Adhyaya 133

Verse 1

सूत उवाच । तथाऽन्यापि च तत्रास्ति देवता द्विजसत्तमाः । अजागृहेति विख्याता सर्वरोगक्षयावहा

スータは語った。「その地にはまた、二度生まれの最勝者たちよ、『アジャーグリハー（Ajāgṛhā）』と名高い別の神格があり、あらゆる病を滅する。」

Verse 2

अजापालो यदा राजा सर्वलोकहिते रतः । अजारूपाः प्रयांति स्म व्याधयः सकला द्विजाः । तदा रात्रौ समानीय तस्मिन्स्थाने दधाति सः

アジャーパラ王が万民の福利に励んでいたとき、二度生まれの者たちよ、あらゆる病は山羊の姿となって現れた。そこで王は夜にそれらを集め、その場所に置き（閉じ込め）たのである。

Verse 3

ततस्तदाश्रयात्स्थानमजागृहमिति स्मृतम् । सर्वैर्जनैर्धरा पृष्ठेदर्शनाद्व्याधिनाशनम्

それゆえ、避難の拠り所となったため、その地は「アジャーグリハ（Ajāgṛha）—山羊の庇護所」と記憶されるようになった。地上のすべての人々にとって、ただそれを拝見するだけで病は滅する。

Verse 4

तत्रैश्वर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । अहं वः कीर्तयिष्यामि श्रोतव्यं सुसमाहितैः

婆羅門の最勝者たちよ、その地にはかつて、神威の驚くべき顕現があった。わたしはそれを汝らに語ろう—心を定め、よく聴くがよい。

Verse 5

तत्रागतो द्विजः कश्चित्क्षेत्रे तापसरूपधृक् । तीर्थयात्राप्रसंगेन रात्रौ प्राप्तः श्रमान्वितः

そこへ、苦行者の姿をまとったある婆羅門が、その聖なる地にやって来た。諸ティールタへの巡礼の途上、彼は夜にその場所へ着き、疲労に沈んでいた。

Verse 6

अजावृंदमथालोक्य निविष्टं सुसुखान्वितम् । रोमंथ कर्मसंयुक्तं विश्वस्तमकुतोभयम्

そして彼は、山羊の群れがそこに大いなる安らぎのうちに座し、反芻していて、静かに信頼に満ち、四方いずれにも恐れなきさまを見た。

Verse 7

स ज्ञात्वा मानुषेणात्र भवितव्यमसंशयम् । न शून्याः पशवो रात्रौ स्थास्यंति विजने वने

彼は疑いなく悟った――ここには必ず人の気配がある。獣たちは夜、人気のない寂しい森に、守り手なく留まることはないからである。

Verse 8

ततः फूत्कृत्य फूकृत्य दिवं यावन्न संदधे । कश्चिद्वाचं प्रसुप्तश्च तावत्तत्रैव चिंतयन्

それから彼は、幾度も大きく鼻を鳴らすように呼び声を発したが、しばらくは眠りに心を定められなかった。だがその場で思案するうちに声は途絶え、やがてまどろみに落ちた。

Verse 9

अवश्यं मानुषेणात्र पशूनां रक्षणाय च । आगंतव्यं कुतोऽप्याशु तस्मात्तिष्ठामि निर्भयः

必ずや、これらの獣を守るために、どこからか人が急いでここへ来るであろう。ゆえに私は恐れなく、ここに留まる。

Verse 10

एवं तस्य प्रसुप्तस्य गता सा रजनी ततः । ततस्त्वरितवत्तस्य सुश्रांतस्य द्विजोत्तमाः

かくして彼が眠るあいだに、その夜は過ぎ去った。ついで――おお、婆羅門のうち最勝なる者よ――ひどく疲れ果てたその者の上に、事はたちまちに展開していった。

Verse 11

अथ यावत्प्रभाते स प्रपश्यति निजां तनुम् । तावत्कुष्ठादिभी रोगैः समंतात्परिवारिताम्

やがて夜明けに、彼が自らの身を見つめると、癩（らい）などの病が四方から取り巻いているのを見いだした。

Verse 12

अशक्तश्चलितुं स्थानादपि चैकं पदं क्वचित् । तेजो हीनोऽपि रौद्रेण चिन्तयामास वै ततः

その場から動くことも、たとえ一歩たりとも踏み出すこともできず、気力の光は衰えながらも、彼は荒々しく灼けつく苦悩のうちに激しく思い巡らした。

Verse 13

किमिदं कारणं येन ममैषा संस्थिता तनुः । अकस्मादेव रोगोऽयं चलितुं नैव च क्षमः

「いったい何が原因で、我が身はこのような有様となったのか。病は忽然と起こり、私はまったく動けない。」

Verse 14

एवं चिन्तयमानस्य तस्य विप्रस्य तत्क्षणात् । द्वादशार्कप्रतीकाशः पुरुषः समुपागतः

その婆羅門がそのように思い巡らしていると、まさにその瞬間、十二の太陽のごとく輝く一人の男が近づいて来た。

Verse 15

तं यूथं कालयामास ततः संज्ञाभिराह्वयन् । पृथक्त्वेन समादाय यष्टिं सव्येन पाणिना

それから彼は身振りで合図してその群れを退かせ、別々に分けたうえで、左手に杖を取り上げた。

Verse 16

अथापश्यत्स तं विप्रं व्याधिभिः सर्वतो वृतम् । अशक्तं चलितुं क्वापि ततः प्रोवाच सादरम्

そのとき彼は、あらゆる病に四方から取り巻かれ、どこへも動けぬそのバラモンを見て、敬意をもって語りかけた。

Verse 17

कस्त्वमेवंविधः प्राप्तः स्थाने चात्र द्विजोत्तम । नास्ति राज्ये मम व्याधिः कस्यचित्कुत्रचित्स्फुटम्

「かくのごとき有様でここに来た汝は何者か、ああ最勝の二度生まれよ。わが国には、いかなる所にも、誰かを悩ます明らかな病はないはずだ。」

Verse 18

अजोनाम नरेन्द्रोऽहं यदि ते श्रोत्रमागतः । व्याधींश्च च्छागरूपेण रक्षामि जनकारणात्

「我は名をアジョという王、もしその名が汝の耳に届いているなら。民のために、我は山羊の姿をとって諸病を抑え守っている。」

Verse 19

तस्माद्ब्रूहि शरीरस्थो यस्ते व्याधिर्व्यवस्थितः । येनाऽहं निग्रहं तस्य करोमि द्विजसत्तम

「ゆえに告げよ、汝の身に宿り定まった病は何か。われがそれを抑え鎮めよう、ああバラモンの中の最勝よ。」

Verse 20

ब्राह्मण उवाच । तीर्थयात्रापरोऽहं च भ्रमामि क्षितिमंडले । क्रमेणाऽत्र समायातः क्षेत्रेऽस्मिन्हाटकेश्वरे

バラモンは言った。「私は聖地（ティールタ）巡礼に心を捧げ、地の輪を遍くさすらっております。時の巡りにより、ここハータケーシュヴァラの聖域（クシェートラ）へと到りました。」

Verse 21

निशावक्त्रे नृपश्रेष्ठ वासः संचिंतितो मया । दृष्ट्वाऽमूंश्च पशून्भूप मानुषं भाव्यमेव हि

夜のとばりが下りるとき、王の中の最勝よ、私はここに留まろうと思いました。これらの獣を見て、国土の主よ、必ずや人の世話のもとにあるのだと推し量ったのです。

Verse 22

ततश्चात्र प्रसुप्तोऽहं पशूनामंतिके नृप

それから私はここで、王よ、その獣たちのそばに眠りに落ちました。

Verse 23

अथ यावत्प्रभातेऽहं प्रपश्यामि निजां तनुम् । तावत्कुष्ठादिरोगैश्च समंतात्परिवारिताम्

やがて夜明けとなり、我が身を見たその瞬間、癩病をはじめとする諸々の病が四方から取り巻いているのを知りました。

Verse 24

नान्यत्किंचिन्नृपश्रेष्ठ कारणं वेद्मि तत्त्वतः । किमेतेन नृपश्रेष्ठ भूयोभूयः प्रजल्पता । बहुत्वात्कुरु तस्मान्मे यथा स्यान्नीरुजा तनुः

王の中の最勝よ、真実、他の原因を私はつぶさに知りません。王よ、同じ言葉を幾度も重ねて何の益がありましょう。ゆえに、あなたの豊かな威力をもって施し、我が身を病なきものとならしめてください。

Verse 25

ततस्ते व्याधयः प्रोक्ता अजापालेन भूभुजा । केनाज्ञा खंडिता मेऽद्य को वध्यः सांप्रतं मम

すると山羊飼いは、その病の次第を民を護る王に申し上げた。王は言われた。「今日、誰が我が命を破ったのか。今、我が手で罰せられるべき者は誰か。」

Verse 26

व्याधय ऊचुः । मा कोपं कुरु भूपाल कृत्येऽस्मिंस्त्वं कथंचन । यस्मादेष द्विजो विष्टः सांप्रतं व्याधिभिस्त्रिभिः

病どもは言った。「大王よ、このことにおいて決して怒ってはならぬ。いまこの婆羅門は、三つの病に入り込まれ（憑かれ）ているのだ。」

Verse 27

राजयक्ष्मा च कुष्ठं च पामा च द्विजसत्तम । एते संसर्गजा दोषास्त्रयोऽद्यापि प्रकीर्तिताः

王癆（rājayakṣmā・労咳）、癩（くすた／らい）と疥癬（pāmā）——婆羅門の中の最勝者よ——この三つは今なお、接触より生ずる過失（伝染の病）として語られている。

Verse 28

एतेषां प्रथमौ यौ द्वौ निवृत्तिरहितौ स्मृतौ । औषधैश्चैव मंत्रैश्च शेषा नाशं व्रजंति च

このうち最初の二つは、止むことなきもの（除き難きもの）として記憶される。だが残る一つは、薬と、また真言（マントラ）によって滅し得る。

Verse 29

आभ्यां च ब्रह्मशापोस्ति येन नास्ति निवर्तनम् । तस्मादत्र नृपश्रेष्ठ कुरु यत्ते क्षमं भवेत्

そしてその二つには婆羅門の呪詛がかかっており、それゆえ退く道はない。ゆえにここで、王の中の最勝者よ、汝にふさわしく、かつ成し得ることを行え。

Verse 30

एतेन ब्राह्मणेनैते स्पृष्टा राजंस्त्रयोपि च । तस्मात्तावत्तनुं चास्याविशतां तावसंशयम्

大王よ、この婆羅門はこの三つすべてに触れた。ゆえに疑いなく、その分だけそれらは彼の身に入り込んだのである。

Verse 32

यत्र स्थानं चिरं तत्र मेदिन्यां विहितं नृप । पुरीषं च समाविद्धा तेनैषा मेदिनी द्रुतम्

王よ、地上で久しく滞在したところでは、その地はたちまち穢れ、また糞尿によっても汚される。ゆえにこの土は速やかに不浄となった。

Verse 33

कालांतरेपि ये मर्त्या भूम्यामस्यां समागताः । भूमेः स्पर्शं करिष्यंति ते भविष्यंति चेदृशाः

後の時代であっても、この地に来てここで大地に触れる凡夫は、皆このように（苦患に）なるであろう。

Verse 34

वयं शेषा महाराज व्याधयो ये व्यवस्थिताः । त्वया मुक्त्वा भविष्यामो मन्त्रौषधवशानुगाः

「大王よ、我らはなおここに留まる残りの病である。汝が解き放てば、我らは真言と薬の力に従うものとなり（もはや勝手には働かぬ）。」

Verse 35

नैतौ पुनस्तु दुर्ग्राह्यौ ब्रह्मशाप समुद्भवौ

「しかしこの二つはまことに退け難い。梵天ブラフマーの呪詛より生じたものだからである。」

Verse 36

तच्छ्रुत्वा पार्थिवः सोऽपि तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः । तं ब्राह्मणं पुनः प्राह न भेतव्यं त्वया द्विज

それを聞くと王は、その聖なる場所にとどまり、再び婆羅門に告げた。「二度生まれの者よ、恐れるには及ばぬ。」

Verse 37

अहं त्वां रक्षयिष्यामि व्याधेरस्मात्सुदारुणात् । अत्र तस्मात्प्रतीक्षस्व कञ्चित्कालं ममाज्ञया

「この最も恐ろしい病より、わたしが汝を守護しよう。ゆえに、わが命により、ここに留まり、しばし待て。」

Verse 38

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे तदर्थं सुमहत्तपः । आराधयन्प्रभक्त्या च सम्यक्तां क्षेत्रदेवताम्

かく語り終えるや、彼はその目的のために大いなる苦行を修し、深き信愛をもって、かの聖なるクシェートラを司る守護神（kṣetra-devatā）を正しく礼拝した。

Verse 39

मुंडेनाथर्वशीर्षेण दिवारात्रमतंद्रितः । क्षेत्रपालोत्थसूक्तेन वास्तुसूक्तेन च द्विजाः

ムンダとアタルヴァシールシャの文をもって、昼夜たゆまず修し、さらにクシェートラパーラ（Kṣetrapāla）に起こる讃歌とヴァーストゥ・スークタをもって—おお婆羅門たちよ—（その作法を行じた）。

Verse 41

अथ नक्तावसानेन तस्य होमस्य चोत्थिता । भित्त्वा धरातलं देवी मन्त्राकृष्टा विनिर्गता

やがて夜の終わり、かの護摩が成就したとき、女神は—真言により招き出され—大地を破って起ち上がり、姿を現した。

Verse 42

देवता तस्य क्षेत्रस्य ततः प्रोवाच तं नृपम्

そのとき、その聖域の神格は王に向かって言葉を告げた。

Verse 43

एकाहं तव भूपाल होमस्यास्य प्रभावतः । विनिर्गता धरापृष्ठात्क्षेत्रस्यास्याधिपा स्मृता

王よ、このホーマの威力により、ただ一日のうちにわたしは大地の面より現れ、この聖なるクシェートラ（聖域）を司る主宰の女神として知られる。

Verse 44

तस्माद्वद महाभाग यत्ते कृत्यं करोम्यहम् । परां तुष्टिमनुप्राप्ता तस्माद्ब्रूहि यदीप्सितम्

それゆえ、幸いなる者よ、告げなさい。あなたの務めのうち、わたしが成し遂げるべきことは何か。わたしは至上の歓喜に満たされた。望むところを言いなさい。

Verse 45

राजोवाच । अत्र स्थाने सदा स्थेयं त्वया देवि विशेषतः । व्याधिसंसर्गजो दोषो भूमेरस्या यथा व्रजेत्

王は言った。「女神よ、とりわけ常にこの地にお住まいください。病の伝染より生じた穢れが、この国土から去るように。」

Verse 46

अद्यप्रभृति देवेशि तथा नीतिर्विधीयताम् । नो चेदस्याः प्रसंगेन प्रभविष्यंति मानवाः

今日より、神々の御方よ、そのような定めをお立てください。さもなくば、この穢れに関わることで、人々は害を受け、圧されてしまいましょう。

Verse 47

व्याधिग्रस्ता यथा विप्रो योऽयं संदृश्यते पुरः । मयात्र व्याधयः कालं चिरं संस्थापिता यतः । भविष्यति च मे दोषो नो चेद्देवि न संशयः

この病に苦しむバラモンが、いま我らの前に見えるように—同じく、わたしが諸々の病を長くここに留め置いたゆえ、もし癒やされねば、女神よ、その咎はわたしに降りかかる。疑いはない。

Verse 48

तथायं ब्राह्मणो रोगात्त्वत्प्रसादात्सुरेश्वरि । मुक्तो भवतु मेदिन्यामत्र स्थेयं सदा त्वया

同じく、ああ天界の主宰たる女神よ、汝の御恩寵によりこのバラモンが病より解き放たれますように。さらにこの大地において、汝はここに常住したまえ。

Verse 49

क्षेत्रदेवतोवाच । एतत्स्थानं मया सर्वं व्याधिदोषविवर्जितम् । विहितं सर्वदैवात्र स्थास्येऽहमिह सर्वदा

クシェートラの守護神は言った。「この地のすべては、我が手により病の瑕疵を離れて整えられた。ゆえに我はここに、いついかなる時も、永遠に住まうであろう。」

Verse 50

सांप्रतं योऽत्र मे स्थाने व्याधिग्रस्तः समेष्यति । पूजयिष्यति मां भक्त्या नीरोगः स भविष्यति

今より後、この我が所に病を患って来る者が、信愛をもって我を供養するならば、その者は病を離れ、健やかとなる。

Verse 51

तस्मादद्य द्विजेंद्रोऽयं मां पूजयतु सादरम् । भक्त्या परमया युक्तः शुचिर्भूत्वा समाहितः

それゆえ今日、この最勝のバラモンは、敬虔に我を礼拝せよ。至上の信愛を具え、身を清め、心を静めて専念せよ。

Verse 52

अत्र क्षेत्रे पराऽन्यास्ति विख्याता चंद्रकूपिका तस्यां स्नातु यथान्यायं नित्यमेव महीपते

この聖なる地には、なお名高き別の霊所がある。チャンドラ・クーピカー、すなわち「月の井戸」である。王よ、正しい作法に従い、日々そこにて沐浴すべきである。

Verse 53

दक्षशापप्रशप्तेन या चंद्रेण पुरा कृता । स्वस्नानार्थं क्षयव्याधिप्रग्रस्तेन महात्मना

昔、ダクシャの呪いを受けた月神チャンドラが、衰耗の病に悩まされていたその大いなる者として、自らの沐浴のためにこれを造った。

Verse 54

तथा खण्डशिलानाम देवता चात्र तिष्ठति । सौभाग्यकूपिकास्नानं कृत्वा तां च प्रपश्यतु

またここには、カンダ・シラーと名づけられた神格も鎮まっている。サウバーギャ・クーピカー（吉祥の井）で沐浴を済ませたなら、その神格をも拝観すべきである。

Verse 55

या कृता कामदेवेन कुष्ठग्रस्तेन वै पुरा । स्नपनार्थं च कुष्ठस्य विनाशाय च सादरम्

この聖なる井は、かつて癩病（クシュタ）に苦しんだカーマデーヴァが、敬虔に、沐浴のため、またその癩を完全に滅するために造ったものである。

Verse 57

सूत उवाच । ततः स ब्राह्मणः प्राप्य सुपुण्यां चन्द्रकूपिकाम् । स्नानं कृत्वा च तां देवीं पूजयामास भक्तितः । यावन्मासं ततो मुक्तः सत्वरं राजयक्ष्मणा

スータは語った。ついでそのバラモンは、きわめて功徳深いチャンドラ・クーピカーに至った。そこで沐浴し、その女神を信愛をもって供養したところ、一か月のうちに王痨（ラージャヤクシュマー、消耗病）から速やかに解き放たれた。

Verse 58

ततः सौभाग्यकूपीं तां दृष्ट्वा कामविनिर्मिताम् । तथा स्नानं विधायाथ पश्यन्खंडशिलां च ताम्

それから彼は、カーマによって造られたサウバーギャクーピーを目にした。さらにそこで作法どおり沐浴を行い、あわせてカンダ・シラーをも拝した。

Verse 59

तद्वन्मासेन निर्मुक्तः कुष्ठेन द्विजसत्तमाः । तस्या देव्याः प्रभावेन कूपिकायां विशेषतः

同じくして、ひと月のうちに彼は癩病より解き放たれた。おお、最勝の二度生まれの者たちよ――とりわけ、まさにその井戸における女神の霊威によって。

Verse 60

ततश्चाप्सरसां कुंडे स्नात्वैकं रविवासरम् । पामया संपरित्यक्तो बुद्ध्येव विषयात्मकः

次いで、アプサラスのクンダにて、ただ一度の日曜日に沐浴すると、パーマ（皮膚の病）は完全に去った。まるで正しい悟りによって、心が感官の対象を捨て去るかのように。

Verse 61

ततः स ब्राह्मणो जातो द्वादशार्कसमप्रभः । तोषेण महता युक्तो दत्ताशीस्तस्य भूपतेः

そのとき、そのバラモンは十二の太陽に等しい光を放った。大いなる満足に満ち、彼はその王に祝福を授けた。

Verse 62

प्रययौ वांछितं देशमनुज्ञातश्च भूभुजा । देवतायां प्रणामं च ताभ्यां कृत्वा पुनःपुनः

王に許しを得て、彼は望む国へと旅立った。そしてその地の神格に、幾度も幾度も礼拝してからであった。

Verse 63

सोपि राजा सदोषांस्तानजारूपान्विलोक्य च । स्वस्यैव ब्राह्मणं दृष्ट्वा तं तथा संप्रहर्षितः

その王もまた、欠陥ある山羊たちを見、さらに自らのバラモンがそのように回復したのを見て、大いに歓喜した。

Verse 64

स्वयं च प्रययौ तत्र यत्रस्थो हाटकेश्वरः । तेनैव च शरीरेण निजकांतासमन्वितः

そして彼はみずから、ハータケーシュヴァラが鎮まるその地へ赴いた――なお同じ身のまま、愛しき王妃を伴って。

Verse 65

अजागृहे स्थिता यस्मात्सा देवी क्षेत्रदेवता । अजागृहा ततः ख्याता सर्वत्रैव द्विजोत्तमाः

その女神は—聖域を守護する地の神—「アジャーグリハ（山羊の家）」に住まわれるがゆえに、その地は遍く「アジャーグリハー」として名高くなった、ああ最上のバラモンよ。

Verse 66

अद्यापि यक्ष्मणा ग्रस्तो यस्तां पूजयते नरः । तैनैव विधिना सम्यक्स नीरोगो द्रुतं भवेत्

今なお、ヤクシュマー（肺病）に苦しむ者でも、定められたその作法のまま正しく彼女を礼拝すれば、たちまち病を離れて健やかとなる。

Verse 96

तथा चाप्सरसां कुण्डमत्रास्ति नृपसत्तम । तत्र स्नात्वा रवेरह्नि ततः पामा प्रशाम्यति

またここには、王の中の最勝よ、アプサラスの池がある。太陽の日にそこで沐浴すれば、皮膚の病（パーマー）はその後鎮まる。

Verse 133

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽजागृहोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

かくして、尊き『スカンダ・マハープラーナ』、エーカーシーティ・サーハスリー・サンヒター、第六巻ナ―ガラ・カンダ、ハータケーシュヴァラ聖域のマーハートミャにおいて、「アジャーグリハ起源の偉大さの叙述」と題する第百三十三章はここに終わる。