Adhyaya 3

Verse 1

। सूत उवाच । ततः प्रणम्य भूयः स वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । ययौ तत्र सुतास्तस्य यत्र ते शतसंख्यकाः

スータは語った。ついで彼は、聖仙の中の第一であるヴァシシュタに再び礼拝し、その仙人の息子たち—数百に及ぶ—が居並ぶ場所へ赴いた。

Verse 2

तानपि प्राह नत्वा स तमेवार्थं नराधिपः । वसिष्ठवचनं कृत्स्नं तस्य तैरपि शंसितम्

彼は彼らにも礼拝して、同じ件を王として告げた。するとヴァシシュタの教えのすべてが、彼らによってもまた承認された。

Verse 3

ततस्तान्स पुनः प्राह युष्माकं जनकोऽधुना । अशक्तो मा दिवं नेतुं सशरीरं विसर्जितः

それから彼は再び彼らに言った。「汝らの父は今、その務めを解かれた。というのも、この身のまま私を天界へ導く力がないからだ。」

Verse 4

तस्माद्यदि न मां यूयं याजयिष्यथ सांप्रतम् । परित्यज्य करिष्यामि शीघ्रमन्यं पुरोहितम्

「ゆえに、今すぐ私の祭祀（ヤジュニャ）を執り行わぬなら、汝らを捨て、ただちに別の祭官を任じよう。」

Verse 5

यो मां यज्ञप्रभावेन नयिष्यति सुरालयम् । अनेनैव शरीरेण सहितं गुरुपुत्रकाः

「おお師の子らよ、ヤジュニャ（聖なる供犠）の力によって、この身そのままと共に我を神々の住処へ導く者がいるなら――我はその者に身を寄せよう。」

Verse 6

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते मुनिसत्तमाः । परं कोपं समाविष्टास्तमूचुः परुषाक्षरैः

その言葉を聞くや、すべての最勝の聖仙たちは激しい憤りに包まれ、荒々しい言葉で彼に告げた。

Verse 7

यस्मात्त्वया गुरुस्त्यक्तो हितकृत्पापवानसि । तस्माद्भवाधुना पाप चंडालो लोकनिंदितः

「汝は汝の益を願った師を捨てたゆえ、罪ある者である。ゆえに、罪人よ、今より世に蔑まれるチャンダーラ（caṇḍāla）となれ。」

Verse 8

अथ तद्वचनांते स तत्क्षणात्पृथिवीपतिः । बभूवांत्यजरूपाढ्यो विकृताकारदेहभृत्

その言葉が終わるや、大地の主たる王はたちまち賤民の姿となり、身は歪み、形貌は醜く変じた。

Verse 9

यवमध्यः कृशग्रीवः पिंगाक्षो भुग्ननासिकः । कृष्णांगः शंकुवर्णश्च दुर्गंधेन समावृतः

腰は細く、首は痩せ、黄褐の眼をし、鼻は折れた。四肢は黒ずみ、色は青白く、悪臭に覆われていた。

Verse 10

अथात्मानं समालोक्य विकृतं स नराधिपः । चण्डालधर्मिणं सद्यो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः

その時、王は自らの変わり果てた姿を見て、今はチャンダーラの如く生きていることに恥じ入り、ただちに顔を伏せた。

Verse 11

याहियाहीति विप्रैस्तैर्भर्त्स्यमानो मुहुर्मुहुः । सर्वतः सारमेयैश्च क्लिश्यमानो निरर्गलैः । काककोकिलसंकाशो जीर्णवस्त्रावगुंठितः

「行け！行け！」と叫ぶバラモンたちに度々罵られ、野良犬たちに四方から責め立てられ、彼はボロボロの衣をまとい、カラスかカッコウのように見えた。

Verse 12

ततः स चिन्तयामास दुःखेन महता वृतः । किं करोमि क्व गच्छामि कथं शांतिर्भविष्यति

そして彼は激しい悲しみに打ちひしがれ、思い悩んだ。「私はどうすべきか？どこへ行くべきか？どうすれば平穏が訪れるのだろうか？」

Verse 13

किं मयैतत्सुमूर्खेण वांछितं दुर्लभं पदम् । तत्प्रभावेन विभ्रष्टः कुलधर्मोऽपि मे स्वकः

「愚かな私は、なぜあの得がたい境地を望んでしまったのか。その欲望の力によって、私自身の先祖伝来のダルマさえも失われてしまった。」

Verse 14

किं जलं प्रविशाम्यद्य किं वा दीप्तं हुताशनम् । भक्षयामि विषं किं वा कथं स्यान्मृत्युरद्य मे

「今日、私は水に入るべきか？それとも燃え盛る火に身を投じるべきか？毒を仰ぐべきか？今日、どのようにして死は私に訪れるのだろうか？」

Verse 15

अनेन वपुषा दारान्वीक्षयिष्यामि तान्कथम् । तादृशेन शरीरेण याभिः संक्रीडितं मया

この身で、どうして妻たちの顔を見られよう——かつてあのような身体を得て、彼女らと戯れ遊んだというのに。

Verse 16

कथं पुत्रांस्तथा पौत्रान्सुहृत्संबंधिबांधवान् । वीक्षयिष्यामि तान्भूयस्तथान्यं सेवकं जनम्

どうして再び、息子や孫、友や親族・縁者、そして同じく我に仕える他の人々に、顔向けできようか。

Verse 17

तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा हर्षं यास्यंति निर्भयाः

我がこのようになったと聞けば、彼らは今日、何の恐れもなく歓喜するであろう。

Verse 18

ये मया तर्पिता दानैर्ब्राह्मणा वेदपारगाः । तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा संभविष्यंति दुःखिताः

我が施しによって満たした、ヴェーダに通暁するバラモンたちは、今日、我がこのようになったと聞けば、きっと悲嘆するであろう。

Verse 19

तथा ये सुहृदोऽभीष्टा नित्यं मम हिते रताः । कामवस्थां प्रयास्यन्ति दृष्ट्वा मां स्थितमीदृशम्

また、常に我が利益に心を尽くす愛しき友らも、かくのごとき有様で立つ我を見れば、惨めな苦悶へと追い込まれるであろう。

Verse 20

भद्रजात्या गजा ये मे मदान्धाः षष्टिहायनाः । मया विना मिथो युद्धे कस्तानद्य नियोक्ष्यति

我が高貴なる血統の象たち――発情の狂いに酔い、齢六十――互いに争うとき、今日、我なくして誰がこれを制し、配して用いようか。

Verse 21

अश्वास्तित्तिरकल्माषाः सुदांताः सादिभिर्दृढैः । कस्तांश्चित्रपदन्यासैर्नियाम्यति मया विना

我が馬たち――ティッティラ色、カルマーシャ色――よく馴らされ、堅く手綱を取られている。われなくして、誰が妙なる歩みで導き、抑えようか。

Verse 22

तथा मे भृत्यवर्गास्ते कुलीना युद्धदुर्मदाः । मां विना कस्य यास्यंति समीपेऽद्य सुदुःखिताः

また我が従者の群れ――名門の者にして戦に驕る者たち――我なくして、今日、深き悲しみに沈みつつ、誰の傍らへ赴くであろうか。

Verse 23

संख्याहीनस्तथा कोशस्तादृङ्मे बहुरत्नभाक् । कस्य यास्यति संभोगं मया हीनस्तु रक्षितः

また我が宝蔵――かつて多くの宝玉に満ちていたもの――も衰えよう。我を失えば、誰の守護のもとに安穏と享受を得るのか。

Verse 24

तथा मे संख्यया हीनं धान्यं गोजाविकं महत् । भविष्यति कथं हीनं मयाभीष्टैस्तु रक्षितम्

同じく我が大いなる蓄え――穀物、牛、そして山羊と羊の群れ――も数を減じよう。我と我が信任する者らに守られてきたものが、いかでか斯くも欠けてしまうのか。

Verse 25

एवं बहुविधं राजा स विलप्य च दुःखितः । जगाम नगराभ्याशं पद्भ्यामेव शनैःशनैः

かくして王はさまざまに嘆き、悲しみに打ちひしがれつつ、都の外れへと向かい、自ら徒歩で、ゆるゆると一歩一歩進んだ。

Verse 26

ततो रात्रौ समासाद्य स्वं पुरं जनवर्जितम् । द्वारे स्थित्वा समाहूय पुत्रं मंत्रिभिरन्वितम्

それから夜に至り、彼は自らの都に着いたが、そこはすでに人影もなかった。門に立ち、臣たちを伴う王子を呼び寄せた。

Verse 27

कथयामास वृत्तांतं सर्वं शापसमुद्भवम् । दूरे स्थितः स पुत्राणां वसिष्ठस्य महात्मनः

そして彼は、呪詛より生じた一切の経緯をことごとく語った。しかも大徳ヴァシシュタの子らからは、なお距離を置いていた。

Verse 28

वज्रपातोपमं वाक्यं तेऽपि तस्य निशम्य तत् । बाष्पपर्याकुलैरास्यै रुरुदुः शोकसंयुताः

その言葉は雷撃のごとく胸を打ち、彼らもまた泣き崩れた。涙に顔は乱れ、悲嘆に満ちていた。

Verse 29

हा नाथ हा महाराज हा नित्यं धर्मवत्सल । त्वया हीना भविष्यामः कथमद्य सुदुःखिताः

「ああ、主よ！ ああ、大王よ——常にダルマを慈しむ御方よ！ あなたを失って、今日この深い悲しみに砕かれたまま、我らはいかに生きられましょうか。」

Verse 30

किमेतद्युज्यते तेषां वासिष्ठानां दुरात्मनाम् । शापं ददुः स्वयाज्यस्य विशेषाद्विनतस्य च

邪悪な心を持つヴァシシュタの一族が、謙虚で彼らの祭祀に献身的な者に対して呪いをかけるなど、どうしてふさわしいと言えようか。

Verse 31

ते वयं राजशार्दूल परित्यज्य गृहादिकम् । अन्त्यजत्वं गमिष्यामस्त्वया सार्धमसंशयम्

それゆえ、王の中の虎よ、我々は家も何もかも捨てて、間違いなくあなたと共に行きましょう。たとえ最も低い不可触民の境遇に落ちようとも。

Verse 32

त्रिशंकुरुवाच । भक्तिश्चेदस्ति युष्माकं ममोपरि निरर्गल । तन्मे पुत्रस्य मंत्रित्वं सर्वे कुरुत सांप्रतम्

トリシャンクは言った。「もし私への忠誠が本当に揺るぎないものであるなら、今すぐ私の息子を任命せよ。皆で彼を大臣とするのだ。」

Verse 33

हरिश्चंद्रः सुपुत्रोयं मम ज्येष्ठः सुवल्लभः । नियोजयध्वमव्यग्राः पदव्यां मम सत्वरम्

「このハリシュチャンドラは私の高貴な息子であり、最愛の長男である。ためらうことなく、速やかに彼を私の地位につけよ。」

Verse 34

अहं पुनः करिष्यामि यन्मे मनसि संस्थितम् । मृत्युं वा संप्रयास्यामि सदेहो वा सुरालयम्

「私としては、心に決めたことを実行するつもりだ。死に赴くか、あるいはこの肉体のまま神々の住処に到達するかだ。」

Verse 35

एवमुक्त्वा परित्यज्य सर्वांस्तान्स महीपतिः । जगामारण्यमाश्रित्य पद्भ्यामेव शनैः शनैः

かく語り終えると、王は彼らすべてを捨て、森を依り処として、みずからの足で、ゆるやかに一歩一歩進んで行った。

Verse 36

तेपि सन्मंत्रिणस्तूर्णं पुत्रं तस्य सुसम्मतम् । राज्ये नियोजयासमासुर्नादवादित्रनिःस्वनैः

その善き大臣たちもまた、ただちに王の深く認めた王子を国の位に据え、楽と諸々の楽器の響きが高らかに鳴り渡った。