Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

अहो तीर्थमहो तीर्थं शंसमानः पुनःपुनः । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्ता विश्वे देवाः समुत्सुकाः

Transliteration

aho tīrthamaho tīrthaṃ śaṃsamānaḥ punaḥpunaḥ | etasminnantare prāptā viśve devāḥ samutsukāḥ

Translation

彼は繰り返し「おお、なんと尊いティールタよ、なんと尊いティールタよ！」と叫びつつ讃えた。その間に、ヴィシュヴェデーヴァたちが、期待に胸を躍らせてそこへ到来した。

Word by Word

• अहो: ah!
• अहो: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: अव्यय; विस्मयादिबोधक-निपात (interjection/particle of exclamation)

• तीर्थम्: pilgrimage-place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• अहो: ah!
• अहो: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: अव्यय; विस्मयादिबोधक-निपात (interjection/particle)

• तीर्थम्: pilgrimage-place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शंसमानः: praising, extolling
• शंसमानः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: शंस् (धातु) + शंसमान (कृदन्त, शतृ/शानच्-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकालिक-कर्तरि-प्रत्यय (present active participle); पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• पुनः: again
• पुनः: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• अन्तरे: in the interval, meanwhile
• अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (अन्तरे = in the interval/meanwhile)

• प्राप्ताः: arrived
• प्राप्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) + प्राप्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि/भूतकर्तरि कृदन्त (past participle); पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• विश्वे: all; the Viśve (gods)
• विश्वे: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (देवाः इति विशेषण; ‘all’/‘Viśve’ as class-name)

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन

• समुत्सुकाः: eager, curious
• समुत्सुकाः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत्सुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (देवाः इति विशेषण)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gayā (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārthiva (king) addressed in surrounding verses

Visual Art Cues

Scene: A devotee/kingly figure repeatedly exclaims praise of a tīrtha; in the sky, the Viśvedevas descend, radiant and eager, as if drawn by the tīrtha’s sanctity.

Characters & Entities

• Tīrtha
• Viśvedevas
• Vāsava (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true tīrtha is so potent that even the gods are drawn to it, affirming the sanctity of pilgrimage and rite.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gayā is the implied tīrtha in this chapter’s śrāddha-centered narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

The setting prepares for śrāddha; the arrival of Viśvedevas signals their role as recipients/witnesses in śrāddha proceedings.