Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 133›Shloka 2
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

अजापालो यदा राजा सर्वलोकहिते रतः । अजारूपाः प्रयांति स्म व्याधयः सकला द्विजाः । तदा रात्रौ समानीय तस्मिन्स्थाने दधाति सः

Transliteration

ajāpālo yadā rājā sarvalokahite rataḥ | ajārūpāḥ prayāṃti sma vyādhayaḥ sakalā dvijāḥ | tadā rātrau samānīya tasminsthāne dadhāti saḥ

Translation

アジャーパラ王が万民の福利に励んでいたとき、二度生まれの者たちよ、あらゆる病は山羊の姿となって現れた。そこで王は夜にそれらを集め、その場所に置き（閉じ込め）たのである。

Word by Word
अजापालःthe goatherd/keeper of goats
अजापालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअजापाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (अजायाः पालः)
यदाwhen
यदा:
Sambandha (Temporal link/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb: 'when')
राजाking
राजा:
Apposition to Karta (कर्ता-विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सर्वलोकहितेin the welfare of all worlds/people
सर्वलोकहिते:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व-लोक-हित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषां लोकानां हितम्)
रतःengaged, devoted
रतः:
Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootरत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √रम् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
अजारूपाःhaving the form of goats
अजारूपाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअजा-रूप (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (अजाया रूपम् इव/अजाया रूपम्)
प्रयान्तिgo forth, depart
प्रयान्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन
स्मindeed/then (narrative marker)
स्म:
Discourse particle (वृत्तान्तसूचक)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-कारक-अव्यय; भूतार्थ/वृत्तान्तसूचक (narrative particle)
व्याधयःdiseases
व्याधयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सकलाःall, entire
सकलाः:
Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; व्याधयः इति विशेषणम्
द्विजाःtwice-born (Brahmins)
द्विजाः:
Apposition to Karta (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; व्याधयः इति समनाधिकरण (metaphoric apposition)
तदाthen
तदा:
Sambandha (Temporal link/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
समानीयhaving brought together
समानीय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√नी (धातु) + सम् (उपसर्ग) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund): 'having brought/collected'
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (pronoun)
स्थानेplace
स्थाने:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
दधातिplaces, puts
दधाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (pronoun)
Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ajāgṛha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas / dvijas

Visual Art Cues

Scene: A dharmic king at night gathers goat-formed diseases and confines them at a marked sacred spot; the atmosphere is hushed, moonlit, and protective.

Characters & Entities
A
Ajāpāla (king)
V
Vyādhi (disease)
A
Ajāgṛhā (implied sacred spot)
D
Dvijas (brāhmaṇas)

FAQs

A righteous ruler devoted to lokahita participates in removing collective suffering; sacred places become instruments of healing.

The ‘place’ associated with Ajāgṛhā within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya, presented as a locus for containing/dissolving disease.

No explicit rite is detailed; the verse narrates a practice of gathering and placing the manifested diseases at the sacred spot at night.

←Previous Verse
Next Verse→