願い求めましょう。

Verse 42

राजसूयकृतेऽस्माकं सदा बुद्धिः प्रवर्तते । निषेधयंति मां सर्वे मन्त्रिणः सुहृदस्तदा

我が心は常にラージャスーヤ祭の挙行へと向かっております。けれどその時、家臣たる大臣たちと親しき者たちは皆、私を制止いたします。

Verse 43

सर्वैस्तैर्जायते यज्ञः पार्थिवैः करदीकृतैः । युद्धं विना करं तेऽपि न यच्छन्ति यतो विभो

その祭儀は、あの諸王すべてを貢納の臣として従わせてこそ成就します。戦なくしては彼らは貢を差し出さぬゆえ――それゆえに、主よ。

Verse 44

ततो युद्धार्थिनं मां ते वारयंति हितैषिणः । कृतोत्साहं मखप्राप्तौ नीतिमार्गसमाश्रिताः

それゆえ、戦いを求めるこの私を、善意の人々は制しとどめる。祭祀（マカ）を成就せんと意気盛んであっても、彼らは策と諫言の道に拠り所を置く。

Verse 45

तस्मात्तव प्रसादेन राजसूयो भवेन्मखः । अविघ्नः सिद्धिमायातु मम नान्यद्वृणोम्यहम्

ゆえに、あなたのご加護によって、ラージャスーヤの祭祀が成就しますように。障りなく成功に至らせ給え。私はこれ以外を望みません。

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शन हरः । सोऽपि लब्धवरो भूपः स्वमेव भवनं गतः

スータは語った。「そのとおりであろう。」ハラ（シヴァ）はそう誓い、やがて姿を消した。王もまた、恩寵を得て、自らの宮殿へ帰っていった。

Verse 47

एवं तेन नरेन्द्रेण पूर्वं तत्र विनिर्मितौ । उमामहेश्वरौ पश्चान्निर्मितावितरैरपि

かくして、その王によってまずそこにウマーとマヘーシュヴァラ（大自在天）が建立された。のちに他の者たちによっても、また造営・奉安されたのである。

Verse 48

यस्ताभ्यां कुरुते पूजां संप्राप्ते पंचमी दिने । फलैः सर्वेषु गात्रेषु यावत्संवत्सरं द्विजाः । सुतं प्राप्नोति सोऽभीष्टं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

おおブラーフマナたちよ、月の第五日パーンチャミーに、かの二尊（ウマーとマヘーシュヴァラ）へ供養（プージャー）をなし、果実をもって一年にわたり欠けることなく捧げる者は、望みの男子を得る。その子は一族を支え、家系を救い上げる力を備える。

Verse 529

यस्तं नमति देवेशं तेन त्वं सर्वदा नता । नतायां त्वयि देवेशो नतः स्यादिति मे मतिः

神々の主に礼拝して頭を垂れる者は—その行いによって、汝もまた常に礼敬される。汝が礼敬されるとき、神々の主もまた礼敬される—これが我が理解である。