Adhyaya 254

Verse 1

शूद्र उवाच । इदमाश्चर्यरूपं मे प्रतिभाति वचस्तव । यद्यपि स्यान्महाक्लेशो वदतस्तव सुव्रत

シュードラは言った。「あなたのお言葉は、私にはまことに驚異として映ります。たとえ語る最中に大いなる艱難があなたに及ぶとしても、ああ、すぐれた誓戒を保つお方よ……」

Verse 2

तथापि मम भाग्येन मत्पुण्यैर्मद्गृहं गतः । न तृप्ये त्वन्मुखांभोजाच्च्युतं वाक्यामृतं पुनः

「それでも、私の幸運と積んだ功徳によって、あなたは我が家へお越しくださいました。けれども私は、あなたの蓮華のごとき御口から滴り落ちる言葉の甘露に、幾度味わっても飽きることがありません。」

Verse 3

पिबन्गौरीकथाख्यानं विशेषगुणपूरितम् । कथं महेश्वरो नृत्यं चकार सुरसंवृतः

「比類なき徳に満ちたガウリーの物語を、まるで飲み干すように味わい聞くとき、マヘーシュヴァラは、神々に囲まれていかにして舞を舞われたのですか。」

Verse 4

चातुर्मास्ये कथं जातं कि ग्राह्यं व्रतमुच्यते । अनुग्रहं कृतवती सा कथं को ह्यनुग्रहः

「チャートゥルマーシャの季節に、これはいかにして起こったのですか。その時に受持すべしと説かれる誓戒（ヴラタ）とは何ですか。彼女はいかにして恩寵を授けたのか――そして、その恩寵とはまことに何であったのですか。」

Verse 5

एतद्विस्तरतो ब्रूहि पृच्छतो मे द्विजोत्तम । भगवान्पूज्यते लोके ममानुग्रहकारकः

どうか詳しくお説きください、二度生まれの最勝者よ。わたしに恩寵を授けるその福徳の主は、世のあまねく礼拝されております。

Verse 6

प्रसन्नवदनो भूत्वा स्वस्थः कथय सुव्रत । गालवश्चापि तच्छ्रुत्वा पुनराह प्रहृष्टवान्

穏やかな面持ちで、心を整えて語りなさい、善き誓いを守る者よ。ガーラヴァもそれを聞いて、歓喜して再び語った。

Verse 7

गालव उवाच । इतिहासमिमं पुण्यं कथयामि तवानघ । शृणुष्वावहितो भूत्वा यज्ञायुतफलप्रदम्

ガーラヴァは言った。「罪なき者よ、この聖なる物語を汝に語ろう。心をこめて聴け。万の祭祀の果報を授けるのだから。」

Verse 8

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते हरो भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मचर्यव्रतपरः प्रहृष्टवदनोऽभवत्

チャートゥルマーシャの季節が訪れると、ハラは信愛に満ち、梵行（ブラフマチャリヤ）の誓いに専心して、喜びに顔を輝かせた。

Verse 9

देवतानां च संकल्पं महर्षीणां चकार ह । समागत्य ततो देवा मन्दराचलमास्थिताः

それから彼は、神々と大聖仙たちの意にかなう決意を定めた。すると諸天は集い来て、マンダラ山に座を占めた。

Verse 10

प्रणम्य ते महेशानं तस्थुः प्रांजलयोऽग्रतः । तानुवाच सुरान्सर्वान्हरो दृष्ट्वा समागतान्

マヘーシャーナ（シヴァ）に礼拝して、彼らは合掌し、その御前に立った。集い来たすべての神々を見て、ハラは彼らに語りかけた。

Verse 11

पार्वत्याभिहितं प्राह कस्मिन्कार्यांतरे सति । मया नियुक्तेऽभिनये यत्र साहाय्यकारिणः

彼はパールヴァティーの伝えたところを述べた。「ほかに何の用があって来たのか。わたしが定めた行いにおいて、汝らはわたしの助け手となるのだ。」

Verse 12

भवंत्विंद्रपुरोगाश्च चातुर्मास्ये समागते । ते तथोचुश्च संहृष्टा नमस्कृत्य च शूलिनम्

「然らばそのとおりに。聖なるチャートゥルマーシャの季節が来たなら、インドラを先頭とせよ。」彼らは歓喜して答え、三叉戟を執る主（シヴァ）に礼拝して同意した。

Verse 13

स्वंस्वं भवनमाजग्मुर्विमानैः सूर्यसन्निभैः । तथाऽषाढे शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां महेश्वरः

彼らは太陽のごとく輝くヴィマーナに乗り、それぞれの住処へ帰っていった。やがてアーシャーダ月の白分十四日、マヘーシュヴァラ（シヴァ）は……。

Verse 14

प्रनर्त्तयितुमारेभे भवानीतोषणाय च । मंदरे पर्वतश्रेष्ठे तत्र जग्मुर्महर्षयः

彼はバヴァーニー（パールヴァティー）を喜ばせるために舞い始めた。すると大聖仙たちは、山々の最勝たるマンダラ山へ赴き、その御舞を拝観した。

Verse 15

नारदो देवलो व्यासः शुकद्वैपायनादयः । अंगिराश्च मरीचिश्च कर्दमश्च प्रजापतिः

ナーラダ、デーヴァラ、ヴィヤーサ、そしてドヴァイパーヤナの系譜に連なるシュカ、さらにアンギラス、マリーチ、プラジャーパティたるカルダマ—そのすべてがそこへ来集した。

Verse 16

कश्यपो गौतमश्चात्रिर्वसिष्ठो भृगुरेव च । जमदग्निस्तथोत्तंको रामो भार्गव एव च

カश्यパ、ゴータマ、アトリ、ヴァシシュタ、ブリグ、さらにジャマダグニとウッタンカ、そしてラーマ・バーर्गァヴァ（パラシュラーマ）もまた到来した。

Verse 17

अगस्त्यश्च पुलोमा च पुलस्त्यः पुलहस्तथा । प्रचेताश्च क्रतुश्चैव तथैवान्ये महर्षयः

アガスティヤ、プローマー、プラスタヤ、プラハ、さらにプラチェータとクラトゥ、そして他にも多くの大聖仙たちが同様に集い来た。

Verse 18

सिद्धा यक्षाः पिशाचाश्च चारणाश्चारणैः सह । आदित्या गुह्यकाश्चैव सा ध्याश्च वसवोऽश्विनौ

シッダ、ヤクシャ、ピシャーチャ、そしてチャーラナたちがその一団とともに、またアーディティヤ、グヒヤカ、サーディヤ、ヴァス、そして二柱のアシュヴィンも来集した。

Verse 19

एते सर्वे तथेन्द्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । समाजग्मुर्महेशस्य नृत्यदर्शनलालसाः

これらすべて—インドラら諸天、先頭にはブラフマーとヴィシュヌを戴き—マヘーシャ（シヴァ）の舞を拝観せんと切に願い、集い合った。

Verse 20

ततो गणा नंदिमुखा रत्नानि प्रददुस्तथा । भूषणानि च वासांसि मुन्यादिभ्यो यथाक्रमम्

その後、ナンディムカを先頭とするガナたちは宝玉を分け与え、さらに装身具と衣を、聖仙（ムニ）らと他の者たちへ、しかるべき順に授けた。

Verse 21

ततो वाद्यसहस्रेषु वादित्रेषु समंततः । सर्वैर्जयेति चैवोक्ता भगवा न्व्रतमादिशत्

そのとき、無数の楽器が四方に鳴り響き、皆が「勝利あれ！」と唱える中、福徳なる主は一つのヴラタ（聖なる誓戒の行）を命じられた。

Verse 22

भवानी हृष्टहृदया महादेवं व्यलोकयत् । जया च विजया चैव जयन्ती मंगलारुणा

バヴァーニーは胸に歓喜を満たし、マハーデーヴァを仰ぎ見た。傍らにはジャヤーとヴィジャヤー、さらに吉祥にして暁の紅を帯びるジャヤンティーがいた。

Verse 23

चतुष्टयसखीमध्ये विर राज शुभानना । तस्याः सान्निध्ययोगेन जगद्भाति गुणोत्तरम्

四人の侍女に囲まれる中で、麗しき御顔の女神はひときわ輝き渡った。その御臨在の力により、世界は徳と卓越においていよいよ高められて見えた。

Verse 24

यस्याः शरीरजा शोभा वर्णितुं नैव शक्यते । ईशोऽपि गणकोटीभिर्ना नावक्त्त्राभिरीक्षितः

その御身より生ずる光彩の美は、まことに言葉では尽くしがたい。主ご自身でさえ—無数のガナの群れと多くの御顔をもって見つめても—その美を見尽くすことはできなかった。

Verse 25

पिशाचभूतसंघैश्च वृतः परमशोभनः । स्वर्णवेत्रधरो नन्दी बभौ कपिमुखोऽग्रतः

ピシャーチャとブータの群に取り囲まれ、至上の輝きをもつナンディンが現れた。黄金の杖を携え、猿のような顔で先頭に立っていた。

Verse 26

विद्याधराश्च गंधर्वाश्चि त्रसेनादयस्तथा । चित्रन्यस्ता इव बभुस्तत्र नागा मुनीश्वराः

そこにはヴィディヤーダラとガンダルヴァ—チトラセーナらもいた。ナーガと大いなる牟尼たちは、まるで絵の中に配されたかのように見えた。

Verse 27

श्रीरागप्रमुखा रागास्तस्य पुत्रा महौजसः । अमूर्त्ताश्चैव ते पुत्रा हरदेव समुद्भवाः

シュリーラーガを筆頭とするラ―ガたちは、彼の大いなる威力と光輝を備えた पुत्रであった。その पुत्रらはまことに無相であり、神なる主ハラ（シヴァ）より生じたのである。

Verse 28

एकैकस्य च षड्भार्याः सर्वासां च पितामहः । ताभिः सहैव ते रागा लीलावपुर्धरास्तथा

それぞれに六人の妃があり、彼女らすべてにとって祖父はただ一人であった。その妃たちと共に、ラ―ガたちもまた戯れ（リーラー）の姿を帯びた。

Verse 29

प्रादुर्बभूवुः सहसा चिंतितास्तेन शंभुना । तेषां नामानि ते वच्मि शृणुष्व त्वं महाधन

彼らはシャンブ（Śambhu）がただ念じたその瞬間、忽ち顕れ出た。これよりその名を語ろう—聞け、幸運に満ちた者よ。

Verse 30

श्रीरागः प्रथमः पुत्र ईश्वरस्य विमोहनः । आसां चक्रे भ्रुवोर्मध्ये परब्रह्म प्रदायकः

シュリーラ―ガはイーシュヴァラの第一子、心を魅了する者である。眉間に聖なる印を刻み、至上梵（パラブラフマン）を悟る恩寵を授けた。

Verse 31

तन्मध्यश्चैव माहेशात्समुद्भूतो गणोत्तमः । द्वितीयोऽथ वसन्तोऽभूत्कटिदेशान्महायशाः

その中心そのものから、マヘーシャより、ガナたちの中の最勝の首領が生じた。次いで第二の者、名高きヴァサンタが腰のあたりから顕現した。

Verse 32

महदंकश्च भूतानां चक्राच्चैव विशुद्धितः । पंचमस्तु तृतीयोऽभूत्सुतो विश्वविभूषणः

清めのチャクラより、衆生に結びつく大いなる「アṃカ」が生じた。さらに第五として、第三の子—宇宙を飾る者—が現れ出た。

Verse 33

महेश्वरहृदो जातं चक्रं चैवमनाहतम् । नासादेशात्समुद्भूतो भैरवो भैरवः स्वयम्

マヘーシュヴァラの心よりアナーハタ・チャクラが生じ、鼻のあたりからバイラヴァが現れた—まさにバイラヴァそのもの、自己顕現の御姿。

Verse 34

मणिपूरकनामेदं चक्रं तद्धि विमुक्तिदम् । पंचाशच्च तथा वर्णा अंका नाम महेश्वरात्

このチャクラはマニプーラカと名づけられ、まことにモークシャ（解脱）を授ける。また「アṃカー」と呼ばれる五十の文字も、マヘーシュヴァラより生ずると説かれる。

Verse 35

राशयो द्वादश तथा नक्षत्राणि तथैव च । स्वाधिष्ठानसमुद्भूता जगद्बीजसमन्विताः

十二の星座（ラーシ）と同様に月宿（ナクシャトラ）も、スヴァーディシュターナより生じ、宇宙の種子の力を具していた。

Verse 36

क्षणेन वृद्धिमायांति ततो रेतः प्रवर्तते । रेतसस्तु जगत्सृष्टं तदीशजननेंद्रियम्

刹那にして増大し、ついで生成の精髄が流れ始める。その精髄より世界は創られる—これこそ主の生殖の器官である。

Verse 37

आधाराच्च महान्षष्ठो नटो नारायणोऽभवत् । महेशवल्लभः पुत्रो नीलो विष्णुपराक्रमः

アーダーラ（支え）より偉大なる第六が現れた—舞うナーラーヤナである。マヘーシャに愛され、その子はニーラ、ヴィシュヌの勇猛を具していた。

Verse 38

एते मूर्तिधरा रागा जाता भार्यासहायिनः । भार्यास्तेषां समुद्भूताः शिरोभागात्पिनाकिनः

これらのラ―ガは身を帯びて現れ、伴侶たる妻たちと共に生じた。彼らの妻は、ピナーカを携える者ピナ―キン（シヴァ）の頭部の領域より生まれた。

Verse 39

षट्त्रिंशत्परिमाणेन ततस्तास्त्वं निशामय । गौरी कोलाहली धीरा द्राविडी माल कौशिकी

次に三十六の数に従い、今その名を聴け：ガウリー、コーラーハリー、ディーラー、ドラーヴィディー、マーラー、そしてカウシキー。

Verse 40

षष्ठी स्याद्देवगांधारी श्रीरागत्य प्रिया इमाः । आन्दोला कौशिकी चैव तथा चरममंजरी

第六はデーヴァガーンドハーリー。これらはシュリーラーガに愛され、またアーンドーラー、カウシキー、チャラママンジャリーと名づけられる。

Verse 41

गंडगिरी देवशाखा राम गिरी वसन्तगा । त्रिगुणा स्तम्भतीर्था च अहिरी कुंकुमा तथा

ガンダギリー、デーヴァシャーカー、ラーマギリー、ヴァサンタガー。さらにトリグナー、スタンバティールター、アヒリー、そしてクンクマー—これらの名が唱えられる。

Verse 42

वैराटी सामवेरी च षड्भार्याः पंचमे मताः । भैरवी गुर्जरी चैव भाषा वेलागुली तथा

ヴァイラーティーとサーマヴェリーは、第五の群に属する六人の配偶とみなされる。さらにバイラヴィー、グルジャリー、バーシャー、ヴェーラーグリーもある。

Verse 43

कर्णाटकी रक्तहंसा षड्भार्या भैरवानुगाः । बंगाली मधुरा चैव कामोदा चाक्षिनारिका

カルナータキーとラクタハンサーは、バイラヴァに随う六人の配偶である。さらにバンガーリー、マドゥラー、カーモダー、アークシナーリカーも挙げられる。

Verse 44

देवगिरी च देवाली मेघ रागानुगा इमा । त्रोटकी मीडकी चैव नरादुम्बी तथैव च

デーヴァギリーとデーヴァーリー—これらのラーギニーはメーガ（雲雨）のラーガに随う。さらにトロータキー、ミーダキー、ナラードゥンビーもある。

Verse 45

मल्हारी सिन्धुमल्हारी नटनारायणानुगाः । एता हि गिरिशं नत्वा महेशं च महेश्वरीम्

マルハーリーとシンドゥマルハーリーは、舞踊のナーラーヤナ（ナタナーラーヤナ）に随従する。彼女らはまことに、山主ギリーシャに礼拝し、さらにマヘーシャとマヘーシュヴァリーをも敬い奉った。

Verse 46

स्वमूर्त्तिवाहनोपेताः स्वभर्तृसहिताः स्थिताः । ब्रह्मा मृदंगवाद्येन तोषयामास शंकरम्

それぞれ自らの姿と乗り物を具え、各々の主とともに立ち並ぶ。ブラフマーはムリダンガ太鼓を打ち鳴らし、シャンカラを歓ばせた。

Verse 47

चतुरक्षरवाद्येन सुवाद्यं चाकरोत्पुनः । तालक्रियां महेशाय दर्शयामास केशवः

さらにまた、「チャトゥラクシャラ」と呼ばれる楽器によって妙なる音楽を奏でた。ケーシャヴァはマヘーシャのために、ターラ（拍節）の所作（tāla-kriyā）を示した。

Verse 48

वायवस्तत्र वाद्यं च चक्रुः सुस्वरमोजसा । महेन्द्रो वंशवाद्यं च सुगिरं सुस्वरं बहुः

その場でヴァーユたちは力強く、よく調えられた音で楽器を奏した。マヘーンドラもまた竹笛を吹き、甘く麗しい音を数多く響かせた。

Verse 49

वह्निः शूर्परवं चक्रे पणवं च तथाश्विनौ । उपांगवादनं चक्रे सोमः सूर्यः समंततः

ヴァフニ（火神）はシュールパの楽器の音を起こし、アシュヴィン双神もまたパナヴァ太鼓を奏した。ソーマとスーリヤは四方にわたり、添えの器楽をもって和した。

Verse 50

घंटानां वादनं चक्रुर्गणाः शतसहस्रशः । मुनीश्वरास्तथा देव्यः पार्वतीसहितास्तथा

幾十万ものガナたちは鐘を鳴らし響かせた。さらに尊き牟尼の聖者たちと女神たちも、パールヴァティーとともにそこに集い、参与していた。

Verse 51

स्वर्णभद्रासनेष्वेते ह्युपविष्टा व्यलोकयन् । शृंगाणां वादनं चक्रुर्वसवः समहोरगाः

彼らは吉祥なる黄金の座に着いて見守った。するとヴァスたちは大蛇たちとともに角笛を吹き鳴らし、響きを満たした。

Verse 52

भेरीध्वनिं तथा साध्या वाद्यान्यन्ये सुरोत्तमाः । झर्झरीगोमुखादीनि साध्याश्चक्रुर्महोत्सवे

その大祭において、サーディヤたちはベーリーの太鼓を轟かせた。さらに他の最勝の天人たちも、ジャルジャリーやゴームカなど種々の楽器を奏で、吉祥の音で祭儀を満たした。

Verse 53

तन्त्रीलयसमायुक्ता गंधर्वा मधुर स्वराः । सुवर्णशृंगनादं च चक्रुः सिद्धाः समंततः

ガンダルヴァたちは弦楽の律と甘美な歌声を備えて奏し歌った。さらに四方あまねく、シッダたちも黄金の角笛の響きを鳴り渡らせた。

Verse 54

ततस्तु भगवानासीन्महानटवपुर्धरः । मुकुटाः पंचशीर्षे तु पन्नगैरुपशोभिताः

そのとき福徳の主は現れ、偉大なる舞王（ナタラージャ）の輝かしい御姿をお取りになった。御冠には五つの頭をもつ蛇が飾られ、畏敬を呼ぶ威光をいよいよ増した。

Verse 55

जटा विमुच्य सकला भस्मोद्धूलितविग्रहः । बाहुभिर्दशभिर्युक्तो हारकेयूरसंयुतः

主は結い上げたジャターの髪をことごとくほどき、聖なる灰を身にまとい、十の御腕を具して、首飾りと腕輪により荘厳して立たれた。

Verse 56

त्रैलोक्यव्यापकं रूपं सूर्यकोटिसमप्रभम् । कृत्वा ननर्त्त भगवान्भासुरं स महानगे

三界に遍満する御姿を現し、千万の太陽にも等しい光を放って、福徳の主はその大都の中で—燦然と—舞われた。

Verse 57

ततं वीणादिकं वाद्यं कांस्यतालादिकं घनम् । वंशादिकं तु वादित्रं तोमरादिकनामकम्

そこにはヴィーナーなどの弦楽器、青銅のシンバルなどの打楽器、笛などの管楽器、さらにトマラ等の名で呼ばれる諸楽器があった。

Verse 58

चतुर्विधं ततो वाद्यं तुमुलं समजायत । तालानां पटहादीनां हस्तकानां तथैव च

すると四種に分かれた楽の轟きが起こった—鉦やシンバルの拍、パタハなどの太鼓の響き、そして手で奏する諸楽器の音もまた。

Verse 59

मानानां चैव तानानां प्रत्यक्षं रूपमाबभौ । सुकंठं सुस्वरं मुक्तं सुगम्भीरं महास्वनम्

拍子と旋律の伸びやかさそのものが、まるで目に見える姿を得たかのようであった—甘美な喉音、正しい音程、澄みわたり途切れず、深く、そして大いなる響きをたたえて。

Verse 60

विश्वावसुर्नारदश्च तुंबुरुश्चैव गायकाः । जगुर्गंधर्वपतयोऽप्सरसो मधुरस्वराः

ヴィシュヴァーヴァス、ナーラダ、トゥンブル—その歌い手たち—が歌い出し、さらにガンダルヴァの主たちと甘美な声のアプサラスも合唱に加わった。

Verse 61

ग्रामत्रयसमोपेतं स्वरसप्तकसंयुतम् । दिव्यं शुद्धं च सांकल्पं तत्र गेयमवर्त्तत

そこに一つの歌が起こった—神聖にして清らか、聖なる意志により形づくられ—三つのグラーマを備え、音階の七音を具していた。

Verse 62

पर्वतोऽपि महानादं हरपादतलाहतः । भ्रमिभिर्भ्रमयंस्तत्र महीं सपुरकाननाम्

ハラの足裏に打たれて、山さえも大轟音を響かせた。さらにその渦巻くうねりによって、その地の大地は—都と森をもろともに—震え、よろめき揺れ動いた。

Verse 63

हस्तकांश्चतुराशीतिं स ससर्ज सदाशिवः । ललाटफलकस्वेदात्सूतमागधबंदिनः

その額の汗から、サダーシヴァは八十四のハスタカを生み出した—スータ、マーガダ、そして讃歌を歌う吟遊の者たちである。

Verse 64

महेशहृदयाज्जाता गंधर्वा विश्वगायकाः । ते मूर्त्ता देवदेवस्य सुरंगालयसंयुताः

マヘーシャの御心より、全世界の歌い手たるガンダルヴァが生まれた。彼らは神々の神に仕える具身の随侍であり、天上の殿舎と輝く荘厳を備えていた。

Verse 65

प्रेक्षकाणामृषीणां च चक्रुराश्चर्यमोजसा । किन्नराः पुष्पवर्षाणि ससृजुः स्वैर्गुणैरिह

見守るリシたちの御前で、彼らは威力によって驚異を現した。さらにキンナラたちは自らの徳により、その地に花の雨を降らせた。

Verse 66

एवं चतुर्षुमासेषु यदा नृत्यमजायत । अतिक्रांता शरज्जाता निर्मलाकाशशोभिता

かくして舞は四か月にわたり続き、雨季は過ぎ去って秋が訪れた。汚れなき光り澄む天空が、その季節を荘厳した。

Verse 67

पद्मखंडसमाच्छन्नसरोवरमुखांबुजा । फलवृक्षौषधीभिश्च किंचित्पांडुमुखच्छविः

蓮華は群れをなして池沼の面を覆い、果樹と薬草は豊かに茂った。大地は、わずかに淡くもやさしい光沢を帯びていた。

Verse 68

ऊर्जशुक्लचतुर्दश्यां प्रसन्ना गिरिजा तदा । समाप्तव्रतचर्यः स ईश्वरोऽपि तदा बभौ

ウールジャ月（カールッティカ）の白分十四日、ギリジャーは歓喜して慈悲を垂れた。そのとき主なるイーシュヴァラもまた、誓戒の行を成就して光り輝いた。

Verse 69

सा चोवाच तदा शंभुं विकचस्वरलोचना । विप्रशापपातितं च यदा लिंगं भविष्यति

そのとき彼女は、咲き開く蓮華のように輝く眼をもって、シャンブに告げた。「バラモンの呪詛によって落とされたリンガが、やがて現れるとき……」。

Verse 70

नर्मदाजलसंभूतं विश्वपूज्यं भविष्यति । एवमुक्त्वा ततस्तुष्टा हरस्तोत्रं चकार ह

「ナルマダーの水より生じたものは、全世界に礼拝されるであろう。」そう語り終えると、彼女は満ち足りて、ついでハラ（Hara）を讃える讃歌を作った。

Verse 71

नमस्ते देवदेवाय महादेवाय मौलिने । जगद्धात्रे सवित्रे च शंकराय शिवाय च

神々の神なる御方、マハーデーヴァ、冠を戴く主よ、あなたに礼拝します。世界を支える御方、サヴィトリ（Savitṛ）なる鼓舞者よ。シャンカラよ、シヴァよ、礼拝いたします。

Verse 73

नमो ब्रह्मण्य देवाय सितभूतिधराय च । पंचवक्त्राय रूपाय नीरूपाय नमोनमः

婆羅門に恵み、聖なる秩序を護る神に、重ねて礼拝します。白き聖灰を身に帯び、五つの御顔として顕れながら、なお一切の形相を超える御方に—ナモー・ナマハ、ナモー・ナマハ。

Verse 74

सहस्राक्षाय शुभ्राय नमस्ते कृत्तिवाससे । अन्धकासुरमोक्षाय पशूनां पतये नमः

千の眼をもつ、光り輝く清浄なる御方よ、あなたに礼拝します。皮をまとうクリッティヴァーサ（Kṛttivāsa）よ、礼拝します。アンダカースラを解き放つ救済者に、そして一切衆生の主パシュパティ（Paśupati）に、礼拝します。

Verse 76

विप्रवह्निमुखाग्राय हराय च भवाय च । शंकराय महेशाय ईश्वराय नमो नमः

ハラ（Hara）に、バヴァ（Bhava）に、重ねて礼拝します。シャンカラ、マヘーシャ、イーシュヴァラよ—婆羅門の供犠の火の口において最上に坐し、供物と祈りを受け取る御方に、ナモー・ナマハ。

Verse 77

नमः कृष्णाय शर्वाय त्रिपुरांतक हारिणे । अघोराय नमस्तेऽस्तु नमस्ते पुरुषाय ते

黒き御方クリシュナに、シャルヴァに、トリプラを滅する御方に礼拝。アゴーラに礼拝。至上のプルシャなる汝に礼拝。

Verse 78

सद्योजाताय तुभ्यं भो वामदेवाय ते नमः । ईशानाय नमस्तुभ्यं पंचास्याय कपालिने

主よ、サッディヨージャータとして汝に礼拝。ヴァーマデーヴァとして汝に礼拝。イーシャーナとして汝に礼拝――五面にして髑髏を携える御方（カパーリン）。

Verse 79

विरूपाक्षाय भावाय भगनेत्रनिपातिने । पूषदंतनिपाताय महायज्ञनिपातिने

ヴィルーパークシャに、バヴァに礼拝。バガの眼を打ち落とし、プーシャンの歯を砕き、驕れる大供犠（ヤジュニャ）を倒した御方に。

Verse 80

मृगव्याधाय धर्माय कालचक्राय चक्रिणे । महापुरुषपूज्याय गणानां पतये नमः

心の鹿を追う狩人なる御方に、法（ダルマ）そのものに礼拝。時の輪とその輪を執る御方に礼拝。大いなる聖者らが供養する御方に礼拝。ガナパティ、ガナの主に礼拝。

Verse 82

गुणातीताय गुणिने सूक्ष्माय गुरवेऽपि च । नमो महास्वरूपाय भस्मनो जन्मकारिणे

グナを超えつつ、なお一切のグナの主なる御方に礼拝。微妙なる御方、またグル（導師）なる御方に礼拝。広大なる宇宙の御姿をもち、聖なるバスマ（聖灰）を生じさせる御方に礼拝。

Verse 83

वैराग्यरूपिणे नित्यं योगाचार्याय वै नमः । मयोक्तमप्रियं देव स्मरसंहारकारक

離欲をその御姿とし、真のヨーガの師である御身に、常に帰依し奉る。おお主よ、スマラ（カーマ）を滅ぼす御方よ、我が口より出でた不快なる言葉をお赦しください。

Verse 84

क्षंतुमर्हसि विश्वेश शिरसा त्वां प्रसादये । शापानुग्रह एवैष कृतस्ते वै न संशयः

おお宇宙の主よ、どうかお赦しください。われは頭を垂れて御慈悲を乞い、御心を和らげ奉る。これはまことに、御身にとって懲らしめであり恩寵でもある—疑いはない。

Verse 85

ममापराधजो मन्युर्न कार्यो भवताऽनघ । एवं प्रसादितः शंभुर्हृष्टात्मा त्रिदशैः सह

「おお無垢なる御方よ、我が過ちより起こる怒りを、どうかお起こしにならぬように。」かくして慰められたシャンブ（シヴァ）は、神々の群れとともに心より歓喜した。

Verse 86

तीर्णव्रतपरानंदनिर्भरः प्राह तामुमाम् । य इमां मत्स्तुतिं भक्त्या पठिष्यति तवोद्गताम् । तस्य चेष्टवियोगश्च न भविष्यति पार्वति

誓願を成就して至上の歓喜に満ち、彼はウマーに告げた。「おおパールヴァティよ、汝が口より発せられた我を讃えるこの讃歌を、信愛をもって誦する者は、己が求め努める目的から離別することはない。」

Verse 87

जन्मत्रयधनैर्युक्तः सर्वव्याधिविवर्जितः । भुक्त्वेह विविधान्भोगानंते यास्यति मत्पुरम्

「三生の富を具え、あらゆる病を離れ、この世にて種々の享楽を味わい、終わりには我が住処へと至るであろう。」

Verse 88

इत्युक्त्वा तां महेशोऽपि स्वमंगं प्रददौ ततः । वैष्णवं वामभागं सा प्रतिजग्राह पार्वती

かく語り終えて、マヘーシャは自らの身の一分を授けた。パールヴァティーは左側（ヴァーマバーガ）においてヴァイシュナヴァの相を受け入れた。

Verse 89

शर्वं कपालहस्तं च ग्रीवार्द्धे गरलान्वितम् । रुण्डमालार्द्धहारं च सितगौरं समंततः

彼らはシャルヴァを拝した。手には髑髏を携え、喉は一部に毒の徴を帯び、断たれた首の花鬘を半ばの飾りとしてまとい、四方にわたり白く清らかに輝いていた。

Verse 90

ब्रह्मांडकोटिजनकं जटाभिर्भूषितं शिरः । सित द्युतिकलाखंडरत्नभासावभासितम्

彼らは、無数の宇宙を生み出すその御首を見た。ジャターの髪に飾られ、白き光の断片のごとき宝玉の輝きに照り映えていた。

Verse 91

गंगाधराय मृडिने भवानीप्रियकारिणे । जगदानंददात्रे च ब्रह्मरूपाय ते नमः

汝に礼拝す――ガンガーを戴く者、慈悲深きムリダ、バヴァーニーを喜ばせる者。世に歓喜を授け、梵（ブラフマン）をその御姿とする者よ。

Verse 92

मत्स्य वाहनसंयुक्तमन्यतो वृषभांकितम् । एकतः पार्षदैः सेव्यमन्यतः सखिसेवितम्

一方には、魚を乗り物とする者と結び合い、他方には牡牛の印が示されていた。一方はパールシャダたちに仕えられ、他方は女友らに奉仕されていた。

Verse 93

रूपमेवंविधं दृष्ट्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः । तुष्टुवुः परया भक्त्या तेजोभूषितलोचनम्

かくのごとき御姿を見て、梵天をはじめ諸天の群れは、至上の帰依をもって主を讃嘆した――その御眼は光輝により荘厳されていた。

Verse 94

त्वमेको भगवान्सर्वव्यापकः सर्वदेहिनाम् । पितृवद्रक्षकोऽसि त्वं माता त्वं जीवसंज्ञकः

ただ汝のみがバガヴァーン、すべての有身の衆生に遍満する御方。汝は父のごとき守護者、汝は母、そして汝こそ生命原理（ジーヴァ）そのものである。

Verse 95

साक्षी विश्वस्य बीजं त्वं ब्रह्मांडवशकारकः । उत्पद्यंते विलीयंते त्वयि ब्रह्मांडकोटयः

汝は宇宙の証人、またその種子であり、諸々のブラフマーンダ（宇宙卵）を統御する主宰者。無数無量の宇宙は汝において生じ、汝において融け帰する。

Verse 96

ऊर्मयः सागरे नित्यं सलिले बुद्बुदा यथा । अहं कदा चित्ते नेत्रात्कदाचित्तव भालतः

海に常に波が起こり、水に泡が生ずるように、我もまた――ある時は汝の眼より、ある時は汝の額より――現れ出る。

Verse 97

क्वचित्संगे शिवादेव्या प्राहुर्भूत्वा सृजे जगत् । तवाज्ञाकरिणः सर्वे वयं ब्रह्मादयः सुराः

時にシヴァー・デーヴィーと合一して、汝は創造者となり世界を生み出すと説かれる。我らすべて――梵天をはじめ諸神――は、ただ汝の命に従い行う者にすぎない。

Verse 98

अनंतवैभवोऽनंतोऽनंतधामाऽस्यनंतकः । अनंतः सर्वभंगाय कुरुषे रूपमद्भुतम्

威光は無量、真性も無量、住処も無量――おおアナンタ、無尽なる御方よ。無辺なるがゆえに、あらゆる形相の融解のため、驚異の御姿を示したまう。

Verse 99

भवानि त्वं भयं नित्यमशिवानां पवित्रकृत् । शिवा नामपि दात्री त्वं तपसामपि त्वं फलम्

おおバヴァーニーよ、汝は不浄なる者に常に畏れを与え、清浄を成就する御方。『シヴァー』の御名さえ授け、また汝こそ苦行（タパス）の果である。

Verse 100

यः शिवः स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स सदाशिवः । इत्यभेदमतिर्जाता स्वल्पा नस्त्वत्प्रसादतः

シヴァなる御方はまさしくヴィシュヌ、ヴィシュヌなる御方はサダーシヴァ。かくして汝の御加護により、われらに—わずかであれ—不二・無差別の理解が生じた。

Verse 104

गालव उवाच । तद्दिव्यरूपमतुलं भुवि ये मनुष्याः संसारसागरसमुत्तरणैकपोतम् । संचिन्तयंति मनसा हृतकिल्बिषास्ते ब्रह्मस्वरूपमनुयांति विमुक्तसंगाः

ガーラヴァは言った。地上の人々で、心により比類なき神聖の御姿を念じ観ずる者—それは輪廻（サンサーラ）の大海を渡る唯一の舟—その者らは罪垢を奪われ、執着を離れてブラフマンの本性に到達する。

Verse 254

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये हरतांडवनर्त्तनवर्णनंनाम चतुःपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ここに『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』—『エーカーシーティサーハスリー・サンヒター』所収、第六巻ナーガラ・カーンダ、ハータケーシュヴァラ聖域功徳章、シェーシャシャーイー譚、ブラフマーとナーラダの対話、チャートゥルマーシャの功徳—「ハラのターンダヴァ舞踏の描写」と名づけられた第二五四章は終わる。