Adhyaya 278

Verse 1

सूत उवाच । ये चान्ये भास्करा स्तत्र संति ब्राह्मणसत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिताः

スータは語った。「おお、最勝のブラーフマナたちよ。そこにはバースカラ（太陽神）のほかの御姿もあり、ハータケーシュヴァラの聖なるクシェートラにおいてヤージュニャヴァルキヤが安置したのである。」

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या हृदि कृत्वाऽभिवांछितान् । सप्तम्यां चैव सप्तम्यां लभते नात्र संशयः

彼らを信愛もって礼拝し、望む願いを胸に抱く者は——サプタミー（第七日）にその願いをそのまま成就する。これに疑いはない。

Verse 3

ऋषय उचुः । एक एव स्थितः सूर्यो दृश्यते च नभस्तले । तत्कथं द्वादशैते च तत्र क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः । कस्मिन्काले तथा कृत्ये किमर्थं सूतनन्दन

聖仙たちは言った。「太陽はただ一つ、天の高みに在って見える。しかるに、いかにしてその聖なる地に十二の（太陽の相）が स्थापितされたのか。いつ、いかなる因縁のもと、何の目的でか、スータの子よ。」

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं कृतिर्नाम शुनःशेपसमुद्भवः

スータは言った。「昔、シュナḥシェーパの系統に生まれたクリティという者がいた。」

Verse 5

तस्य पुत्रः शुनः पुत्रो बभूव मुनिसत्तमः । चारायणः सुतस्तस्य वभूव मुनिसत्तमः

彼から一人の子が生まれた。シュナの子と呼ばれ、最上の牟尼となった。さらにその子チャーラーヤナもまた、聖仙の中の第一となった。

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्रह्मा लोक पितामहः । सावित्रीशापनिर्दग्धो ह्यवतीर्णो धरातले

やがてある時、サーヴィトリーの呪いに灼かれた世界の祖父ブラフマーは、地上へと降臨した。

Verse 7

गायत्री च यदा विप्रास्तेनोढा यज्ञकर्मणि । प्राक्स्थितां च परित्यज्य सर्वदेवसमागमे । कालात्ययो भवेन्नैव सावित्र्यागमने स्थिरे

おおブラーフマナたちよ。祭式（ヤジュニャ）を成就するためにガーヤトリーが娶られ、先に去ったサーヴィトリーが退け置かれたとき、諸神の大会においては、サーヴィトリーの到来を待ちながらも、時の遅延は少しも許されなかった。

Verse 8

ततस्तस्य समादेशाद्गायत्री गोपकन्यका । शक्रेण च समानीता दिव्यलक्षणलक्षिता

ついで彼の命により、牧牛の乙女として現れたガーヤトリーは、シャクラ（インドラ）によって連れ来られ、神々しい相を具えていた。

Verse 9

गोपकन्यां च तां ज्ञात्वा गोश्च वक्त्रेण पद्मजः । प्रवेश्याकर्षयामास गुह्येन च ततः परम्

彼女がその牧牛の乙女であると知るや、パドマジャ（梵天）は牛の口より入らせ、さらに秘法によって彼女を自らのもとへ引き寄せた。

Verse 10

ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा स्थितम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र संस्थितम्

バラモンの系譜と牛の系譜とは本来一つであるが、二つの姿として立つ。ひとつには真言（マントラ）が住し、もうひとつには供物ハヴィスが据えられている。

Verse 11

तेन तां ब्राह्मणीं कृत्वा पश्चात्तस्याः परिग्रहम् । गृह्योक्तविधिना चक्रे पुरःस्थोऽपि पितामहः

かくして彼女をバラモンの女となし、その後、前座にあってもピターマハ（梵天）は、グリヒヤ儀礼に説かれる作法に従い、彼女を妻として受け入れる儀を執り行った。

Verse 12

पत्नीशालोपविष्टायां ततस्तस्यां द्विजोत्तमाः । सावित्री समनुप्राप्ता देवपत्नीभिरावृता

おお最勝の再生者よ、彼女が妻の御殿に座したとき、サーヴィトリーが諸天の妃たちに囲まれて到来した。

Verse 13

ततस्तां सा समालोक्य रशनासमलंकृताम् । दौर्भाग्यदुःखमापन्ना शशाप च विधिं ततः

そのとき、腰帯で飾られた彼女を見て、サーヴィトリーは不運の悲しみに打たれ、ただちにヴィディ（梵天ブラフマー）を呪った。

Verse 14

सावित्र्युवाच । यस्मात्त्वया परित्यक्ता निर्दोषाहं पितामह । पितामहोऽसि मे नूनमद्यप्रभृति संगमे

サーヴィトリーは言った。「咎なきこの私を捨てたゆえに、ああ祖父神よ。ゆえに今日より、結びの事において、あなたは私にとってまことに『祖父』であるのみ。」

Verse 15

मनुष्याणां भवेत्कृत्यमन्यनारीपरिग्रहः । एतत्त्वया कृतं यस्मान्मा नुषस्त्वं भविष्यसि

「人の世において、他人の妻を奪うことは身を滅ぼす業。あなたがそれを行ったゆえ、ゆえにあなたは人間となる。」

Verse 16

कामार्तश्च विशेषेण मम वाक्यादसंशयम्

「さらに、あなたはとりわけ欲望に苦しめられる。これは疑いない、我が言葉によって。」

Verse 17

एवमुक्त्वा तु सावित्री त्यक्त्वा तं यज्ञमंडपम् । गिरेः शिखरमारूढा तपश्चक्रे महत्ततः

こう言い終えると、サーヴィトリーは祭壇の मंडप（供犠の堂）を去り、山の頂に登って、やがて大いなる苦行（タパス）を修した。

Verse 18

पितामहोऽपि तच्छापाच्चारायणनिवेशने । अवतीर्णो धरापृष्ठे कालेन महता ततः

その呪いのゆえに、ピターマハ（梵天ブラフマー）でさえ、チャーラーヤナの住まいにおいて、長い時を経て地上へと降臨した。

Verse 19

स यदा यौवनं भेजे मानुषं च पुरा स्थितः । तथातथा च तापेन कामोत्थेन प्रपीड्यते

人としての若さに達すると、かつては別のあり方に定まっていたにもかかわらず、欲より生じた灼熱の苦しみに幾度も責め立てられた。

Verse 20

ततोऽसौ वीक्षते नारीं कन्यां वाथ तपस्विनीम् । अविकल्पमना भेजे रूपसौभाग्यगर्वितः

やがて彼は一人の女—乙女であれ女修行者であれ—を見て、心に抑えなく彼女に屈し、自らの美貌と幸運を誇って驕った。

Verse 21

ततस्तं ब्यसनार्तं च दृष्ट्वा चारायणो मुनिः । स्वयं निःसारयामास प्रकोपेन निजाश्रमात्

不運に苦しむ彼を見て、牟尼チャーラーヤナは憤り、自らの庵（アーシュラマ）から彼を追い出した。

Verse 22

स च पित्रा परित्यक्तो भ्रममाणस्ततस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तः शाकल्यो यत्र तिष्ठति

父に見捨てられ、あちこちをさまよった末、彼はシャーカリヤの住むチャマトカーラプラへと至った。

Verse 23

नाम्ना ब्राह्मणशार्दूलो नागरो वेदपारगः । वृतः शिष्य सहस्रेण वेदविद्यां प्रचारयन्

そこにはナーガラのバラモン、名をブラーフマナシャールドゥーラという者がいた。ヴェーダに通暁し、千の弟子に囲まれて、ヴェーダの智を弘めていた。

Verse 24

अथ तं स प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः । वेदाध्ययनसंपन्नो बभूवाथ चिरादपि

そののち彼は深い敬意をもって礼拝し、弟子として入門した。やがて時を経て、彼もまたヴェーダの学に成就した。

Verse 25

एतस्मिन्नेव काले नु आनर्ताधिपतिः स्वयम् । आगतस्तिष्ठते यत्र जलशायी हरिः स्वयम्

まさにその時、アーナルタの君主みずからが来臨し、水に臥す主ジャラシャーイーとしてのハリが鎮まるその地に逗留した。

Verse 26

चातुर्मास्यव्रतं तेन गृहीतं तत्पुरस्तदा । प्रार्थितस्तु ततो विप्राः शाकल्यस्तैन भूभुजा

そこで主の御前にて、彼はチャートゥルマーシャの誓戒を受けた。ついで王は、バラモンたち、とりわけシャーカリヤに、必要な儀礼の執行を請い願った。

Verse 27

शांतिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये । यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति

王は言った。「我が館において、汝は日々、災厄を鎮めるシャーンティカと、福徳を増すパウシュティカの儀を修せよ。われがここに留まるかぎり、この恩寵を与えよ。」

Verse 28

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमाः । एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यं तस्य मंदिरे

「然らばそのとおり」と告げて、最勝のバラモンは慈恵をもって、自らの弟子たちを一人ずつ王の御殿へ遣わし、定められた務めを果たさせた。

Verse 29

स शांतिकं विधायाथ दत्त्वाशीः पार्थिवस्य च । संप्राप्य दक्षिणां तस्मात्पुनरेति च तं द्विजम्

シャーンティ（śānti）の儀を修し、王に祝福を授けたのち、彼は王よりダクシナー（dakṣiṇā）を受け取り、再びそのバラモンの師のもとへ帰った。

Verse 30

शाकल्याय च तां दत्त्वा दक्षिणां निजमंदिरे । जगाम नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः

そしてそのダクシナー（dakṣiṇā）を自邸にてシャーカリヤ（Śākalya）に渡し、彼は去った。かくして日々、この奉仕の取り決めは堅く定まった。

Verse 31

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः । शांत्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्यनिवेशनम्

別の日、シャーカリヤ（Śākalya）により鎮静のためのシャーンティ（śānti）を修するよう遣わされたヤージュニャヴァルキヤ（Yājñavalkya）は、王の御殿へ赴いた。

Verse 32

तस्य भूपस्य रूपाढया मंथरास्ति विलासिनी । रात्रौ च कामिता तेन कामाढयेन सुकामिनी

その王には、曼荼羅（Mantharā）という遊楽を好む女がいて、美貌に満ちていた。夜になると、欲情にあふれる王は彼女を慕い、彼女もまた愛を求める女であった。

Verse 33

भावैर्वात्स्यायनप्रोक्तैः समालिंगनपूर्वकैः । स तया विविधैः कृत्तो मयूरपदकादिभिः । शरीरे चाधरे चैव तथा मणिप्रवालकैः

ヴァーツヤーヤナの説く恋の技法に従い、抱擁をはじめとして、彼女は孔雀の足跡の文様など種々の印を、彼の身体に、さらには唇にまで刻み、宝玉や珊瑚による押し跡までも残した。

Verse 34

संप्राप्तोऽध्ययनार्थाय यावच्छाकल्यसन्निधौ । तावत्संप्रेषितस्तेन शांत्यर्थं भूपमंदिरे

学びのためにシャーカリヤのもとへ赴いたその時、彼はただちに、鎮静のためのシャーンティ（śānti）儀礼を行うべく王宮へ遣わされた。

Verse 35

सोऽपि संप्रेषितस्तेन गत्वा तं पार्थिवालयम् । शांतिकं च ततश्चक्रे यथोक्तविधिना द्विजाः

彼に遣わされて、そのバラモンは王の御殿へ赴き、そこで、ああ二度生まれの者たちよ、定められた作法のとおりに鎮静の儀（śānti）を厳密に修した。

Verse 36

शांतिकस्यावसाने तु प्रगृह्य कलशोदकम् । पंचांगैः कल्पितं रुद्रैः स्वयमेवाभिमंत्रितैः

シャーンティ（śānti）の儀が終わると、彼はカラシャ（聖なる壺）の水を手に取った。それは五つの要具によって整えられ、みずから招請したルドラの真言によって加持され、正しく霊威を帯びたものであった。

Verse 37

साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय गतस्ततः । संतिष्ठते नृपो यत्र आनर्तो त्रतसंयुतः

それから彼は、アクシャタ（akṣata、不砕の米粒）と花を携え、従者に囲まれて立つアーナルタ（Ānarta）の王のもとへと赴いた。

Verse 38

द्यामालेखीति मंत्रं स प्रोच्चार्य विधिपूर्वकम् । छंदर्षिसहितं चैव यावत्क्षिपति मस्तके । तावन्निरीक्षितस्तेन नखलेखाविकर्तितः

彼は作法に従い、「dyāmālekhī…」に始まる真言を、韻律（chandas）と聖仙（ṛṣi）を添えて唱え、王の頭上へと放った。その瞬間、彼は見とがめられた――唇が爪で引き裂かれたかのように傷ついていた。

Verse 39

खंडितेनाधरेणैव ततोऽभूद्दुर्मना नृपः

そのとき王は深く沈み込んだ。唇がまことに裂け、醜く損なわれていたからである。

Verse 40

विटप्रायं तु तं दृष्ट्वा मलिनांबरधारिणम् । तं प्रोवाच विहस्योच्चै देहि विप्राऽक्षताञ्जलम्

みすぼらしく、汚れた衣をまとった彼を見て、ある者が高らかに笑いながら言った。「おお、バラモンよ、アクシャタ（砕けぬ米）をひとつかみ寄こせ。」

Verse 41

मंदुरायां स्थितं यच्च काष्ठमेतत्प्रदृश्यते । याज्ञवल्क्यस्ततो दृष्ट्वा सकोपस्तमुपाद्रवत्

「それに、厩に転がっているあの木片は……」——それを見たヤージュニャヴァルキヤ（Yājñavalkya）は憤怒し、彼に向かって突進した。

Verse 42

क्षिप्त्वा तत्र जलं विप्राः साक्षतं गृहमागमत् । अगृह्य दक्षिणां तस्य पार्थिवस्य यथास्थिताम्

そこで水を注ぎ終えると、バラモンたちはアクシャタを携えて家へ帰った——王が用意していたダクシナー（dakṣiṇā、謝礼の供物）を受け取らずに。

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः । निष्क्रांता विविधाः शाखाः पल्लवैः समलंकृताः

その間に、そのダヴァの木片から四方にさまざまな枝が生じ、若芽と新葉により美しく荘厳に飾られた。

Verse 44

तद्दृष्ट्वा विस्मितः सोऽथ आनर्ताधिपतिर्नृपः । पश्चात्तापं परं चक्रे धिङ्मयैवमनुष्ठितम्

それを見て、アーナルタの主たる王は驚嘆し、やがて深い悔恨に沈んで言った。「ああ、かくも振る舞った我が身こそ恥ずべきかな！」

Verse 45

स नूनं विबुधः कोऽपि विप्ररूपेण संगतः । येनेदृशः प्रभावोऽयं तस्य मंत्रस्य संस्थितः

まことに、ある神なる者がブラーフマナの姿をとってここに来たのだ。彼によってこの真言は、かくも驚くべき威力をもって確立されたのである。

Verse 46

यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् । जरामरणहीनस्तु तद्भवाभि न संशयः

もし彼の真言によって加持されたその水を受けるなら、老いと死を離れるであろう。これに疑いはない。

Verse 47

एवं चिंतयतस्तस्य तद्दिनं विस्मितस्य च । पार्थिवस्य द्विजश्रेष्ठा जातं वर्षशतोपमम्

かく思案し驚嘆しているうちに、ああ最勝のブラーフマナよ、その王にとっては一日が百年にも等しく感じられた。

Verse 48

दिवसे तु समाक्रांते कथंचित्तस्य भूपतेः । विभावरी क्षयं याति कथंचिन्नैव शारदी

その王にとってついに日が訪れると、夜はなぜとも知れず尽きた。しかしそれは、ありふれた秋の夜のようには過ぎ去らなかった。

Verse 49

ततः प्रभातसमये समुत्थाय महीपतिः । आह्वयामास शाकल्यं पुरुषैराप्तकारिभिः

ついで暁の時、王は起き上がり、信頼する従者たちを通してシャーカリヤ（Śākalya）を召し出した。

Verse 50

ततः प्रोवाच विनयात्सादरं प्रांजलिः स्थितः । कल्ये शिष्यः समायातो यस्त्वदीयो ममांतिकम्

そして合掌して恭しく立ち、こう申し上げた。「今朝、あなたの弟子が私のもと近くへ参りました——あなたに属するその者が。」

Verse 51

शांत्यर्थं प्रेषणीयस्तु सोऽद्यापि च द्विजोत्तम । तस्योपरि परा भक्तिर्मम जाताऽद्य केवलम्

「鎮めの儀（シャーンティ）のため、彼はなお遣わされるべきです、最勝のブラーフマナよ。まことに今日、私の最高の帰依はただ彼一人に向かって起こりました。」

Verse 53

गच्छ वत्स त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम् । शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेवाशुनिमंत्रितः

「行きなさい、わが子よ。今日ただちに王の御殿へ。鎮めのため（シャーンティのため）に、王は再び汝を急ぎ招いておられる—速やかに。」

Verse 54

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव । अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता

ヤージュニャヴァルキヤは言った。「おお、婆羅門の中の最勝者よ、その鎮静の儀礼のために、私はそこへは行かぬ。私は不敬の目で見られ、しかるべき敬意も捧げられなかった。」

Verse 55

काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् । तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् । आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्

「疑いなく、彼の言葉のゆえに、私はただの木片の上に据えられた。ゆえに、師の別の弟子で、聡明にして分別（ヴィヴェーカ）を具えた者を遣わし、その王を正しく満足させ、導かせよ。」

Verse 56

शाकल्य उवाच । राजाऽदेशः सदा कार्यः पुरुषैर्देशवासिभिः । योगक्षेमविधानाय तथा लाभाय केवलम्

シャーカリヤは言った。「王の命は、その国に住む人々によって常に行われるべきである。それはヨーガクシェーマ（安穏と護持）を整え、さらに繁栄をもたらすためである。」

Verse 57

प्रतिकूलो भवेद्यस्तु पाथिवानां स मन्दधीः । न तस्य जायते सौख्यं कथंचिद्द्विजसत्तम

「しかし王たちに敵対する者は愚鈍である。おお、二度生まれの最勝者よ、その者にはいかなる仕方でも幸福は生じない。」

Verse 58

ये जात्यादि महोत्सेकान्न नरेंद्रानुपासते । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्

「生まれや家柄などへの大いなる驕りによって、王を敬わず仕えない者たちには、死に至るまで托鉢して施しを乞うことが、贖罪（プラーヤシュチッタ）として定められている。」

Verse 59

एवं तयोर्विवदतोस्तदा वै गुरुशिष्ययोः । भूयोऽपि तत्र संप्राप्ताः पुरुषाः पार्थिवेरिताः

師と弟子がそのように論争している間に、王に遣わされた者たちが再びそこへ到着した。

Verse 60

प्रोचुश्च त्वरया युक्ताः शाकल्यं प्रांजलिस्थिताः । शिष्यं तं प्रेषय क्षिप्रं राजा मार्गं प्रतीक्षते

彼らは急ぎ、合掌して立ち、シャーカリヤに言った。「その弟子を早く遣わしてください。王が道でお待ちです。」

Verse 61

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा गच्छति नैव सः । तदा संप्रेषयामास उद्दालकमथारुणिम्

幾度も促されても彼がなお行かなかったので、そのときシャーカリヤはアルニの子ウッダーラカを遣わした。

Verse 62

शिष्यं विनयसंपन्नं कृतांजलिपुटं स्थितम् । गच्छ वत्स समादेशात्सांप्रतं नृपमंदिरम्

謙虚で礼節を備え、合掌して立つ弟子に彼は言った。「行きなさい、わが子よ。わたしの命により、今すぐ王宮へ。」

Verse 63

शांतिकर्म विधायाथ स्वाध्यायं च ततः कुरु

鎮静の作法（śānti-karman）を修したのち、次にスヴァーディヤーヤ（svādhyāya）――ヴェーダの誦読と学習――を行いなさい。

Verse 64

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तं पार्थिवालयम् । चकार शांतिकं कर्म विधिदृष्टेन कर्मणा

彼は「そのとおりに」と誓って王の宮殿へ赴き、そこで規定の作法に従い、鎮静の儀（シャーンティカ）を執り行った。

Verse 65

ततः कलशतोयं स साक्षतं सुमनोन्वितम् । गृहीत्वोपाद्रवत्तत्र यत्र राजा व्यवस्थितः

次いで彼は、儀礼の壺カラシャの水を、アクシャタ（欠けぬ米粒）と花を添えて取り、王の居る所へ急ぎ向かった。

Verse 66

राजोवाच । स्वकीयमन्त्रलिंगेन अभिषेकं तु यच्छ भोः । काष्ठस्यास्य यदग्रे ते प्रोत्थितं तिष्ठते द्विज

王は言った。「尊き御方よ、あなたご自身の真言とリンガによって、灌頂（アビシェーカ）を授けてください。婆羅門よ、この木片のために行ってください。前面にその顕現が起こり、立ち現れているのです。」

Verse 67

ततस्तेन शुभं मंत्रं प्रोच्याभीष्टं जलं स्वयम् । अभिषिच्य च तत्काष्ठं ततश्च स्वगृहं ययौ

そこで彼は吉祥の真言を唱え、自ら望みの水を取り、あの木片に灌頂（アビシェーカ）を施してから、自宅へ帰っていった。

Verse 68

तावद्रूपं च तत्काष्ठं दृष्ट्वाऽनर्तो महीपतिः । विषादसहितश्चैव पश्चात्तापसमन्वितः

その木片に現れたままの御姿を見て、王は心乱れ、悲しみに満ち、悔恨の重みに沈んだ。

Verse 69

भूयस्तु प्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते तदा । अन्यं दूतं विदग्धं च शाकल्यस्य द्विजाश्रयम्

そして再び、ヤージュニャヴァルキヤの件ゆえに、聡明で有能な別の使者を、婆羅門たちの帰依処たるシャーカリヤのもとへ遣わした。

Verse 70

वेदना कायसंस्था मे वर्तते द्विजसत्तम । शांत्यर्थं प्रेषया क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसंचितम्

「おお婆羅門の最勝よ、我が身に痛みが起こっている。鎮めのため、前もって備えられていたその弟子を速やかに遣わしてくれ。」

Verse 71

अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम । तेन मे सहसा व्याधिराशीर्वादमनिच्छतः

「おお婆羅門の至高よ、私は昨日彼を侮辱してしまった。そのために、彼が祝福を与えることを望まぬにもかかわらず、我に俄かの病が降りかかった。」

Verse 72

तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेम् । असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति

「ゆえに、我が健やかさを取り戻すため、彼を速やかに我がもとへ遣わしてくれ。幾度請われても、もしなお彼が来ぬならば……」

Verse 73

याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् । ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे

そこでヤージュニャヴァルキヤは、敬意をもって別の弟子に言い聞かせ、ついでマドゥカ・パイギヤをその家へ遣わした。

Verse 74

तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् । आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च

彼もまた、ウッダーラカが行ったとおりに同じ仕方でそれを成した。さらに王の願いにより、祝福が授けられ—その木片にさえ及んだ。

Verse 76

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि । यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्

幾度となく請われても、ヤージュニャヴァルキヤはそこへ赴かなかった。その時、彼は多くの徳を備えた別の弟子を代わりに任じた。

Verse 77

प्रचूडं भागवित्तिं च सोऽपि गत्वा यथा पुरा । चकार शांतिकं कर्म यथा ताभ्यां पुरा कृतम्

彼もまた以前と同じくプラチューダとバーガヴィッティのもとへ赴き、かつて二人が行ったとおりに、鎮静の作法（śānti-karman）をそのまま修した。

Verse 78

ततः शांत्युदकं तस्मिन्प्राक्षिपच्चैव दारुणि । मंत्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं च व्यवस्थितम्

それから彼は、恐るべきそれに加持された鎮静の水（śānty-udaka）を注ぎかけた。だが真言をもってしても、その姿はなお元のまま定まっていた。

Verse 79

तद्रूपमपि तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः । अन्यं संप्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते नरम्

その木片がなお同じ姿のままであるのを見て、王は再び別の者を遣わした—今度はヤージュニャヴァルキヤを迎えるためである。

Verse 80

प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं च द्विजोत्तमम् । शांत्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश । येन मे जायते शांतिः शरीरस्य द्विजोत्तम

礼拝してのち、その最勝のバラモンは、再生者の中の最上たるシャーカリヤに告げた。「鎮静のために、明朝わが宮殿へ弟子を一人お遣わしください。その者によって、わが身に安らぎと癒やしが生じますように。ああ、すぐれたバラモンよ。」

Verse 81

ततः प्रोवाच शाकल्यो याज्ञवल्क्यं द्विजोत्तमाः । भूयोऽपि शृण्वतस्तस्य आनर्तस्य महीपतेः

そのとき、すぐれたバラモンであるシャーカリヤは、アーナルタの王が再び聞き入る中、ヤージュニャヴァルキヤに語りかけた。

Verse 82

याज्ञवल्क्य द्रुतं गच्छ ममादेशान्नृपालयम् । राज्ञोस्य रोगनाशाय शांतिकं कुरु पुत्रक

「ヤージュニャヴァルキヤよ、わが命により急ぎ王宮へ行け。この王の病を滅するため、鎮静の儀（シャーンティ）を修せよ、わが子よ。」

Verse 83

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि गुरो मैवं ब्रवीहि माम् । अपमानः कृतोऽनेन गुरो मम महीभुजा

ヤージュニャヴァルキヤは言った。「師よ、わたしはそこへは参りません。どうかそのように仰せにならないでください。あの王はわたしを辱めました、師よ。」

Verse 84

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स कोपं परमं गतः । अब्रवीद्भर्त्समानस्तु याज्ञवल्क्यं ततः परम्

その言葉を聞くや、彼は激しい怒りに満たされ、ヤージュニャヴァルキヤを叱責して、さらに言葉を継いだ。

Verse 85

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्

たとえ師が弟子にただ一音節を授けるだけでも、この大地には、その恩の負い目を施しによって返し尽くせる財は存在しない。

Verse 86

यस्मात्त्वं शिष्यतां गत्वा मम वाक्यं करोषि न । तस्मात्त्वां योजयिष्यामि ब्रह्म शापेन सांप्रतम्

弟子の身となりながら我が言葉を行わぬゆえ、今ここに、婆羅門の呪詛によって汝を縛り付けよう。

Verse 87

याज्ञवल्क्य उवाच । अन्यायेन हि चेच्छापं गुरो मम प्रदास्यसि । अहमप्येव दास्यामि प्रतिशापं तवाधुना

ヤージ्ञヴァルキヤは言った。「もし師よ、不義により我に呪いを下そうとするなら、我もまた今この時、汝に対して返しの呪詛を宣する。」

Verse 88

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

たとえ師であっても、驕り高ぶり、為すべきことと為さざるべきことを知らず、邪道に進む者は、捨て去るべしと定められている。

Verse 89

तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः । अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि

ゆえに我は汝を今捨てた。もはや汝は我が師ではない。されど弟子の利益のために授ける教えを、分け隔てなく与えよ。

Verse 90

यावंतस्ते स्थिताः शिष्यास्तावद्भिर्दिवसैरहम् । तवादेशं करिष्यामि नोचेद्यास्यामि दूरतः

「あなたの弟子たちがあなたのもとに留まる日数のあいだ、私はその日数だけあなたのご命令に従いましょう。さもなくば、私は遠くへ去ります。」

Verse 91

शाकल्य उवाच । यदि गच्छसि चान्यत्र तत्त्वं विद्यां परित्यज । यां मया पाठितः पाप व्रज पश्चात्कुशिष्य भोः

シャーカリヤは言った。「もし他所へ行くのなら、私が授けた聖なる知とその真義を捨てよ。去れ――罪ある者よ、卑しき弟子よ――後ろへ退き、遠ざかれ。」

Verse 92

मयाभिमंत्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसंभवम् । पिब तस्याः प्रभावेण शीघ्रमेव त्यजिष्यसि । जठरान्मामकीं विद्यां त्वयाधीता पुरा तु या

「この水を飲め。私は真言によってこれを加持した。『クシュリカー・ムンダ』という、刃のごとく猛き法より生じた水である。その力により、おまえはたちまち腹の内から、かつて私より学んだ“我が知”を吐き捨てるであろう。」

Verse 93

एवमुक्त्वा स चामंत्र्य मंत्रैराथर्वणैर्जलम् । पानाय प्रददौ तस्मै वांत्यर्थं सद्विजोत्तमः

そう言い終えると、その最勝の再生者はアタルヴァの真言で水を加持し、嘔吐させるために彼へ飲ませた。

Verse 94

याज्ञवल्क्योऽपि तत्पीत्वा जलं तेनाभिमंत्रितम् । वांतिं कृत्वा सहान्नेन तद्विद्यां तां परित्यजत्

ヤージ्ञヴァルキヤもまた、彼によって加持されたその水を飲んだ。すると食物とともに吐き出し、授かったその学を捨て去った。

Verse 95

ततो मूढत्वमापन्नो विश्वामित्रह्रदं शुभम् । गत्वा स्नातो विधानेन शुचि र्भूत्वा समाहितः

その後、迷いに陥った彼は、吉祥なるヴィシュヴァーミトラの聖なる湖へ赴いた。定めの作法に従って沐浴すると、清浄となり、心は静まり定まった。

Verse 96

चकार मूर्तीस्ता भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया । प्रतिष्ठाप्य ततः सर्वाः पूजयामास भक्तितः

彼は信愛（バクティ）をもって、ラヴィ（太陽神）の御像を十二体造った。すべてを安置し奉ってから、さらに篤いバクティで礼拝供養した。

Verse 97

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च । भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

ダータ、ミトラ、アリヤマン、シャクラ、ヴァルナ、そしてサーンバ。さらにバガ、ヴィヴァスヴァーン、プーシャン、そして第十としてサヴィトリ。次いで第十一はトヴァシュトリ、そしてヴィシュヌが第十二と宣言される—これがここに説かれる太陽の十二相である。

Verse 98

एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता । आराधितस्ततो नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः

かくして賢者は、ここに太陽神を十二相として安置した。その後、香、花、塗香をもって日々欠かさず礼拝供養した。

Verse 99

ततः कालेन महता गत्वा प्रत्यक्षतां रविः । प्रोवाच सुन्दरं प्रीत्या वाक्यमेतन्मुनिं प्रति

やがて長い時を経て、ラヴィ（太陽神）は眼前に明らかに顕現した。歓喜しつつ、牟尼に向かってこの麗しい言葉を慈しみをもって語った。

Verse 100

याज्ञवल्क्य प्रतुष्टोऽहं तव ब्राह्मणसत्तम । इष्टं ददामि ते ब्रूहि यद्यत्संप्रति वांछितम्

「ヤージュニャヴァルキヤよ、婆羅門の中の最勝者よ、われは汝を喜び受け入れた。汝の望む恩寵を授けよう—今、何を願うか告げよ。」

Verse 101

याज्ञवल्क्य उवाच । वरं ददासि चेन्मह्यं वेदपाठे नियोजय । मां विभो येन शिष्यत्वं तव गच्छामि सांप्रतम्

ヤージュニャヴァルキヤは言った。「もし恩寵を授け給うなら、主よ、我をヴェーダの誦読と学修に就かせ給え。今こそ、御身のもとで弟子の位を得たいのです。」

Verse 102

आदित्य उवाच । मया पर्यटनं कार्यं सदैव द्विजसत्तम । मेरोः प्रदक्षिणार्थाय लोकालोककृते द्विज

アーディティヤは言った。「二度生まれし者の最勝よ、われは常に我が運行の道を進まねばならぬ。諸世界とその境界のため、須弥山（メール）を右繞し、光と闇の秩序を保つためである、婆羅門よ。」

Verse 103

तत्कथं योजयामि त्वां वेदपाठेन स द्विज

「それでは、二度生まれし者よ、いかにして汝をヴェーダ誦読に就かせることができようか。」

Verse 104

तस्मात्त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य च । श्रवणे तिष्ठ मद्वाक्यात्तेजसा चैव येन मे

「ゆえに、汝は微細となり、我が第一の馬の耳に入りなさい。わが命令と、わがテージャス（霊光）の力によって、そこに留まれ。」

Verse 105

न दह्यसि महाभाग तत्र स्थोऽध्ययनं कुरु । स तथेति प्रतिज्ञाय प्रविश्यादित्यवाजिनः

「幸いなる者よ、汝は焼かれぬ。そこに留まり、学び（ヴェーダの誦習）をなせ。」彼は「そのとおり」と誓って、アーディティヤの駿馬の中へ入った。

Verse 106

कर्णेऽपठत्ततो वेदांश्चतुरोऽपि च तन्मुखात् । अंगोपांगसमोपेतान्परिशिष्टसमन्वितान्

その後、彼は耳を通して、あの口より四ヴェーダすべてを学び取った――アṅガとウパーṅガ、さらに付録（パリシシュタ）をも備えて。

Verse 107

ततः समाप्ते स प्राह प्रार्थयस्व विभो हि माम् । प्रदास्यामि न सन्देहस्तवाद्य गुरुदक्षिणाम्

学びが終わると彼は言った。「尊き御方よ、どうか私にお求めください。疑いなく今日、師への謝礼（グル・ダクシナー）をお納めいたします。」

Verse 108

आदित्य उवाच । यानि सूक्तानि ऋग्वेदे मदीयानि द्विजोत्तम । सावनानि यजुर्वेदे सामानि च तृतीयके

アーディティヤは言った。「二度生まれの中の最勝よ、リグ・ヴェーダにある我がスークタ（讃歌）、ヤジュル・ヴェーダのサーヴァナの祭詞、そして第三のヴェーダ、サーマ・ヴェーダのサーマン（詠唱）——」

Verse 110

ये द्विजास्तानि सर्वाणि कीर्तयिष्यंति मे पुरः । ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः प्रयास्यंति दिवालयम्

これらすべてを我が前で唱える二度生まれの者たちは——皆、罪より解き放たれ、天界の住処へと至るであろう。

Verse 111

व्याख्यास्यंति पुनर्ये च मम भक्तिपरायणाः । ते यास्यंति द्विजा मुक्तिं सत्यमेतन्मयोदितम्

そして我に対するバクティに専心し、再びこの教えを説き明かす二度生まれの者たちは—解脱（モークシャ）に至る。これはまことに、我自らが語った真実である。

Verse 112

सूत उवाच । एवं वेदान्पठित्वा स प्रदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । सूर्यायाभ्यागतो भूयश्चमत्कारपुरं प्रति

スータは言った。「このようにして彼はヴェーダを学び、師への供養（グル・ダクシナー）を捧げたのち、再びスーリヤのもとへ赴き、そしてチャマトカーラプラへ向かった。」

Verse 113

ततः शाकल्यमभ्येत्य गुरुस्त्वं प्राङ् मम स्थितः । प्रार्थयस्व महाभाग दास्यामि गुरुदक्षिणाम्

それから彼はシャーカリヤに近づいて言った。「あなたは我が師、いま私の前に立っておられる。おお幸いなる方よ、望みを告げてください—私は師への供養（グル・ダクシナー）を捧げましょう。」

Verse 114

ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव माता चैव गुरुस्तथा । वैरुद्ध्येनापि वर्तंते यद्येते द्विजसतम । तथापि पूजनीयाश्च पुरुषेण न संशयः

兄、父、母、そして同じく師—おお二度生まれの最勝者よ—たとえ彼らが逆らうように振る舞うとしても、人はなお彼らを敬い礼拝すべきである。これに疑いはない。

Verse 115

सांगोपांगा मयाधीता वेदाश्चत्वार एव च । अधीताश्चैव सर्वेषां तेषामर्थोऽवधारितः

私は四つのヴェーダを、そのアṅガ（補助学）とウパーṅガ（付随学）とともに学び尽くした。さらにそれらすべてを学んで、その意味を確かに把握した。

Verse 116

तत्त्वं वद महाभाग कां ते यच्छामि दक्षिणाम्

真実を語り給え、尊き御方よ。汝に捧ぐべきダクシナー（供養の布施）は何であろうか。

Verse 117

शाकल्य उवाच । यानि वेदरहस्यानि सूर्येण कथितानि ते

シャーカリヤは言った。「スーリヤ（日天）が汝に語り授けた、ヴェーダの秘奥の教え——」

Verse 118

यैः स्यात्पापप्रणाशश्च व्याख्यातैः पठितैस्तथा । तानि मे कीर्तय क्षिप्रमेषा मे गुरुदक्षिणा

「学び誦し、また解き明かされるとき罪を滅するその教えを、速やかに私に語ってください。これこそ我がグル・ダクシナー（師への謝礼）です。」

Verse 119

याज्ञवल्क्य उवाच । तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः । मया द्वादश तेषां च कीर्तयिष्यामि चात्रतः

ヤージ्ञヴァルキヤは言った。「それなら我と共に来なさい。スーリヤの御像が安置されている場所へ。そこで今ここに、その十二の御姿を説き明かそう。」

Verse 120

तच्छ्रुत्वा शिष्यसंयुक्तः शाकल्यस्तैश्च सद्द्विजैः । शिष्यैस्तिष्ठन्ति ये तत्र स्थापितास्तेन भास्कराः

それを聞くと、シャーカリヤは弟子たちと、また尊ぶべきバラモンたちを伴い、彼が安置したバースカラ（スーリヤの諸相）が弟子たちの見守る中に立つその場所へ赴いた。

Verse 121

ततस्तु कीर्तयामास व्याख्यानं तत्पुरः स्थितः । वेदान्तानां च सर्वेषां यथोक्तं रविणा पुरा

それから彼は彼らの前に立ち、古の時に太陽神ラヴィが説いたとおり、あらゆるヴェーダーンタの講説を述べた。

Verse 122

अवसाने च तेषां तु चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु वेदान्तज्ञैः प्रतोषितः

そしてその教説の終わりに、四つのヴェーダの伝統に堅く立つ（「四つの足より生まれた」）ヴェーダーンタの達者たるバラモンたちによって、ヤージュニャヴァルキヤは大いに満悦した。

Verse 123

प्रोक्तस्तव प्रसादेन वेदांतज्ञा वयं स्थिताः । श्रुताध्ययनसंपन्ना याचस्व गुरुदक्षिणाम्

彼らは言った。「あなたのご加護により我らは教えを受け、今やヴェーダーンタを知る者として確立しました。聞学においても具足しております。どうか師への謝礼、グル・ダクシナー（guru-dakṣiṇā）をお求めください。」

Verse 124

याज्ञवल्क्य उवाच । एतेषां भास्कराणां च मदीयानां पुरो द्विजाः । कीर्तयिष्यंति ये विप्रास्तेषां युष्मत्प्रसादतः । भूया स्वर्गगतिर्विप्रा एषा मे गुरु दक्षिणा

ヤージュニャヴァルキヤは言った。「おお、二度生まれの者たちよ。あなたがたのご厚意により、私が建立したこれらのバースカラ（Bhāskara）の功徳を、あなたがたの前で語り称えるバラモンたちが、いよいよ高き天界への道を得ますように。これこそ私の求めるグル・ダクシナーである。」

Verse 125

ये पुनर्भक्तिसंयुक्ताः करिष्यंति विचारणम् । तेषां तुर्यपदं यच्च जरामरणवर्जितम्

しかし、信愛（バクティ）を具え、内省の探究を行う者には、老いと死を離れた「第四の境地」トゥリヤ（turya）がある。

Verse 126

ब्राह्मणा ऊचुः । भविष्यति कलौ विप्रा दौस्थ्यभावसमन्विताः । पठने नैव शक्ताश्च व्याख्यानस्य च का कथा

バラモンたちは言った。「カリの世には、バラモンは貧困と艱難に押しつぶされ、学修すらかなわぬ。ましてや教義を解説するなど、どうして語れようか。」

Verse 127

तस्मात्सारस्वतं ब्रूहि वेदानां द्विजसत्तम । अपि दौस्थ्यसमायुक्ता येन ते कीर्तयंति च

「ゆえに、二度生まれの中の最勝者よ、ヴェーダのサーラスヴァタ（Sārasvata）の誦法をお説きください。艱難にある者でさえ、それによってヴェーダを誦し、称揚できるように。」

Verse 129

चित्रं देवानामिति च तथान्यत्तस्य वल्लभम् । हंसः शुचिषदित्युक्तं ततश्चापि प्रहर्षदम्

「『チトラṃ・デーヴァーナーム（Citraṃ devānām）』、また彼に愛される別の讃歌。『ハンサḥ・シュチシャド（Haṃsaḥ śuciṣad）』と宣言されるもの。さらにその後、歓喜を授ける讃歌——（これらのヴェーダ讃頌をここで誦すべし）。」

Verse 130

पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यंति बह्वृचः । इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यंति परां गतिम्

「また、リグ・ヴェーダの誦者（バフヴリチャ）がパーヴァマーナ・スークタを誦するなら——このようにして始め——彼らは至高の境地に到達する。」

Verse 131

एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च । सामगाः कीर्तयिष्यंति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः

「そしてここに居合わせるサーマ・ヴェーダの詠唱者たち——清らかにして揺るがず——アーディティヤ（スーリヤ）礼拝のために定められた二十一のサーマンを歌い上げる。」

Verse 132

निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यंति भास्करम् । ततस्तेऽपि प्रयास्यंति निर्भिद्य रविमंडलम्

至高の決意を堅く保ち、バースカラ（太陽神）を讃える者たちもまた、太陽の円輪を貫くかのように、さらに先へと旅立ってゆく。

Verse 133

क्षुरिकासंपुटं चैव सूर्यकल्पं तथैव च । शांतिकल्पसमायुक्तं कीर्तयिष्यंति ये द्विजाः

また、二度生まれの者（ドヴィジャ）で、「クシュリカー・サンプタ」「スーリヤ・カルパ」および「シャーンティ・カルパ」に結びつく章句を誦する者たちも、同じ功徳を得る。

Verse 134

अथर्वपाठकास्तेऽपि प्रयास्यंति परां गतिम् । मूर्खा अपि समागत्य संप्राप्ते सूर्यवासरे

アタルヴァ・ヴェーダを誦する者たちもまた、最高の境地に至る。たとえ無学の者であっても、ただ太陽の日（主日・日曜日）が来たときに赴くだけで……

Verse 135

प्रणामं ये करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुक्तिं प्राप्संति ते द्विजाः

最高の信を具えて礼拝の五体投地をなす二度生まれの者たちは、七夜（すなわち直近七日）に犯した罪より解脱を得る。

Verse 136

सूत उवाच । तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु

スータは語った。「ヴェーダの四つの『足』より生まれたバラモンたちが『そのとおり』と誓って同意したとき、ヤージュニャヴァルキヤは何らかの形で王に知られるようになった。」

Verse 137

विदेहेन ततः प्राप्तः श्रवणार्थं नराधिपः । वेदांतानां च सर्वेषां रत्नाख्येन महीभुजा

そののち、人々の主にしてヴィデーハの王、名をラトナという者が、すべてのヴェーダーンタの教えを聴聞せんがために来た。

Verse 138

तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसं भवम् । ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः

また彼も、スーリヤより生ずる大いなる威徳を悟り、しかるのち、その場所にスーリヤを安置した、ああ最勝の二度生まれよ。

Verse 139

तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

その聖なる御姿を日曜日に拝する者は、ああ人よ、七夜に犯した罪より解き放たれる。これに疑いはない。

Verse 140

एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

かくして我は、スーリヤの力より生ずるこの大いなる功徳を、汝らに余すところなく語った。信愛をもって聴く者は、アシュヴァメーダ祭の果報を得る。

Verse 191

संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु । तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुतमम्

サンクラーンティに布施するいかなる施しによっても、また日曜日に聴聞することによっても、この最上のマーハートミヤを聞くだけで、その同じ果報を得る。

Verse 278

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तांतवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

かくして、『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』のエーカーシーティサーハスリー・サンヒターにおける第六部ナーガラ・カーンダ、シュリーハータケーシュヴァラ聖域功徳（マー ハートミャ）中、とりわけ「十二の太陽の出現」と「ラトナーディティヤの出現」の功徳を説く章に属する、「ヤージュニャヴァルキヤの事跡の叙述」と名づけられた第278章はここに終わる。

Verse 582

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वाऽथ निजमन्दिरम् । प्रोवाच याज्ञवल्क्यं च शांत्यर्थं श्लक्ष्णया गिरा

彼は「そのとおりに」と誓って承諾し、やがて自らの住まいへ赴いた。そして和解のため、ヤージュニャヴァルキヤに柔らかな言葉で語りかけた。

Verse 1293

याज्ञवल्क्य उवाच । रथं युञ्जंति सूक्तं यत्प्रथमं वित्तलक्षणम् । त्रिष्टुभेति च यत्सूक्तं तथाद्यं ब्राह्मणोत्तमाः

ヤージュニャヴァルキヤは言った。「『彼らは車を繋ぐ』で始まる讃歌が第一であり、財に関わる相を備える。さらに『トリシュトゥブにおいて』で始まる讃歌もまた第一である、ああ、最勝のブラーフマナたちよ。」