Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

क्षत्रियाद्द्विजशार्दूला दरिद्रेण च पीडितात् । तेन तत्सकलं वृत्तं भार्यायै संनिवेदितम्

Transliteration

kṣatriyāddvijaśārdūlā daridreṇa ca pīḍitāt | tena tatsakalaṃ vṛttaṃ bhāryāyai saṃniveditam

Translation

おお、婆羅門の中の虎たちよ。貧しさに苦しめられていたその刹帝利は、起こったことのすべてを妻に語り告げた。

Word by Word

• क्षत्रियात्: from the Kshatriya
• क्षत्रियात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन (abl. sg.)

• द्विजशार्दूल: O tiger among Brahmins
• द्विजशार्दूल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (द्विजानां शार्दूलः)

• दरिद्रेण: by poverty
• दरिद्रेण: Karana (Instrument/Cause/करण)
• Type: Noun
• Root: दरिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे), तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन (instr. sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• पीडितात्: from (one) afflicted
• पीडितात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: पीडित (√पीड् धातु; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे (past passive participle)

• तेन: by him; therefore
• तेन: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (instr. sg.); सर्वनाम

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (neut. sg.)

• सकलम्: entire; whole
• सकलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (neut. sg.)

• वृत्तम्: the event; what happened
• वृत्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्त (√वृत् धातु; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्तान्त-नाम (neut. sg.)

• भार्यायै: to (his) wife
• भार्यायै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन (dat. sg.)

• संनिवेदितम्: was related; was reported
• संनिवेदितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + नि + √विद् (धातु) → संनिवेदित (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्तान्त-रूपेण कर्मणि-प्रयोगः (PPP: 'was reported/told')

Speaker

Narrator (contextual; addressing dvija-śārdūlāḥ)

Skanda Dialogue

Listener: dvija-śārdūlāḥ (addressed audience within the narration)

Visual Art Cues

Scene: A poor yet dignified kṣatriya speaks privately to his wife in a modest home; his posture shows burden and sincerity, hers attentive concern—setting up the emotional pivot of the story.

Characters & Entities

• kṣatriya
• bhāryā (wife)
• dvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In hardship, truthful counsel within the household is presented as part of dharma—sharing the burden rather than hiding it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is narrative connective tissue within the tīrtha-māhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.