Adhyaya 6

Verse 1

ऋषय ऊचुः । लिंगे प्रतिष्ठा च कथं शिवं हित्वा प्रवर्तिता । तत्कथ्यतां महाभाग परं शुश्रुषतां हि नः

仙人たちは言った。「リンガを安置し（リンガを通して礼拝する）という行いは、まるでシヴァの直接の御姿を離れて起こったかのようだが、いかにして始まったのか。大いなる福徳の方よ、我らに語り給え—我らはつぶさに聞かんと欲する。」

Verse 2

लोमश उवाच । यदा दारुवने शंभुर्भिक्षार्थं प्राचरत्प्रभुः

ローマシャは言った。「ダールの森において、主なるシャンブが托鉢のために歩み出たとき—」

Verse 3

दिगंबरो मुक्तजटाकलापो वेदांतवेद्यो भुवनैकभर्ता । स ईश्वरो ब्रह्मकलापधारो योगीश्वराणां परमः परश्च

虚空のごとく裸にして、結ばれた乱髪をほどき垂らし、ヴェーダーンタにより知られ、諸世界をただ一つ支える方——その主は、聖なる智の総体を担い、ヨーギーたちの主の中の至上にして、なお至上をも超える。

Verse 4

अणोरणीयान्महतो मही यान्महानुभावो भुवनाधिपो महान् । स ईश्वरो भिक्षुरूपी महात्मा भिक्षाटनं दारुवने चकार

最も微なるものより微にして、最も大なるものより大、広大なる威光を具え、諸世界の大主——その自在なる主、大いなる魂は、乞食僧の姿をとり、ダールの森にて托鉢の遊行をなした。

Verse 5

मध्याह्न ऋषयो विप्रास्तीर्थं जग्मुः स्वकाश्रमात् । तदानीमेव सर्वास्ता ऋषीभार्याः समागताः

真昼、仙人なるバラモンたちは自らの庵を出て、聖なる沐浴の渡し（ティールタ）へ赴いた。そのまさに時、仙人たちの妻は皆そこに集い来た。

Verse 6

विलोकयंत्यः शंभुं तमाचख्युश्च परस्परम् । कोऽसौ भिक्षुकरूपोयमागतोऽपूर्वदर्शनः

彼女らはシャンブを見つめ、互いに語り合った。「この乞食僧の姿でここへ来た方は誰であろう。かつて見たことのない御姿だ。」

Verse 7

अस्मै भिक्षां प्रयच्छामो वयं च सखिभिः सह । तथेति गत्वा सर्वास्ता गृहेभ्य आनयन्मुदा

「私たちも友らと共に、あの方に施しを捧げましょう。」そう言って「そのとおり」と皆は家々へ赴き、喜びのうちに施物の供えを携えて戻って来た。

Verse 8

भिक्षान्नं विविधं श्लक्ष्णं सोपचारं च शक्तितः । प्रदत्तं भिक्षितं तेन देवदेवेन शूलिना

人々は力の及ぶかぎり、さまざまな滑らかな佳き食を施しとして、しかるべき礼敬を添えて捧げた。すると三叉戟を執る主、神々の神がそれを受け取り、召し上がった。

Verse 9

काचित्प्रियतमं शंभुं बभाषे विस्मयान्विता । कोसि त्वं भिक्षुको भूत्वा आगतोत्र महामते

そのとき一人の女は驚きに満ちて、愛しきシャンブ（Śambhu）に語った。「大いなる心の方よ、乞食の姿となってここへ来られたあなたは、いったい誰なのですか。」

Verse 10

ऋषीणामाश्रमं शुद्धं किमर्थं नो निषीदसि । तयोक्तोऽपि तदा शंभुर्बभाषे प्रहसन्निव

彼女は言った。「ここは仙人たちの清らかな庵です。なぜお座りになってお休みにならないのですか。」そう告げられても、シャンブはそのとき、微笑むかのように答えた。

Verse 11

ईश्वरोहं सुकेशांते पावनं प्राप्तवानिमम् । ईश्वरस्य वचः श्रुत्वा ऋषिभार्या उवाच तम्

彼は言った。「美しき髪の人よ、我はイーシュヴァラ。浄めのこの地に来たのだ。」イーシュヴァラの言葉を聞いて、仙人の妻は彼に語りかけた。

Verse 12

ईश्वरोऽसि महाभाग कैलासपतिरेव च । एकाकिनः कथं देव भिक्षार्थमटनं तव

彼女は言った。「あなたはまことにイーシュヴァラ、幸いに満ちたお方、そしてカイラーサの主でもあります。なのに、デーヴァよ、なぜ施しを求めて独りで遍歴なさるのですか。」

Verse 13

एवमुक्तस्तया शंभुः पुनस्तामब्रवीद्वचः । दाक्षायण्या विरहितो विचरामि दिगंबरः

彼女にそう告げられると、シャンブ（Śambhu）は再び言った。「ダークシャーヤニー（Dākṣāyaṇī）と離別して、私は天を衣とするディガンバラの苦行者として遍歴している。」

Verse 14

भिक्षाटनार्थं सुश्रोणि संकल्परहितः सदा । तया सत्या विना किंचित्स्त्रीमात्रं मम भामिनि । न रोचते विशालाक्षि सत्यं प्रतिवदामि ते

「托鉢の遍歴のために、麗しき腰の君よ、私は常に世俗の思いを離れている。あのサティー（Satī）なくしては、情熱の女よ、ただの女というだけで私を喜ばせる者はない。大きな瞳の君よ、これぞ真実として汝に告げる。」

Verse 15

तस्योक्तं वचनं श्रुत्वा उवाच कमलेक्षणा । स्त्रियो हि सुखसंस्पर्शाः पुरुषस्य न संशयः

その言葉を聞いて、蓮華の眼の女は答えた。「女はまことに男にとって触れれば快いもの、疑いはありません。」

Verse 16

तास्स्त्रियो वर्जिताः शंभो त्वादृशेन विपश्चिता

「ゆえに、シャンブ（Śambhu）よ、汝のような識者は女を避けるべきです。」

Verse 17

इति च प्रमदाः सर्वा मिलिता यत्र शंकरः । भिक्षापात्रं च तच्छंभोः पूरितं च महागुणैः

かくして、すべての徳ある女たちはシャンカラ（Śaṅkara）のいる所に集い、シャンブの托鉢の鉢は満たされた――すぐれた供物と大いなる功徳により、あふれんばかりに。

Verse 18

अन्नैश्चतुर्विधैः षड्भी रसैश्च परिपूरितम् । यदा संभुर्गंतुकामः कैलासं पर्वतं प्रति । तदा सर्वा विप्रपत्न्यो ह्यन्गच्छन्मुदान्विताः

そこは四種の食と六つの味とで満ちていた。シャンブ（シヴァ）がカイラーサ山へ向けて旅立とうとされたとき、バラモンたちの妻は皆、歓喜に満たされて随行した。

Verse 19

गृहकार्यं परित्यज्य चेरुस्तद्गतमानसाः । गतासु तासु सर्वासु पत्नीषु ऋषिसत्तमाः

彼女たちは家の務めを捨て、御方に心を定めて進んだ。そうして妻たちが皆去ったのち、最勝の仙人たちは（戻って）彼女らがいないことを知った。

Verse 20

यावदाश्रममभ्येत्य तावच्छून्यं व्यलोकयन् । परस्परमथोचुस्ते पत्न्यः सर्वाः कुतो गताः

庵に戻ると、そこは空であった。そこで彼らは互いに言った。「我らの妻たちは皆、どこへ行ったのか。」

Verse 21

न विदामोऽथ वै सर्वाः केन नष्टेन चाहृताः । एवं विमृश्यमानास्ते विचिन्वंतस्ततस्ततः

彼らは言った。「まったく分からぬ——誰が連れ去り、姿を消させたのか。」そう思案しつつ、あちらこちらと探し回った。

Verse 22

समपश्यंस्ततः सर्वे शिवस्यानुगताश्च ताः । शिवं दृष्ट्वा तु संप्राप्ता ऋषयस्ते रुषान्विताः

やがて彼らは、その女たちがシヴァに従っているのを皆見た。シヴァを目にすると、仙人たちは怒りに満ちて近づいた。

Verse 23

शिवस्याथाग्रतो भूत्वा ऊचुः सर्वे त्वरान्विताः । किं कृतं हि त्वया शंभो विरक्तेन महात्मना । परदारापहर्त्तासि त्वमृषीणां न संशयः

シヴァの御前に立ち、皆は急ぎ言った。「おおシャンブ（Śambhu）よ、偉大なる魂にして離欲の御方よ、これはいかなる御業か。汝は他人の妻を奪う者、しかもリシたちの妻までも—疑いはない。」

Verse 24

एवं क्षिप्तः शिवो मौनी गच्छमानोऽपि पर्वतम् । तदा स ऋषिभिः प्राप्तो महादेवोऽव्ययस्तथा । यस्मात्कलत्रहर्ता त्वं तस्मात्षंढो भव त्वरम्

かく叱責されても、寡黙なるシヴァは山へと歩み続けた。そのとき不滅のマハーデーヴァはリシたちに行く手を阻まれ、こう告げられた。「汝は配偶を奪う者ゆえ、ただちに不能となれ。」

Verse 25

एवं शप्तः स मुनिभिर्लिंगं तस्यापतद्भुवि । भूमिप्राप्तं च तल्लिंगं ववृधे तरसा महत्

かくしてムニたちに呪詛され、彼のリンガは地に落ちた。地に触れるや、そのリンガはたちまち勢いよく増大し、巨大となった。

Verse 26

आवृत्य सप्त पातालान्क्षणाल्लिंगमदोर्ध्वतः । व्याप्य पृथ्वीं समग्रां च अंतरिक्षं समावृणोत्

瞬く間にリンガは上方へそびえ立ち、七つのパーターラを覆った。さらに全地を遍満して、中空（アンタリクシャ）をも包み込んだ。

Verse 27

स्वर्गाः समावृताः सर्वे स्वर्गातीतमथाभवत् । न मही न च दिक्चक्रं न तोयं न च पावकः

あらゆる天界は覆い隠され、それは天をも超えるものとなった。大地もなく、方位の輪もなく、水もなく、火もなかった。

Verse 28

न च वायुर्न वाकाशं नाहंकारो न वा महत् । न चाव्यक्तं न कालश्च न महाप्रकृतिस्तथा

そこには風もなく、虚空もない。自我原理（アハンカーラ）も大原理（マハット）もない。未顕現（アヴィヤクタ）も時もなく、またマハープラクリティもなかった。

Verse 29

नासीद्द्ववैतविभागं च सर्वं लीनं च तत्क्षणात् । यस्माल्लीनं जगत्सर्वं तस्मिंल्लिगे महात्मनः

二元の分別は残らず、その瞬間に一切は溶け去った。全宇宙がそれへと—大霊者のリンガへと—融け入ったがゆえに—

Verse 30

लयनाल्लिंगमित्येवं प्रवदंति मनीषिणः । तथाभूतं वर्द्धमानं दृष्ट्वा तेऽपि सुरर्षयः

「融滅（ラヤ）の場であるがゆえに、リンガと呼ばれる」と賢者は説く。かくのごとき相で、なお増大し続けるそれを見て、天の聖仙たちさえ—

Verse 31

ब्रह्मेंद्रविष्णुवाय्यग्निलोकपालाः सपन्नगाः । विस्मयाविष्टमनसः परस्परमथाब्रुवन्

ブラフマー、インドラ、ヴィシュヌ、ヴァーユ、アグニ、そして世界の守護者たち（ローカパーラ）—さらにナーガの蛇族を伴い—驚嘆に心を奪われ、互いに語り合った。

Verse 32

किमायामं च विस्तारं क्व चांतः क्व च पीठिका । इति चिंतान्विता विष्णुमूचुः सर्वे सुरास्तदा

「その長さと広がりはいかほどか。どこが終わりで、どこが基（もと）なのか。」—かく案じつつ、その時すべての神々はヴィシュヌに告げた。

Verse 33

देवा ऊचुः । अस्य मूलं त्वया विष्णो पद्मोद्भव च मस्तकम् । युवाभ्यां च विलोक्यं स्यात्स्थाने स्यात्परिपालकौ

神々は言った。「おおヴィシュヌよ、その根源を探れ。おお蓮華より生まれし者（ブラフマー）よ、その頂を探れ。汝ら二柱がこれを確かめ、それぞれの位にとどまり守護者となれ。」

Verse 34

श्रुत्वा तु तौ महाभागौ वैकुंठकमलोद्भवौ । विष्णुर्गतो हि पातालं ब्रह्मा सर्वर्गं जगाम ह

それを聞くと、幸いなる二柱—ヴァイクンタの主ヴィシュヌと、蓮華より生まれし者（ブラフマー）—は出立した。ヴィシュヌはパーターラへ下り、ブラフマーは天界へ赴いた。

Verse 35

स्वर्गं गतस्तदा ब्रह्मा अवलोकनतत्परः । नापस्यत्तत्र लिंगस्य मस्तकं च विचक्षमः

その時ブラフマーは天界へ赴き、探求に心を定めた。だが、洞察に富む者でありながら、そこにそのリンガの頂を見いだせなかった。

Verse 36

तथा गतेन मार्गेण प्रत्यावृत्त्याब्जसंभवः । मेरुपृष्ठमनुप्राप्तः सुरभ्या लक्षितस्ततः

同じ道を引き返した蓮華生まれ（ブラフマー）は、メール山の稜線に至った。そこでスラビーに見とめられた。

Verse 37

स्थिता या केतकीच्छायामुवाच मधुरं वचः । तस्या वचनमाकर्ण्य सर्वलोकपितामहः । उवाच प्रहसन्वाक्यं छलोक्त्या सुरभिं प्रति

ケータキーの木陰に立ち、彼女は甘美な言葉を語った。その言葉を聞いた万界の祖父（ブラフマー）は笑い、欺きの意をもってスラビーに語りかけた。

Verse 38

लिंगं महाद्भुतं दृष्टं येनव्याप्तं जगत्त्रयम् । दर्शनार्थं च तस्यांतं देवैः संप्रेषितोस्मयहम्

三界を遍く満たす、まことに驚異なるリンガを我は見た。しかしてその尽きるところを拝せんがため、神々は我を遣わした。

Verse 39

न दृष्टं मस्तकं तस्य व्यापकस्य महात्मनः । किं वक्ष्येऽहं च देवाग्रे चिंता मे चाति वर्तते

遍在の大いなる御方の頂を、我は見得なかった。神々の前で何と申そうか。深き憂いが我を圧する。

Verse 40

लिंगस्य मस्तकं दृष्टं देवानां च मृषा वदेः । ते सर्वे यदि वक्ष्यंति इंद्राद्या देवतागणाः

「我は神々に、リンガの頂を見たと偽って申そう。もしインドラをはじめとする諸天の群れが、皆そのように言い添えてくれるならば。」

Verse 41

ते संति साक्षिमो देवा अस्मिन्नर्थे वदत्वरम् । अर्थेऽस्मिन्भव साक्षी त्वं केतक्या सह सुव्रते

「この件では、かの神々が証人である。急ぎ我に与して言葉を述べよ。この事において汝もまた証人となれ、善き者よ。ケータキーの花と共に。」

Verse 42

तद्वचः शिरसा गृह्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । केतकीसहिता तत्र सुरभी तदमानयत्

至上主パラメーシュティンたるブラフマーのその言葉を、頭を垂れて受け、スラビーは命のままにケータキーを伴い、そこへ連れて来た。

Verse 43

एवं समागतो ब्रह्म देवाग्रे समुवाच ह

かくして到来したブラフマーは、神々の御前にて語り告げた。

Verse 44

ब्रह्मोवाच । लिंगस्य मस्तकं देवा दृष्टवानहमद्भुतम् । समीचीनं चार्तितं च केतकीदल संयुतम्

ブラフマーは言った。「おお神々よ、我はリンガの驚異なる頂を見た。端正に整い、荘厳に飾られ、ケータキーの花弁を具えていた。」

Verse 45

विशालं विमलं श्लक्ष्णं प्रसन्नतरमद्भुतम् । रम्यं च रमणीयं च दर्शनीयं महाप्रभम्

「それは広大にして清浄、滑らかで、いよいよ輝きを増す—まことに妙なるもの。麗しく愛でるに足り、拝観に値し、大いなる光輝を具えていた。」

Verse 46

एतादृशं मया दृष्टं न दृष्टं तद्विनाक्वचित् । ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सुरा विस्मयमाययुः

「かくのごとき光景を我は見た。これに似たものを、いずこにも見たことがない。」ブラフマーの言葉を聞き、神々は驚嘆に打たれた。

Verse 47

एवं विस्मयपूर्णास्ते इंद्राद्या देवतागणाः । तिष्ठंति तावत्सर्वेशो विष्णुरध्यात्मदीपकः

かくして、驚嘆に満ちたインドラら神々の群れはその場に立ち尽くした。その時、ヴィシュヌ—万有の主、内なる霊的洞察の灯火—もまたそこに在した。

Verse 48

पातालादागतः सद्यः सर्वेषामवदत्त्वरम् । तस्याप्यंतो न दृष्टो मे ह्यवलोकनतत्परः

ただちにパーターラより帰り来て、彼は皆に急ぎ告げた。「探し求め、凝視して観じたが、その終わりは見えなかった。」

Verse 49

विस्मयो मे महाञ्जातः पातालात्परतश्चरन् । अतलं सुतलं चापि नितलं च रसातलम्

パーターラを越えて歩むとき、我に大いなる驚嘆が起こった。アタラ、スータラ、ニータラ、そしてラサータラをも過ぎて。

Verse 50

तथा गतस्तलं चैव पातालं च तथातलम् । तलातलानि तान्येनं शून्यवद्यद्विभाव्यते

また彼は、スタラ、パーターラ、アタラの諸界をも通り過ぎた。しかれどもそれらの下界は、彼（至高者）に比すれば、空しく取るに足らぬものと映った。

Verse 51

शून्यादपि च शून्यं च तत्सर्वं सुनिरीक्षितम् । न मूलं च न मध्यं च न चांतो ह्यस्य विद्यते

それらすべては観察された――空よりもなお空なる空寂として。しかれどもそこには根もなく、中もなく、まことに終わりも見いだされない。

Verse 52

लिंगरूपी महादेवो येनेदं धार्यते जगत् । यस्य प्रसादादुत्पन्ना यूयं च ऋषयस्तथा

リンガの御姿なるマハーデーヴァこそ、この全世界を支え保つ御方である。その御恩寵により、汝らもまた――おお聖仙（リシ）たちよ――生まれ出でた。

Verse 53

श्रुत्वा सुराश्च ऋषयस्तस्य वाक्यमपूजयन् । तदा विष्णुरुवाचेदं ब्रह्माणं प्रहसन्निव

その言葉を聞いて、神々とリシたちは敬って称えた。するとヴィシュヌは、まるで柔らかく悟った微笑をたたえるかのように、ブラフマーに語りかけた。

Verse 54

दृष्टं हि चेत्त्वया ब्रह्मन्मस्तकं परमार्थतः । साक्षिणः के त्वया तत्र अस्मिन्नर्थे प्रकल्पिताः

「もし真実に、究極の意味においてその頂を見たのなら、ブラフマーよ、この主張のためにそこで誰を証人として定めたのか。」

Verse 55

आकर्ण्य वचनं विष्णोर्ब्रह्मा लोकपितामहः । उवाच त्वरितेनैव केतकी सुरभीति च

ヴィシュヌの言葉を聞くと、世界の祖父たるブラフマーはすぐに答えた。「ケータキーとスラビーである。」

Verse 56

ते देवा मम साक्षित्वे जानीहि परमार्थतः । ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सर्वे देवास्त्वरान्विताः

「真実に知れ。あの神々こそ、我がための証人である。」ブラフマーの言葉を聞くや、すべての神々は急を覚え、ただちに動き出した。

Verse 57

आह्वानं चक्रिरे तस्याः सुरभ्याश्च तया सह । आगते तत्क्षमादेव कार्यार्थं ब्रह्मणस्तदा

そこで彼らは彼女を召し、さらにスラビーも共に呼び寄せた。二者が到着するや、ブラフマーの目的のために、その件はただちに取り上げられた。

Verse 58

इंद्राद्यैश्च तदा देवैरुक्ता च सुरभी ततः । उवाच केतकीसार्द्धं दृष्टो वै ब्रह्मणा सुराः

そのとき、インドラら諸神に問われたスラビーは、ケータキーとともに語った。「まことに、神々よ、その頂はブラフマーによって見られたのです。」

Verse 59

लिंगस्य मस्तको देवाः केतकीदलपूजितः । तदा नभोगता वाणी सर्वेषां श्रृण्वतामभूत्

「神々よ、リンガの頂はケータキーの花弁によって供養された。」そのとき、皆が聞き入る中、虚空を巡る声が起こった。

Verse 60

सुरभ्या चैव यत्प्रोक्तं केतक्या च तथा सुराः । तन्मृषोक्तं च जानीध्वं न दृष्टो ह्यस्य मस्तकः

「神々よ、スラビーとケータキーの語ったことは偽りであると知れ。このリンガの頂は、いまだ見られていない。」

Verse 61

तदा सर्वेऽथ विबुधाः सेंद्रा वै विष्णुना सह । शेपुश्च सुरभीं रोषान्मृषावादनतत्पराम्

そのとき、インドラをはじめヴィシュヌと共にいる諸神は怒り、虚言に執するスラビーを呪った。

Verse 62

मुखेनोक्तं त्वयाद्यैवमनृतं च तथा शुभे । अपवित्रं मुखं तेऽस्तु सर्वधर्मबहिष्कृतम्

「麗しき者よ、汝は口によってこのような虚偽を語った。ゆえに汝の口は不浄となり、あらゆるダルマより退けられよ。」

Verse 63

सुगंधकेतकी चापि अयोग्या त्वं शिवार्चने । भविष्यसि न संदेहो अनृता चैव भामिनि

香り高きケータキーよ――疑いなく――汝はシヴァへの礼拝にふさわしからぬものとなろう。汝は偽りを語った、ああ麗しき女よ。

Verse 64

तदा नभो गता वाणी ब्रह्मणं च शशाप वै । मृषोक्तं च त्वया मंद किमर्थं बालिशेन हि

そのとき、虚空より響く声はまことにブラフマーを呪った。「愚か者よ、なぜ幼稚な心で偽りを語ったのか。」

Verse 65

भृगुणा ऋषिभिः साकं तथैव च पुरोधसा । तस्माद्युयं न पूज्याश्च भवेयुः क्लेशभागिनः

「ブリグをはじめ諸リシ、そして汝の祭官もまた同様に――ゆえに汝らは礼拝に値せず、苦悩を分かち受ける者となる。」

Verse 66

ऋषयोऽपि च धर्मिष्ठास्तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः । विवादनिरता मूढा अतत्त्वज्ञाः समत्सराः

「かのリシたちも――たとえ法に篤いと称されようとも――真実の言葉から退けられた。論争に耽り、迷妄し、実相を知らず、嫉みを抱く。」

Verse 67

याचकाश्चावदान्याश्च नित्यं स्वज्ञानघातकाः । आत्मसंभाविताः स्तब्धाः परस्परविनिंदकाः

「（彼らは）乞う者ともなり、施しで名高い者でさえ――常に自らの分別を損ない、うぬぼれ、驕りに凝り固まり、互いに非難し合った。」

Verse 68

एवं शप्ताश्च मुनयो ब्रह्माद्या देवतास्तथा । शिवेन शप्तास्ते सर्वे लिंगं शरणमाययुः

かくして、牟尼たちと梵天をはじめとする神々は、シヴァに呪詛され、皆こぞってリンガを帰依の拠り所として赴いた。