Adhyaya 166

Verse 1

सूत उवाच । ऋचीकोऽपि समादाय पुरुषैराप्तकारिभिः । तानश्वान्प्रजगामाथ यत्र गाधिर्व्यवस्थितः

スータは語った。「リーチーカもまた、有能な従者たちの助けを得てその馬を携え、やがてガーディが滞在する所へ赴いた。」

Verse 2

तस्मै निवेदयामास कन्यार्थं तान्हयोत्तमान् । गाधिस्तु तान्प्रगृह्याथ योग्यान्वाजिमखस्य च

娘を得んがため、彼はその優れた馬を献上した。王ガーディはそれらを受け取り、アシュヴァメーダ（馬供犠）にもふさわしいと認めた。

Verse 3

एकैकं परमं तेषां स जगामाथ पार्थिवः । ततस्तां प्रददौ तस्मै कन्यां त्रैलोक्यसुन्दरीम्

王はそれらを一頭ずつ吟味し、いずれも最上と見定めた。かくて三界に名高き美しき娘を、彼に授けた。

Verse 4

विप्राग्निसाक्षिसंभूतां गृह्योक्तविधिना न्वितः । ततो विवाहे निर्वृत्त ऋचीको मुनिसत्तमः

バラモンと聖火を証人とし、グリヒヤ儀礼に説かれる作法に従って、婚礼はしかと成就した。かくして、牟尼の最勝たるリーチーカはその結縁に満ち足りた。

Verse 5

तस्याः संवेशने चैव निष्कामः समपद्यत । अथाब्रवीन्निजां भार्यां निष्कामः संस्थितो मुनिः

夫婦の交わりの時でさえ、彼は欲を離れていた。やがてその仙人は—堅固にして無欲なる者—自らの妻に語りかけた。

Verse 6

अहं यास्यामि सुश्रोणि काननं तपसः कृते । त्वं प्रार्थय वरं कंचिद्येनाभीष्टं ददामि ते

「おお、美しき腰の女よ。われは苦行（タパス）のために森へ赴く。汝は一つの願いを求めよ。その願いによって、汝の望むものを授けよう。」

Verse 7

सा श्रुत्वा तस्य तद्वाक्यं निष्कामस्य प्रजल्पितम् । वाष्पपूर्णेक्षणा दीना जगाम जननीं प्रति

無欲の夫が語ったその言葉を聞くと、彼女はうなだれ、涙に満ちた目で母のもとへ向かった。

Verse 8

प्रोवाच वचनं तस्य सा निष्कामपते स्तदा । वरदानं तथा तेन यथोक्तं द्विजसत्तमाः

そのとき彼女は、無欲の夫の言葉と、彼が言ったとおりに約した授与の恩寵とを母に告げた。ああ、最勝の二度生まれた者たちよ。

Verse 9

अथ श्रुत्वैव सा माता यथा तज्जल्पितं तया । सुतया ब्राह्मणश्रेष्ठास्ततो वचनमब्रवीत्

それを娘の語ったとおりに聞き終えると、母は次の言葉を述べた。ああ、婆羅門の最勝者よ。

Verse 10

यद्ययं पुत्रि ते भर्ता वरं यच्छति वांछितम् । तत्प्रार्थय सुतं तस्माद्ब्राह्मण्येन समन्वितम्

「もし汝の夫が、娘よ、望みの恩寵を授けるなら、彼に願いなさい――真のバラモンの徳を具えた一人の男子を。」

Verse 11

मदर्थं चैकपुत्रं च निःशेषक्षात्त्रतेजसा । संयुक्तं याचय शुभे विपुत्राऽहं यतः स्थिता

「また我がためにも、吉祥なる者よ、ただ一人の男子を願いなさい――刹帝利の威力の光輝を余すところなく具えた子を。われはなお子なき身であるゆえに。」

Verse 12

सा श्रुत्वा जननीवाक्यमृचीकं प्राप्य सुव्रता । अब्रवीज्जननी वाक्यं सर्वं विस्तरतो द्विजाः

母の言葉を聞くや、誓戒堅固なるその淑女はリーチーカに近づき、母の語ったことをすべて、余すところなく詳らかに告げた、ああ婆羅門たちよ。

Verse 13

स तस्याश्च वचः श्रुत्वा चकाराथ चरुद्वयम् । पुत्रेष्टिं विधिवत्कृत्वा नमस्कृत्य स्वयंभुवम्

彼女の言葉を聞くと、彼はただちに聖なる供物カーリュ（caru）を二つに調えた。しかるのち、規定にかなってプトレーシュティ（putreṣṭi）の祭儀を修し、自己より生まれし主スヴァヤンブーに礼拝した。

Verse 14

एकस्मिन्योजयामास ब्राह्म्यं तेजोऽखिलं च सः । क्षात्रं तेजस्तथान्यस्मिन्सकलं द्विजसत्तमाः

一つの供物には、彼は婆羅門の威光を余すところなく注ぎ入れ、もう一つには、同じく刹帝利の威光をことごとく注ぎ入れた、ああ二度生まれの最勝者たちよ。

Verse 15

भार्यायै प्रददौ पूर्वं ब्राह्म्यं च चरुमुत्त मम् । अब्रवीत्प्राशयित्वैनमश्वत्थालिंगनं कुरु

まず彼は、婆羅門の霊威を宿す最上の供粥（チャル）を妻に授け、こう告げた。「彼女にそれを食させたのち、アシュヴァッタ樹を抱きしめよ。」

Verse 16

ततः प्राप्स्यसि सत्पुत्रं ब्राह्म्यतेजःसमन्वितम् । द्वितीयश्चरुको यश्च तं त्वं मात्रे निवे दय

そののち、汝は婆羅門の光輝を具えた、ふさわしき子を得るであろう。第二の供粥（チャル）は、汝の母に与えよ。

Verse 17

अब्रवीच्च ततस्तां तु ऋचीको मुनिसत्तमः । त्वमेनं चरुकं प्राश्य न्यग्रोधालिंगनं कुरु

ついで賢者の最勝たるリーチーカは彼女に言った。「汝はこの供粥（チャル）を食したのち、ニヤグローダ樹（バニヤン）を抱きしめよ。」

Verse 18

ततः प्राप्स्यसि सत्पुत्रं संयुक्तं क्षात्रतेजसा । निःशेषेण महाभागे न मे स्याद्वचनं वृथा

そののち汝は、刹帝利の威光を併せ持つ、ふさわしき子を得るであろう。まったくそのとおりだ、幸いなる婦人よ—我が言葉は決して虚しくはならぬ。

Verse 19

एवमुक्त्वा ऋचीकस्तु स विसृज्य च तेजसी । सुहृष्टो ब्राह्मणश्रेष्ठः स्वयं च महितोऽभवत्

かく語り終えると、リーチーカは二つの霊威を解き放ち（授け）た。婆羅門の第一人者は歓喜し、彼自身もまた大いに尊崇された。

Verse 20

ते चैव तु गृहे गत्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना । ऊचतुश्च मिथस्ते च सत्यमेतद्भविष्यति

そして彼らは家に帰り、内心に歓喜を満たして互いに語り合った。「まことに、これは真実として成就するであろう。」

Verse 21

ततो माता सुतां प्राह आत्मार्थे सकलो जनः । विशेषं कुरुते कृत्ये सामान्ये च व्यवस्थिते

そのとき母は娘に言った。「自らの利のために、人は皆、行いにおいて特別な区別を設けるものだ。たとえ事が本来は共通で、すでに定まっていても。」

Verse 22

तत्तवार्थं कृतोऽनेन यश्चरुश्चारुलोचने । यस्तस्मिन्विहितोऽनेन मन्त्रग्रामो भविष्यति । विशेषेण महाभागे सत्यमेतन्मयोदितम्

ああ、美しい眼の君よ。この聖なる供物（チャル）は、まことの目的を成就させるために調えられた。さらに、これに用いるべき一切の真言の群も、彼によって正しく定められている。幸いなる者よ、私はことさらに明かして告げる——これはまさしく我が言の真実である。

Verse 23

तस्माच्च चरुकं मह्यं त्वं गृहाण शुचिस्मिते । आत्मीयं मम यच्छस्व वृक्षाभ्यां च विपर्ययः । क्रियतां च महाभागे येन मे स्यात्सुतोत्तमः

それゆえ、清らかな微笑みの君よ、このチャルを我がために受け取りなさい。そなたのものを私に与え、二本の樹の間に必要な転換・交換を成し遂げよ。大いに幸いなる者よ、私が最上の息子を得られるよう、これを実行してほしい。

Verse 24

राज्यकर्मणि दक्षश्च शूरः परबलार्दनः । त्वदीयो द्विजमात्रोऽपि तव तुष्टिं करिष्यति

彼は王権の務めに巧みで、勇猛にして、敵の勢力を打ち砕く者となろう。たとえ生まれながらにしてただのドヴィジャ（再生の者）であっても、それでもなお、あなたを満ち足らせるであろう。

Verse 25

अथ सा विजने प्रोक्ता तया मात्रा यशस्विनी । अकरोद्व्यत्ययं वृक्षे चरौ च द्विजसत्तमाः

そののち、名高き母にひそかに教え諭されて、彼女は樹と供物カル（caru）に関する定めの交換を、最上のブラーフマナたちとともに成し遂げた。

Verse 26

ततः पुंस वने स्नाते ते शुभे चारुलोचने । दधाते गर्भमेवाथ भर्तुः संयोगतः क्षणात्

その後、吉祥なる美しい眼の者よ、男が森で沐浴すると、彼女は夫との合一によって、その瞬間ただちに身ごもった。

Verse 27

ततस्तु गर्भमासाद्य सा च त्रैलोक्यसुन्दरी । क्षात्त्रेण तेजसा युक्ता तत्क्षणात्समपद्यत । मनो राज्ये ततश्चक्रे हस्त्यश्वारोहणोद्भवे

しかし懐妊すると、三界の美姫はただちにクシャトリヤのごとき威光を帯びた。やがて心は王権へと向かい、象や馬に乗ることから生じる武の営みに傾いた。

Verse 28

युद्धवार्त्तास्तथा चक्रे देवासुरगणोद्भवाः । शृणोति च तथा नित्यं विलासेषु मनो दधे । अनुष्ठानं ततश्चक्रे मनोराज्यसमुद्भवम्

彼女はまた、神々と阿修羅の群れより起こる戦の物語を語り、かつ常にそれを聞いて、心を王者の遊楽に据えた。さらにその王権の空想から生じた行法・修行を実践し始めた。

Verse 29

पितुर्गृहात्समानीय जात्यानश्वांस्तथा गजान् । रक्तानि चैव वस्त्राणि काश्मीराद्यं विलेपनम्

彼女は父の家から、良き血統の馬と象とを携え、また赤き衣と、サフランなどの香油・塗香の類を飾りとして持ち来たった——

Verse 30

तद्दृष्ट्वा चेष्टितं तस्या राज्यार्हं बहुभोगधृक् । ब्राह्मणार्हैः परित्यक्तं समाचारैश्च कृत्स्नशः

彼は彼女の振る舞いを見て――王権にふさわしく、多くの享楽を帯びているが――婆羅門に相応しい作法と正しい行儀作法がことごとく捨て去られていると悟った。

Verse 31

अब्रवीच्च ततः क्रुद्धो धिक्पापे किमिदं कृतम् । व्यत्ययो विहितो नूनं चरुकस्य नगस्य च

それから彼は怒って言った。「恥知らずの罪ある者よ、これは何をしたのだ。まことに転倒が行われたのだ――供物カル（caru）においても、また『ナーガ』（樹）においても。」

Verse 32

क्षत्रियार्हं द्विजाचारैः सकलैः परिवर्जितम्

「（そのしるし／欲求は）刹帝利にふさわしいが、二度生まれの者（ドヴィジャ）のあらゆる行法と戒めからは完全に離れている。」

Verse 33

चीरवल्कलसंत्यक्तं स्नानजाप्यविवर्जितम् । संयुक्तं विविधैर्गन्धैर्मृगनाभिपुरःसरैः

「（それは）粗衣や樹皮衣を捨て去り、しかも沐浴とジャパ（真言誦持）を捨てない。さらに種々の香りをまとい、麝香（mṛganābhi）を先頭としている。」

Verse 34

तव माता शमस्था सा जपहोमपरायणा । तीर्थयात्रापरा चैव वेदश्रवणलालसा

「汝の母は寂静（シャマ）に安住し、ジャパとホーマに専心している。さらにティールタ（聖地）への巡礼を旨とし、ヴェーダを聴聞することを切に願っている。」

Verse 35

तस्मात्ते क्षत्रियः पुत्रो भविष्यति न संशयः

それゆえ、汝の子は必ずクシャトリヤとなる。これに疑いはない。

Verse 36

मातुश्च ब्राह्मणश्रेष्ठो ब्रह्मचर्यकथापरः । भविष्यति सुतश्चिह्नैर्गर्भलक्षणसंभवैः

また汝の母にも男児が生まれよう――最勝のバラモンにして、梵行（ブラフマチャリヤ）の語りに専心する者。しかもそれは、懐妊の相として現れる徴によって示される。

Verse 37

यस्मादुदीरितः पूर्वं श्लोकोऽयं शास्त्रचिन्तकैः । यादृशा दोहदाः सन्ति सगर्भाणां च योषिताम्

この偈は、かつてシャーストラを思索する者たちによって説かれ、身ごもる女性にいかなる渇望（ドーハダ）が起こるかを述べたものである。

Verse 38

तादृगेव स्वभावेन तासां पुत्रोऽत्र जायते । सैवमुक्ता भयत्रस्ता वेपमाना कृतांजलिः

かくして、その本性のままに、彼女らにはそれに応じた男児が生まれる。そう告げられると、彼女は恐れに打たれ、震えつつ合掌して恭しく立った。

Verse 39

बाष्पपूर्णेक्षणा दीना वाक्यमेतदुवाच ह । सत्यमेतत्प्रभो वाक्यं यत्त्वया समुदाहृतम्

涙に満ちた目で、うちしおれて彼女は言った。「主よ、あなたが宣べられた御言葉はまことに真実です。」

Verse 40

अतीतानागतं वेत्ति विना लिंगैर्भवानिह । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्याद्ब्राह्मणः सुतः । क्षत्रियस्य तु पुत्रस्य भवान्नार्हः कथंचन

ここにおいて汝は、外なる徴（しるし）なくしても過去と未来を知る。ゆえに我に恩寵を垂れ、我が子を婆羅門とならしめよ。されど汝は、いかなる意味でも刹帝利の子と結びつくにふさわしくない。

Verse 41

ऋचीक उवाच । यत्किंचिद्ब्रह्मतेजः स्यात्तन्न्यस्तं ते चरौ मया । क्षात्त्रं तेजश्च ते मातुर्व्यत्ययं च कथंचन । करोमि वाधमो लोके शास्त्र स्य च व्यतिक्रमम्

Ṛcīkaは言った。「いかなる婆羅門の光威があろうとも、我はそれを汝のチャル（供物）に納めた。さらに汝の母の刹帝利の威光については、ある転倒を起こさせる。ゆえに我は世において非難を受け、シャーストラの規定を犯すこととなる。」

Verse 42

पत्न्युवाच । यद्येवं भृगुशार्दूल मम पौत्रोऽत्र यो भवेत् । क्षात्त्रं तेजोऽखिलं तस्य गात्रे भूया त्त्वयाऽहृतम्

妻は言った。「もしそうであるなら、ああブリグ族の中の虎よ、我が系統に生まれる孫には、刹帝利の威光のすべてが、その身より汝によって引き戻されますように。」

Verse 43

पुत्रस्तु ब्राह्मणश्रेष्ठो भूयादभ्यधिकस्तव

「されど汝の子は婆羅門の中の最勝者となれ—まことに汝をも凌ぐ者となれ。」

Verse 44

ऋचीक उवाच । एवं भवतु मद्वाक्यात्पुत्रस्ते ब्राह्मणः शुभे । पौत्रः सुदुर्द्धरः संख्ये संयुक्तः क्षात्त्रतेजसा

Ṛcīkaは言った。「我が言葉により、そのとおり成れ、吉祥なる者よ。汝の子は婆羅門となる。汝の孫は戦場において抗し難く、刹帝利の威光を具えて結ばれよう。」

Verse 45

ततः सत्यं वरं लब्ध्वा प्रसन्नवदना सती । मातुर्निवेदयामास तत्सर्वं कांत जल्पितम्

そののち、まことの恩寵を得た貞淑なる女は、喜びに輝く面持ちで、愛しき人の語ったことを余すところなく母に申し述べた。

Verse 46

ततः सा दशमे मासि संप्राप्ते गुरुदैवते । नक्षत्रे जनयामास पुत्रं बालार्कसन्निभम्

ついで十か月目、グル（ブリハスパティ／木星）に司られる宿が巡り来たとき、彼女は朝日の昇るがごとく輝く男児を産んだ。

Verse 47

ब्राह्म्या लक्ष्म्या समोपेतं निधानं तपसां शुचि । जमदग्निरिति ख्यातो योऽसौ त्रैलोक्यविश्रुतः । तस्य पुत्रोभवत्ख्यातो रामोनाम महायशाः

婆羅門の福徳に恵まれ、清浄にして苦行の宝蔵たる彼は、三界に名高き「ジャマダグニ」として知られた。その子は大いなる栄光を具えた「ラーマ」として名声を得た。

Verse 48

एकविंशतिदा येन धरा निःक्षत्रिया कृता । क्षात्त्रतेजःप्रभावेन पितामहप्रसादतः

彼によって大地は二十一度「刹帝利なきもの」とされた。刹帝利の威光の力により、また祖先の加護の恩寵によってである。

Verse 166

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्या संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये परशुरामोत्पत्तिवर्णनंनाम षट्षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

かくして、聖なる『スカンダ・マハープラーナ』—『エーカーシーティサーハスリー・サンヒター』所収—第六「ナーガラ・カーンダ」、『ハータケーシュヴァラ聖地功徳』における「パラシュラーマ出生の叙述」と名づけられた章、すなわち第166章はここに終わる。