Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

शंखतीर्थे स्थितो नित्यं समाहूय ततः सुतान् । पुत्रान्पौत्रांस्तथा भृत्यान्वाक्यमेतदुवाच ह

Transliteration

śaṃkhatīrthe sthito nityaṃ samāhūya tataḥ sutān | putrānpautrāṃstathā bhṛtyānvākyametaduvāca ha

Translation

彼は常にシャṅカティールタに住し、やがて息子たちを、さらに孫たちと従者たちも呼び集めて、次の言葉を告げた。

Word by Word

• शङ्खतीर्थे: at Śaṅkha-tīrtha
• शङ्खतीर्थे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शङ्खतीर्थ (प्रातिपदिक; समासः)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (Locative singular, neuter); षष्ठी-तत्पुरुषः ‘शङ्खस्य तीर्थम्’

• स्थितः: standing/remaining
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्थित (स्था धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, masculine); क्त-प्रत्यय (past passive participle)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावे प्रयोगः; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• समाहूय: having summoned
• समाहूय: Kriyāviśeṣaṇa (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-ह्वा (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्यय-भावे कृदन्तम्; ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund)

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रमवाचक/देशवाचक (then/from there)

• सुतान्: sons
• सुतान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Accusative plural, masculine)

• पुत्रान्: sons
• पुत्रान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Accusative plural, masculine)

• पौत्रान्: grandsons
• पौत्रान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पौत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Accusative plural, masculine)

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/उपमानवाचक (also/likewise)

• भृत्यान्: servants/retainers
• भृत्यान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Accusative plural, masculine)

• वाक्यम्: speech/statement
• वाक्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Accusative singular, neuter)

• एतत्: this
• एतत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Accusative singular, neuter pronoun used adjectivally)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd person singular)

• ह: indeed/just
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: निपातः (particle; emphasis/itiha)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkhatīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At Śaṅkhatīrtha, the elder founder sits in a sacred precinct and summons sons, grandsons, and attendants into an orderly assembly to deliver a charge of protection.

Characters & Entities

• Śaṅkhatīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is preserved through deliberate transmission—elders instruct heirs and dependents to uphold sacred trusts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śaṅkhatīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; it introduces an instruction regarding dharmic protection connected to the tīrtha.