Adhyaya 139

Verse 1

सूत उवाच । धर्मराजेश्वरोत्थं च माहात्म्यं द्विजसत्तमाः । यन्मया प्रश्रुतं पुण्यं सकाशात्स्वपितुः पुरा

スータは言った。「おお、二度生まれし者のうち最勝の諸君よ。ダルマラージェーシュヴァラに関わって起こった聖なる功徳（マーハートミヤ）を、我は語ろう。これはまことに福徳をもたらすもので、昔、我が父より聞いたのである。」

Verse 2

तदहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः । त्रैलोक्येऽपि सुविख्यातं सर्व पातकनाशनम्

ゆえに我はこれを宣説する。心をよく定めて聞け。これは三界においても名高く、あらゆる罪を滅する。

Verse 3

तत्र क्षेत्रे पुरा विप्रः कश्यपान्वयसंभवः । उपाध्याय इति ख्यातो वेदविद्यापरायणः

その聖なる地に、昔、カश्यパの系譜に生まれた一人のバラモンがいた。名をウパーディヤーヤと称し、ヴェーダの学にひたすら帰依していた。

Verse 4

पश्चिमे वयसि प्राप्ते तस्य पुत्रो बभूव ह । स्वाध्यायनियमस्थस्य प्रभूतविभवस्य च

彼が人生の晩年に至ったとき、ひとりの息子が授かった――スヴァーディヤーヤ（聖典の自習）と戒律の修行に堅く住し、さらに大いなる繁栄を備えた者であった。

Verse 5

पञ्चवर्षकमात्रस्तु यदा जज्ञे च तत्सुतः । तदा मृत्युवशं प्राप्तः पितृमातृसुदुःखकृत्

だがその子がまだ五歳に満たぬ頃、死の力に囚われ、父母に耐えがたい悲嘆をもたらした。

Verse 6

ततः स ब्राह्मणः कोपं चक्रे वैवस्वतोपरि । धर्मराजगृहं प्राप्तं दृष्ट्वा निजकुमारकम्

そのときそのバラモンは、ヴァイヴァスヴァタ（ヤマ）に対して憤りを起こした。わが幼子がダルマラージャの館へ連れて来られたのを見て、怒りに呑まれた。

Verse 7

आदाय सलिलं हस्ते शुचिर्भूत्वासमाहितः । प्रददौ दारुणं शापं धर्मराजाय दुःखितः

彼は掌に水を取り、身を清めたが、心はなお乱れていた。悲嘆のうちに、ダルマラージャに向けて恐るべき呪詛を宣した。

Verse 8

अपुत्रोऽद्य कृतो यस्मादहं तेन दुरात्मना । अतः सोऽपि च दुष्टात्मा यमोऽपुत्रो भविष्यति

「この邪なる者が今日、我を無子としたゆえに、悪しき心のヤマもまた無子となるであろう。」

Verse 9

तथास्य भूतले लोको नैव पूजां विधास्यति । कीर्तयिष्यति नो नाम यथान्येषां दिवौकसाम्

同じく地上の人々の間でも、誰一人として彼を礼拝せず、他の天上の存在の名を讃えるようには、その名を称えないであろう。

Verse 10

यः कश्चित्प्रातरुत्थाय नाम चास्य ग्रही ष्यति । मंगल्यकरणे चाथ विघ्नं तस्य भविष्यति

誰であれ朝に起きてその名を口にするなら、吉祥なる営みの中で、その者には障りが生じるであろう。

Verse 11

तं श्रुत्वा तस्य विप्रस्य यमः शापं सुदारुणम् । स्वधर्मे वर्तमानस्तु ततो दुःखा न्वितोऽभवत्

その婆羅門が放ったこの上なく恐ろしい呪詛を聞いて、ヤマは自らの定められた法（ダルマ）に立ちながらも、その後、深い悲嘆に覆われた。

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे गत्वा ब्रह्मणः सदनं प्रति । कृतांजलिपुटो भूत्वा यमः प्राह पितामहम्

その折、ヤマはブラフマーの御座へ赴き、両手を恭しく合掌（アンジャリ）して、祖父尊ピターマハに申し上げた。

Verse 13

पश्य देवेश शप्तोऽहं निर्दोषोपि द्विजन्मना । स्वधर्मे वर्तमानस्तु यथान्यः प्राकृतो जनः

ご覧ください、 देवたちの主よ――私は無過であるのに、 द्विज（再生の者）に呪われました。自らのダルマに住していながら、私は他の凡人と同じようになってしまいました。

Verse 14

तस्मादहं त्यजिष्यामि नियोगं ते पितामह । ब्रह्मशापभया द्भीतः सत्यमेतन्मयोदितम्

それゆえ、ピターマハよ、あなたより託された任務を私は捨てましょう――梵天（ブラフマー）の呪詛を恐れて震えるがゆえに。私の言は真実です。

Verse 15

पुरा मांडव्यशापेन शूद्रयोन्यवतारितः । सांप्रतं पुत्ररहितः कृतोऽपूज्यश्च सत्तम

かつてマンḍァヴィヤの呪いにより、私はシュードラの胎に降ろされました。いままた、徳ある者のうち最勝の方よ、私は子なき者とされ、しかるべき尊崇をも奪われました。

Verse 16

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दीनं वैवस्वतस्य च । तत्कालोचितमाहेदं स्वयमेव शतक्रतुः

スータは語った。苦悩のうちに語られたヴァイヴァスヴァタ（ヤマ）の言葉を聞いて、シャタクラトゥ（インドラ）自らが、その時にふさわしい訓戒をもって答えた。

Verse 17

युक्तमुक्तमनेनैतद्धर्मराजेन पद्मज । नियोगे वर्तमानेन तावकीये सुरेश्वर

蓮華生（パドマジャ）たる梵天よ、このダルマラージャの言はまことに正しい。彼はあなたの差遣のうちにあって行じているのだから、神々の主よ。

Verse 18

अवश्यमेव मर्त्ये च मनुष्याः समये स्थिताः । बाल्ये वा यौवने वाथ वार्धक्ये वा पितामह । संहर्तव्या न संदेहो नाकाले च कथंचन

まことに死すべき世において、人は定められた時の法のもとに立つ――幼少であれ、壮年であれ、老年であれ、ピターマハよ。必ずや取り集められ（連れ去られ）るに疑いはない。だが決して、いかなる形でも時ならぬ時にあってはならぬ。

Verse 19

एतदेव कृतं नाम धर्मराजाख्यमुत्तमम् । त्वया च सममित्रस्य समशस्त्रोर्महात्मनः

まさにこの定めこそ、最上の「ダルマラージャ（法王）」の職と呼ばれるもの。あなたは、友情に偏りなく、懲罰の杖も万物に等しく及ぶその大いなる魂のために、これを स्थापितしたのである。

Verse 20

तस्मादद्य समालोक्य कश्चिदेव विचिंत्यताम् । उपायो येन निर्दोषो नियोगं कुरुते तव

ゆえに、まさに今日、誰かがよく見定めて思案し、方策を講ずるがよい。彼が咎なくして、あなたの委任を成し遂げられるように。

Verse 21

ब्रह्मोवाच । ब्रह्मशापं न शक्तोऽह मन्यथाकर्तुमेवच । उपायं च करिष्यामि सांप्रतं त्रिदशाधिप

ブラフマーは言った。「バラモンの呪詛を別の成り行きに変える力は、わたしにはない。されど、三十神の主よ、いま解決の方策を案じよう。」

Verse 22

ततो ध्यानं प्रचक्रे स ब्रह्मा लोकपितामहः । तदर्थं सर्वदेवानां पुरतः सुस माहितः

そこで世界の祖父たるブラフマーは、その目的のために、諸神の面前で深い禅定に入り、ことさらに崇敬を受けた。

Verse 23

तस्यैवं ध्यानसक्तस्य प्रादुर्भूताः समंततः । मूर्ता रोगाः सुरौद्रास्ते वातगुल्मकफात्मकाः । अष्टोत्तरशतप्रायाः प्रोचुस्तं च कृतादराः

彼がそのように禅定に没していると、具象の病どもが四方に現れた。神々の憤怒のごとく猛々しく、ヴァータ・グルマ・カパの性を帯びる。ほぼ百八に及ぶそれらは、恭しく彼に語りかけた。

Verse 24

रोगा ऊचुः । किमर्थं देवदेवेश त्वया सृष्टा वयं विभो । आदेशो दीयतां शीघ्रं प्रसादः क्रियतामिति

病どもは言った。「何のために、神々の神にして主の主よ、偉大なる御力の御方よ、あなたは我らを創られたのですか。速やかに命を授け、御慈悲を垂れてください。」

Verse 25

व्रह्मोवाच । व्रजध्वं भूतले शीघ्रं ममादेशादसंशयम् । यमादेशान्मनुष्येषु गन्तव्यमविकल्पितम्

ブラフマーは言った。「我が命により、疑いなく速やかに地上へ行け。ヤマの権威のもと、人々の中へためらいなく入るのだ。」

Verse 26

एवमुक्त्त्वा तु तान्रोगांस्ततः प्राह पितामहः । धर्मराजं समीपस्थं भृशं दीनमधोमुखम्

こうして病どもに告げ終えると、祖父なる御方は、近くに立つダルマラージャに語りかけた。彼はひどく沈み、顔を伏せていた。

Verse 27

एते ते व्याधयः सर्वे मया यम नियोजिताः । साहाय्यं च करिष्यंति सर्वकृ त्येषु सर्वदा

「ヤマよ、これらすべての病は、我が汝のために任じたものだ。あらゆる務めにおいて、常に汝を助けるであろう。」

Verse 28

यः कश्चिदधुना मर्त्यो गतायुः संप्रपद्यते । वधाय तस्य यत्नेन त्वया प्रेष्याः सदैव तु

「今や、寿命の尽きたどの凡人が現れようとも、その死へと至らせるため、汝は努めて常に彼らを遣わねばならぬ。」

Verse 29

एतेषां जायते तेन जननाशसमुद्भवः । अपवादो धरापृष्ठे न च संजायते तव

これら（の働き）によって、人々の滅びはそのとおりに生じる。しかも大地の上において、汝に非難や咎めは決して及ばない。

Verse 31

ततस्तान्सकलान्व्याधीन्गृहीत्वा रविनंदनः । यमलोकं समासाद्य ततः प्रोवाच सादरम्

その後、ラヴィの子ヤマは、それらすべての病を携えてヤマの国に至り、そこで敬意をもって語った。

Verse 32

पृष्ट्वापृष्ट्वा च गंतव्यं चित्रगुप्तं धरातले । गंतव्यं जननाशाय समये समुपस्थिते

幾度も問いただしつつ、地上においてチトラグプタのもとへ赴くべきである。定められた時が到来したなら、行かねばならぬ――生まれの輪を終わらせるために。

Verse 33

परमस्ति मया तत्र स्थापितं लिंगमुत्तमम् । हाटकेश्वरजेक्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

そこに、我は最上にして優れたリンガを स्थापितした。ハータケーシュヴァラの聖なるクシェートラにおいて、それは一切の罪を滅する。

Verse 34

यस्तं पश्यति सद्भक्त्या प्रातरुत्थाय मानवः । स युष्माभिः सदा त्याज्यो दूरतो वचनान्मम

早朝に起きて、真実の帰依をもってそのリンガを拝する者は誰であれ――我が命により、汝らは常にその者から遠く離れ、決して手出しせず放置せよ。

Verse 35

एवमुक्त्वा स तान्व्याधींस्ततो वैवस्वतः स्वयम् । तस्य विप्रस्य तं पुत्रं गृहीत्वा सत्वरं ययौ । तस्यैव मंदिरे रम्ये कृत्वा रूपं द्विजन्मनः

かく病どもに告げ終えるや、ヴァイヴァスヴァタ（閻魔）自ら、かの婆羅門の子を携えて速やかに赴いた。そしてその麗しき邸において、二度生まれの婆羅門の姿を現じた。

Verse 36

अथासौ ब्राह्मणो दृष्ट्वा स्वं पुत्रं गृहमागतम् । सहितं विप्ररूपेण धर्मराजेन धीमता

そのとき婆羅門は、わが子が家へ帰り来たのを見た。しかも賢きダルマラージャが、婆羅門の姿にて同伴していた。

Verse 37

ततः प्रहृष्टचित्तेन सत्वरं सम्मुखो ययौ । पुत्रपुत्रेति जल्पन्स निजभार्यासमन्वितः

それより彼は歓喜に満ちた心のまま、妻を伴い、急ぎ出て迎えに行った。「我が子よ、我が子よ！」と叫びつつ。

Verse 38

परिष्वज्य ततो भूयो वाष्पपर्याकुलेक्षणः । आघ्राय च ततो मूर्ध्नि वाक्यमेतदुवाच ह

彼はさらに抱きしめ、涙に曇る眼で、子の頭頂の香を嗅ぎ、かく言葉を発した。

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । कथं पुत्र समायातस्त्वं तस्मा द्यममंदिरात् । न कश्चित्पुनरायाति यत्र गत्वाऽपि वीर्यवान्

婆羅門は言った。「わが子よ、いかにして汝は閻魔の御殿より帰り来たのか。勇力ある者とて赴くその処より、誰一人として再び戻らぬというのに。」

Verse 41

कश्चायं ब्राह्मणः पार्श्वे तव संतिष्ठते सुत । दिव्येन तेजसा युक्तस्तं नमाम्यहमात्मज

「わが子よ、そなたの傍らに立つこのバラモンは誰か。神々の光輝を具えし者よ。子よ、われは彼に礼拝して頭を垂れる。」

Verse 42

पुत्र उवाच । एष ब्राह्मणरूपेण समायातो यमः स्वयम् । मामादाय कृपाविष्टो ज्ञात्वा त्वां दुःखसंयुतम्

子は言った。「この方はバラモンの姿で来臨されたヤマ（閻魔）そのものです。あなたが悲嘆に沈むと知り、慈悲に動かされて私を携えて来られました。」

Verse 43

तस्मात्त्वं कुरु तातास्य शापानुग्रहमद्य वै । गृहप्राप्तस्य सुस्नेहाद्यद्यहं तव वल्लभः

ゆえに、いとしき方よ、今日こそ彼の呪いを恩寵へと変えてください。私は深い愛を携えて家に帰りました—もし私が真にあなたの愛児であるなら—どうか彼のためにそれを成してください。

Verse 44

ततस्तस्य प्रणामं स कृत्वा ब्राह्मणसत्तमः । व्रीडयाऽधोमुखो भूत्वा ततः प्रोवाच सादरम्

そのとき、その最上のバラモンは彼に礼拝した。慎みの羞恥により顔を伏せ、ついで敬虔に語り始めた。

Verse 45

ब्राह्मण उवाच । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । यत्पुत्रस्य मम प्राप्तिर्गतस्य यमसादनम्

バラモンは言った。「今日、我が生は実り、我が命はまことに善く生きられました。ヤマの住処へ赴いた我が子を、再び得たからです。」

Verse 46

त्वं च पुत्रकृते तात सन्तोषं परमं गतः । तस्मात्पुत्रेण संयुक्तो यथायं स्यात्तथा कुरु

父上よ、あなたもまた息子のおかげで至上の満足を得られました。それゆえ、息子と力を合わせ、この事が正しく運ぶよう計らってください。

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । न मे स्यादनृतं वाक्यं कदा चिदपि पुत्रक । अपि स्वैरेण यत्प्रोक्तं किं पुनर्दुःखितेन च

バラモンは言った。「我が子よ、私の言葉が決して偽りとなることはない。戯れに言ったことでさえ真実となるならば、悲しみの中で語ったことはなおさらであろう。」

Verse 48

तस्मात्तस्य भवेत्पुत्रो दैवयोनिसमुद्भवः । न कथंचिदपि प्राज्ञ मम शापवशाद्ध्रुवम्

それゆえ、彼には神の胎より生じた息子が生まれるであろう。賢者よ、私の呪いの力によって、これは確実なことであり、決して違う結果にはならない。

Verse 49

भविष्यति सुतश्चान्यो मानुषीयोनिसंभवः । राजसूयाश्वमेधाभ्यां यश्चैनं तारयिष्यति

また、人の胎からは別の息子が生まれるであろう。その者はラージャスーヤとアシュヴァメーダの供犠によって彼を救うであろう。

Verse 50

कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न संतारणक्षमः । पितृपक्षं शुभं कर्म कृत्वा सर्वोत्तमं भुवि

祖先を救うことのできない息子が生まれたとして、何の意味があろうか。祖霊（ピトリ）のために吉兆な儀式を行うことで、彼は地上で最高のものとなる。

Verse 51

तथा पूजाकृते योऽस्य शापो दत्तश्च वै पुरा । तत्रापि शृणु मे वाक्यं तस्य पुत्रक जल्पतः

同様に、かつてその礼拝に関して授けられた呪詛についても——わが言葉を聞きなさい、わが子よ、いま私がそれを説き明かす。

Verse 52

वेदोक्तैर्विविधैर्मन्त्रैर्या पूजा चास्य संस्थिता । न भविष्यति सा लोके कथंचिदपि पुत्रक

ヴェーダに説かれた種々の真言によって定められたその礼拝は——この世において、いかなる形でも成就しない、わが子よ。

Verse 53

अस्य मानुषसंभूतैर्मन्त्रैः पूजा भविष्यति । विशिष्टा सर्वदेवेभ्यः सत्यमेतन्मयोदितम्

「この神の礼拝は、人々の間に生じた真言によって行われるであろう。しかもその礼拝は、あらゆる他の神々への供養に勝る——これぞ私が宣言する真実である。」

Verse 54

पुत्र उवाच । अहमेनं प्रतिष्ठाप्य द्रिजश्रेष्ठ महीतले । सम्यगाराधयिष्यामि किमन्यैर्विबुधैर्मम

子は言った。「おお、最勝の再生者よ。ここ大地に彼を安置したなら、私は正しく礼拝いたします。私に他の神々が何の要りましょう。」

Verse 55

तस्मात्संकीर्तयिष्यामि मंत्रान्मानुषसंभवान् । तथा पूजाविधानं च त्वत्प्रसादेन पूर्वज

「ゆえに私は、人々の間に生じた真言を誦し、また広く宣べ伝えましょう。さらに礼拝の作法も——あなたのご加護によって、尊き長老よ。」

Verse 56

ततः सुगं नः पन्थेति तस्य मंत्रं विधाय सः । समाचरत्प्रहृष्टात्मा धर्मराजस्य शृण्वतः

それから彼は「われらの道が安らかでありますように」という真言を整え、歓喜の心で儀礼を修し、ダルマラージャがそれを聴聞していた。

Verse 58

यम उवाच । कथंचिदपि विप्रेद्र न मे स्याद्दर्शनं वृथा । अन्येषामपि देवानां तस्मात्प्रार्थय वांछि तम्

ヤマは言った。「おお、婆羅門たちの主よ、いかなる意味でも、あなたの前に現れたこの我が来臨が無駄とならぬように。ゆえに、他の神々に関しても、望むことを願い求めよ。」

Verse 59

ब्राह्मण उवाच । तवार्चां मम पुत्रोऽयं स्थापयिष्यति यामिह । तामनेनैव मंत्रेण यः कश्चित्पूजयेद्द्विजः

バラモンは言った。「おおヤマよ、我がこの子がここにあなたの聖なる御像を安置いたします。そしてこの同じ真言によって、その御像を礼拝するいかなる二度生まれの者も……」

Verse 60

भवेत्संवत्सरं यावत्संप्राप्ते पंचमीदिने । मा तस्य पुत्रशोको हि इह लोके कथञ्चन

「……一年のあいだ、月の第五日（パンチャミー）が至るまで、この世において彼に子をめぐる嘆きが決して起こりませんように。」

Verse 61

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय संप्रहृष्टमना यमः । यमलोकं जगामाथ स्वाधिकारपरोऽभवत्

スータは語った。「ヤマは喜びの心で『そのとおりである』と誓いを立て、約束した。やがてヤマローカへ赴き、自らの神聖なる職務に専念した。」

Verse 62

सोऽपि ब्राह्मणदायादः कृत्वा प्रासादमुत्तमम् । यममाराधयामास मध्ये संस्थाप्य भक्तितः । पित्रा चोक्तेन मन्त्रेण तेनैव विधिपूर्वकम्

そのバラモンの後継者もまた、すぐれた祠堂を建立し、中央にヤマ（閻魔）を信愛をもって安置して礼拝供養した――父が授けたその同じ真言を用い、しかるべき作法の順序に従って。

Verse 63

ततश्च क्रमशः प्राप्य पुत्रपौत्राननेकशः । कालधर्ममनुप्राप्तश्चिरं स्थित्वा महीतले

その後、時の巡りに従って多くの子と孫を得、地上に久しく住したのち、ついに時の法――死という定められた終わりに至った。

Verse 64

एतद्वः सर्वमाख्यातं पुराणेयत्पुरा श्रुतम् । यश्चैतत्कीर्तयेद्भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । नापमृत्युर्भवेत्तस्य न च शोकः सुतोद्भवः

これらすべてを、昔プラーナにおいて聞いたとおりに汝らに語り明かした。月の第五日パンチャミー（Pañcamī）に、信愛をもってこの物語を誦し、または宣説する者には、横死は起こらず、子に由来する憂いもまた生じない。

Verse 97

तच्छ्रुत्वाथ यमः प्रोच्चैः सुप्रसन्नेन चेतसा । तं ब्राह्मण मुवाचेदं हर्षगद्गदयागिरा

それを聞くや、ヤマは大いに満悦した心で高らかに語り、かのバラモンに向かって、喜びに声を詰まらせつつ次の言葉を告げた。