Adhyaya 180

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अत्यद्भुतमिदं सूत यत्त्वया समुदाहृतम् । ब्रह्मणा यत्कृतो यज्ञस्तत्र क्षेत्रे महात्मना

仙人たちは言った。「おおスータよ、あなたが語ったことはまことに驚嘆すべきである——大いなる御心をもつ梵天ブラフマーが、あの聖なる地において祭（ヤジュニャ）を修したとは。」

Verse 2

अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये वर्तन्ते धरातले । यष्टव्यस्तेषु यज्ञेषु स एव हि सुरेश्वरः

地上で営まれるアグニシュトーマ等の諸祭祀――それらの祭祀において、まさしくその神々の主こそが、自ら執り行うべきお方である。

Verse 3

तेनैव यजता तत्र को हीष्टः प्रब्रवीहि नः । ऋत्विजः के स्थितास्तत्र यैस्तत्कर्म मखोद्भवम् । तत्प्रत्यक्षे कृतं सर्वमेतन्नः कौतुकं परम्

彼がそこで自ら祭祀を行っていたとき、主として礼拝された神格は誰であったのか、我らに告げよ。そこに立ち会った祭官ṛtvijは誰であり、マカ（yajña）より生じたその祭事の業を誰が執り行ったのか。すべては彼らの眼前で成された—これこそ我らの最大の驚異である。

Verse 4

का चैव दक्षिणा दत्ता तेन तेषां द्विजन्मनाम् । कोऽध्वर्युर्विहितस्तत्र येन तद्यजनं कृतम्

また、彼はその二度生まれの祭司たちに、いかなるダクシナー（dakṣiṇā、供養の報酬）を授けたのか。さらに、そこで誰がアドヴァリユ（Adhvaryu）に任じられ、その者によって祭祀は正しく執行されたのか。

Verse 5

को होता कश्च वाऽग्नीध्रः को ब्रह्मा तत्र संस्थितः । उद्गाता कः स्थितस्तत्र ह्याचार्यो यज्ञकर्मणि

ホートリ（Hotṛ）は誰で、アグニードラ（Agnīdhra）は誰であったのか。そこでブラフマー（Brahmā、監督祭官）として座していたのは誰か。さらに、ウドガートリ（Udgātṛ）として立っていたのは誰か—まことに、祭祀の作法におけるアーチャーリヤ（ācārya）は誰であったのか。

Verse 6

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि सर्वं यज्ञस्य संभवम् । वृत्तांतं यच्च तत्रस्थ माश्चर्यं द्विजपुंगवाः

スータは言った。「おお、二度生まれの中の最勝者たちよ。私はその祭祀の起こりと全き展開をことごとく語り、またそこで生じた驚異の出来事の次第をも語ろう。」

Verse 7

ये सदस्याः स्थितास्तत्र ऋत्विजश्च द्विजोत्तमाः । दक्षिणा याः प्रदत्ताश्च तेभ्यस्तेन महात्मना

そこに居並ぶ祭儀の会衆—儀礼を司る祭官たち、そして二度生まれの最勝者たち—その者らに、大いなる魂の人は授けられたダクシナー（供養の贈与）を施した。

Verse 8

यजता देवदेवेन ब्रह्मणाऽमिततेजसा । यज्ञकामं चतुर्वक्त्रं ज्ञात्वा देवः शतक्रतुः

神々の神、量り知れぬ光輝をもつ梵天がヤジュニャを執り行っていたとき—四面の御方がその祭儀の成就を願うと知って—百祭の主シャタクラトゥ（インドラ）はこれを察し、応じた。

Verse 9

सर्वैः सुरगणैः सार्धं साहाय्यार्थमुपागतः । तथा च भगवाञ्छंभुः सर्वदेवगणैः सह

助けのために、彼はあらゆる神々の群れとともに来臨した。同じくして、福徳なるシャンブ（シヴァ）もまた、全神衆を伴って来た。

Verse 10

तान्दृष्ट्वाऽभ्यागतान्ब्रह्मा मर्त्यधर्मसमाश्रितान् । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

彼らの来臨を見た梵天は、人界にふさわしい礼節を身にまとい、合掌して立ち、へりくだって語った。

Verse 11

स्वागतं वः सुरश्रेष्ठाः प्रसादः क्रियतां मम । निविश्यतां यथान्यायं स्थानेषु रुचिरेषु च

ようこそおいでくださいました、神々の中の最勝者たちよ。どうか我にご慈悲を。しかるべき順に、用意された麗しき座へお着きください。

Verse 12

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्यूयं स्वयमागताः । मंत्राहूता यथा कृच्छ्रात्सर्वसत्रेषु गच्छथ

我は幸いなるかな、我は恩寵を受けたり。汝らが自らの意志にて来臨したればなり。ほかの大いなる祭祀の会においては、汝らは真言により招かれてのみ、しかも困難のうちに赴く。

Verse 13

देवा ऊचुः । येन यच्चात्र कर्तव्यं तच्छीघ्रं वद पद्मज । यज्ञे तव महाभाग तस्य तत्त्वं समादिश

神々は言った。「蓮華生まれのパドマジャよ、ここでなすべき務めを、何を誰が行うべきか、速やかに告げよ。大いに幸いなる者よ、汝の祭祀の真の法と根本の理を我らに教示せよ。」

Verse 14

ब्रह्मोवाच । विश्वकर्मन्द्रुतं गच्छ यज्ञमण्डपसिद्धये । पत्नीशालां ततश्चैव यज्ञवेदीस्तथैव च

ブラフマーは言った。「ヴィシュヴァカルマンよ、急ぎ行きて、祭祀のマンダパを正しく成就せしめよ。次いで、祭主の妻のための殿舎を設け、また祭壇（ヴェーディ）をも整えよ。」

Verse 15

कुण्डानि चैव सर्वाणि यथास्थानेषु कारय । यज्ञपात्राणि सर्वाणि ग्रहाश्च चमसास्तथा

「すべてのクンダ（火坑）を定められた場所に作らせよ。また祭祀の器具一切を整えよ。グラハ（汲み器）とチャマサ（柄杓）も同様に備えよ。」

Verse 16

यूपाश्च यत्प्रमाणेन कर्तव्याः सचषालकाः । पचनार्थं तथा गर्ताः कर्तव्या यत्प्रमाणतः

「ユーパ（祭柱）は定められた寸法に従い、付属の金具・備えとともに作らせよ。同じく、煮炊きのための穴も正しい規格に従って設けよ。」

Verse 17

इष्टिकानां सहस्राणि दश चाष्टशतानि च । कर्तव्यानि त्वया शीघ्रं चयनानीति सत्वरम्

一万の煉瓦、さらに八百を加えて、汝は速やかに作るべし――祭壇を据えるため、ただちに用意せよ。

Verse 18

तथा हिरण्मयश्चापि पुरुषः कार्य एव हि । तथेत्युक्ता ततस्त्वष्टा शीघ्राच्छीघ्रतरं ययौ

また、黄金の人像も作らねばならぬ。そう告げられると、神々の工匠トヴァシュトリは「然り」と答え、最も速やかに立ち去った。

Verse 19

ततस्तु पद्मजः प्राह देवाचार्यं बृह स्पतिम् । बृहस्पते त्वमानीहि यज्ञार्हानृत्विजोऽखिलान्

そのとき蓮華より生まれし者（梵天）は、神々の師ブリハスパティに告げた。「おおブリハスパティよ、この祭祀にふさわしい祭官（ルトヴィジュ）をことごとくここへ連れて来よ。」

Verse 20

यावत्षोडशसंख्याश्च नान्यस्यैतद्धि युज्यते । त्वया शक्र सदा कार्या शुश्रूषा च द्विजन्मनाम्

「人数は十六とせよ。これ以外の配し方は相応しくない。さらに汝、シャクラ（インドラ）よ、二度生まれし者（祭司）に常に恭しく奉仕せよ。」

Verse 21

हस्तपादावमर्द्दश्च श्रांतानां पृष्ठमर्द्दनम् । धनाध्यक्ष त्वया देया दक्षिणा कालसंभवा

「彼らの手足を揉み、疲れた者の背をさすってやれ。さらに汝、財の司よ、時にかなってダクシナー（祭祀の謝礼）を施すべし。」

Verse 22

सुवस्त्राणि हिरण्यं च तथान्यद्वापि वांछितम् । त्वया विष्णो सदा कार्यं कृत्याकृत्यपरीक्षणम्

麗しき衣と黄金、また望まれる他のものを施し給え。しかして、ああヴィシュヌよ、なすべきこととなすべからざることを常に吟味し給え。

Verse 23

युक्तं कृतमथो नैव सावधानेन सर्वदा । लोकपालाश्च ये सर्वे रक्षंतु सकला दिशः । भूतप्रेतपिशाचानां प्रवेशं राक्षसोद्भवम्

不相応なることをなすな、常に慎みて警めよ。願わくは諸世界の守護者ローカパーラたちが四方八方を護り、ブータ・プレータ・ピシャーチャ—羅刹の力より生ずるもの—の侵入を防がん。

Verse 24

यो यं कामयते कामं किंचिद्वस्त्रं धनं च वा । विचार्य तस्य तद्देयं सर्वयज्ञाधिपेन तु

誰であれ望むところの願い—衣であれ財であれ—よく思量したのち、万祭を司る主によってその者に授けらるべし。

Verse 25

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । भवंतु परिवेष्टारो भोक्तुकामजनस्य च

願わくはアーディティヤ、ヴァス、ルドラ、ヴィシュヴェデーヴァ、ならびにマルットの群れ、皆、供物を味わわんと来たる人々の侍者・給仕者となりて取り囲まん。

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो विश्वकर्मा त्वरान्वितः । अब्रवीत्पंकजभवं संसिद्धो यज्ञमण्डपः

その折、ヴィシュヴァカルマンは急ぎ来たりて、蓮華より生まれし者（梵天）に告げた。「祭祀の मंडप は悉く成就し、整い終えました。」

Verse 27

सर्वमन्यत्समादिष्टं यत्त्वयोक्तं चतुर्मुख

四面の御方よ、ほかのすべてのことも、あなたが仰せになったとおりに整えられております。

Verse 28

ततो बृहस्पतिः प्राह समभ्येत्य पितामहम् । समानीता मया देव ब्राह्मणा यज्ञकर्मणि

そのときブリハスパティはピターマハ（梵天）に近づいて申し上げた。「主よ、ヤジュニャの務めのためにバラモンたちをお連れしました。」

Verse 29

विप्राः षोडशसंख्याश्च ऋत्विक्कर्मणि योजय । स्वयं परीक्ष्य देवेश यज्ञकर्मप्रसिद्धये

「十六人のバラモンたちを、祭官（リトヴィジュ）の務めに配しなさい。神々の主よ、供犠（ヤジュニャ）の成就のため、あなた自ら彼らを吟味なさってください。」

Verse 30

ततो ब्रह्मा स्वयं दृष्ट्वा तान्परीक्ष्य प्रयत्नतः । ऋत्विक्त्वे च नियोज्याथ ततश्चक्रे तदर्हणम्

そこで梵天は自ら彼らを見て、念入りに試みられた。ついで彼らを祭官（リトヴィジュ）に任じ、相応の敬礼の儀を執り行われた。

Verse 31

ऋषय ऊचुः । ऋत्विजां चैव सर्वेषां सूत नामानि कीर्तय । येन यो विहितस्तत्र पदार्थः सूत तं वद

仙人たちは言った。「スータよ、すべての祭官（リトヴィジュ）の名を唱えよ。さらにスータよ、そこで各々に定められた役目と具体の務めを語ってくれ。」

Verse 32

सूत उवाच । भृगुर्हौत्रे ततस्तेन वृतो ब्राह्मणसत्तमाः । मैत्रावरुणसंज्ञस्तु तथैव च्यवनो मुनिः

スータは語った。「ホートリ（Hotṛ）の職には、婆羅門の中でも最勝のブリグが選ばれた。さらにマイトラーヴァルナ（Maitrāvaruṇa）の役には、同じく聖仙チャヤヴァナが任じられた。」

Verse 33

अच्छावाको मरीचिश्च ग्रावस्तुद्गालवो मुनिः । पुलस्त्यश्च तथा ऽध्वर्युः प्रस्थातात्रिश्च संस्थितः

「マリーチはアッチャーヴァーカ（Acchāvāka）を務め、聖仙ガーラヴァはグラーヴァストゥト（Grāvastut）を務めた。プラスタヤはアドヴァリユ（Adhvaryu）となり、アトリはプラスタートリ（Prasthātṛ）として据えられた。」

Verse 34

तत्र रैभ्यो मुनिर्नेष्टा तत्रोन्नेता सनातनः । ब्रह्मा च नारदो गर्गो ब्राह्मणाच्छंसिरेव च

その場では、聖仙ライビヤがネーシュトリ（Neṣṭṛ）の祭官を務め、またサナータナがウンネートリ（Unnetṛ）として働いた。さらに梵天ブラフマー自ら、ナーラダとガルガ、そしてブラーフマナーチャṃシン（Brāhmaṇācchaṃsin）の祭官も同席し、それぞれ任に就いた。

Verse 35

आग्नीध्रश्च भरद्वाजो होता पाराशरस्तथा । तथैव तत्र क्षेत्रे च उद्गाता गोभिलो मुनिः

「バラドヴァージャはアーグニードラ（Āgnīdhra）を務め、同じくパーラーシャラがホートリ（Hotṛ）となった。その聖なる祭場において、聖仙ゴービラがウドガートリ（Udgātṛ）となった。」

Verse 36

तथैव कौथुमो जज्ञे प्रस्तौता यज्ञकर्मणि । शांडिल्यः प्रतिहर्त्ता च सुब्रह्मण्यस्तथांगिराः

「同様に、祭儀の働きにおいてカウトゥマはプラストートリ（Prastotṛ）となり、シャーンディリヤはプラティハルトリ（Pratihartṛ）となった。さらにアンギラスもまたスブラフマニヤ（Subrahmaṇya）の祭官として仕えた。」

Verse 37

तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थमित्येते षोडशर्त्विजः । वस्त्राभरणशोभाढ्या विनयेन कृताश्च ते

その祭祀（ヤジュニャ）を成就させるために、この十六人の祭官（ṛtvij）がかく任じられた――麗しき衣と飾りに輝き、しかも戒めある謙虚さを具えていた。

Verse 38

ततः कृत्वा स्वयं ब्रह्मा सर्वेषामर्हणक्रियाम् । गृह्योक्तेन विधानेन ततः प्रोवाच सादरम्

ついで梵天（ブラフマー）みずから、グリヒヤ（Gṛhya）の教える作法に従って、彼らすべてに供養・礼遇の儀を行い、その後、敬虔なる真心をもって語りかけた。

Verse 39

एषोऽह शरणं प्राप्तो युष्माकं द्विजसत्तमाः । अनुगृह्णीत मां सर्वे दीक्षायै यज्ञकर्मणः

「われは汝らに帰依して来た、ああ最勝の二度生まれ（dvija）よ。どうか皆、われを憐れみ、此の祭祀の業のためにディークシャー（dīkṣā）の灌頂・受戒を授けたまえ。」

Verse 180

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे ब्रह्मयज्ञोपाख्याने यज्ञमण्ड पप्राप्तब्राह्मणसत्कारपूर्वकर्त्विगादिस्थानयोजनापूर्वकाध्वरकर्मारंभोनामाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

かくして『聖スカンダ・マハープラーナ』八万一千頌のサンヒター、第六巻ナ―ガラ・カーンダにおける「ブラフマ・ヤジュニャ」章の第百八十章は終わる――祭壇殿（ヤジュニャ・マण्डパ）に来集したバラモンへの礼遇、祭官（ṛtvij）らの座次と職掌の定め、そして祭儀開始を説くものである。