Adhyaya 34

Verse 1

लोमश उवाच । राज्यं चकार कैलास दवदवा जगत्पतिः । गणैः समेतो बहुभिर्वीरभद्रान्वितो महान्

ローマシャは言った。「宇宙の主はカイラーサにて王権を治め、多くのガナの群れを従え、偉大なるヴィーラバドラを伴っておられた。」

Verse 2

ऋषिभिः सहितो रुद्रो देवैरिन्द्रादिभिः सह । ब्रह्मा यस्य स्तुतिपरो विष्णुः प्रेष्यवदास्थितः

ルドラは聖仙たちと、インドラを先頭とする神々と共に在した。彼のためにブラフマーは讃嘆に専心し、ヴィシュヌはへりくだる奉仕者のごとく傍らに立った。

Verse 3

इंद्रो देवगणैः सार्द्धं सेवाधर्मपरोऽभवत् । यस्य च्छत्रधरश्चंद्रो वायुश्चामरधृक्तथा

インドラは神々の群れと共に、奉仕のダルマに専心した。彼のために月は王の傘を捧げ持ち、ヴァーユもまたチャーマラの扇を執った。

Verse 4

सूपान्नकर्ता सततं जातवदा निरन्तरम् । गंधर्वा गायका यस्य स्तावकाश्च पिनाकिनः

ジャータヴェーダ（アグニ）は絶えず豊かな供食を調えた。ガンダルヴァは彼のために歌い、またピナーカ弓を携える主ピナーキンを讃える詠唱者たちもいた。

Verse 5

विद्याधराश्च बहवस्तथा चाप्सरसां गणाः । ननृतुश्चाग्रगा यस्य सोऽसौ कैलासपर्वते

多くのヴィディヤーダラとアプサラスの群れが、彼の前方で舞い踊った。かくして彼はカイラーサ山に住まわれた。

Verse 6

पुत्रैर्गणेशस्कंदाद्यैस्तथा गिरिजया सह । राज्यं प्रतापिभिश्चक्रेऽशंकश्चंक्रमणेन च

ガネーシャ、スカンダらの御子たちと、ギリジャー（パールヴァティー）と共に、彼は赫々たる王権を顕し、恐れなく巡り歩いた。

Verse 7

येनांधको महा दैत्यः स देवानामरिर्महान् । दुष्टो विद्धस्त्रिशूलेन गगने स्थापितश्चिरम्

その御方によって、神々の大敵たる大魔アンダカは三叉戟に貫かれ、あの邪なる者は久しく天空に掲げ置かれた。

Verse 8

हत्वा गजासुरं येन उत्कृत्त्य चर्म वै कृतम् । चिरं प्रावरणं दिव्यं तथा त्रिपुरदीपनम् । विष्णुना पाल्यभूतेन रेजे सर्वांगसुन्दरः

その御方によってガジャースラは討たれ、その皮は剥がれて天なる覆いとなり、久しく身にまとわれた。さらにトリプラの焼滅も成し遂げられた。ヴィシュヌがあたかも護りの従者となるとき、全身ことごとく美しき御方は燦然と輝いた。

Verse 9

तं द्रष्टुकामो भगवान्नारदो दिव्य र्शनः । ययौ च पर्वतश्रेष्ठं कैलासं चन्द्रपांडुरम्

彼を拝見せんと願い、天なる眼を具えた福徳のナーラダは、山々の最勝たるカイラーサへ赴いた。そこは月のごとく淡く白く、光り輝いていた。

Verse 10

सुधया परया चापि सेवितं परमाद्भुतम् । कर्पूरगौरं च तदा दृष्ट्वा तं सुमहाबलम् । नारदो विस्मयाविष्टः प्रविष्टो गन्धमादनम्

彼は、最上の甘露さえもって奉仕される至妙の驚異を見た。さらに、樟脳のごとく白く、甚大なる力を具えたその御方を拝して、ナーラダは驚嘆に満たされ、ガンダマーダナへと入った。

Verse 11

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं तपनैश्च सुशोभितम् । गायद्विद्याधरीभिश्च पूरितं च महाप्रभम्

そこは無数の奇瑞に満ち、輝く光により美しく荘厳され、ヴィディヤーダリーの乙女たちの歌声が満ち響く、まことに大いなる光輝と神聖なる威厳の地であった。

Verse 12

कल्पद्रुमाश्च बहवो लताभिः परिवेष्टिताः । घनच्छायासू तास्वेव विशिष्टा कामधेनवः

そこには蔓にからみ包まれた、願いを成就するカルパ樹が数多く立ち、濃き木陰のその林の中には、殊勝なるカーマデーヌ—福徳を授ける聖なる牝牛—がいた。

Verse 13

पारिजातवनामोदलंपटा बहवोऽलयः । कलहंसाश्च बहवः क्रीडमानाः सरस्तु च

パーリジャータの林から漂う香気に薫る住まいが数多くあり、また湖には多くの白鳥が歓びつつ戯れていた。

Verse 14

शिखंडिनो महच्चक्रुस्तत्र केकारवं मुदा । पंचमालापिनः सर्वे विहंगाः संमदान्विताः

そこでは孔雀が歓喜して大きく啼き、また鳥たちは皆、調べ整った甘き音を歌い、喜悦に満ちていた。

Verse 15

करिणः करिणीभिश्च मोदमानाः सुवर्चसः । सिंहास्तथा गर्जमानाः शार्दूलैः सह संगताः

象たちは雌象とともにそこにて歓び、光り輝き壮麗であった。獅子もまた咆哮し、虎とさえ和して群れ集っていた。

Verse 16

वृषभा नंदिमुख्याश्च रेभमाना निरन्तरम् । देवद्रुमाश्च बहवस्तथा चंदनवाटिकाः

牡牛たちは—ナンディンを筆頭に—絶え間なく鳴き響かせ、また多くの天樹があり、さらに白檀の林苑もあった。

Verse 17

नागपुंनागबकुलाश्चंपका नागकेसराः । तथा च वनजंब्वश्च तथा कनककेतकाः

そこにはナーガ樹とバクラー樹、チャンパカの花とナーガケーサラがあり、また野生のジャンブー樹と、黄金に輝くケータカの草木もあった。

Verse 18

कह्लाराः करवीरिश्च कुमुदानि ह्यनेकशः । मंदाराश्च बदर्यश्च क्रमुकाः पाटलास्तथा

そこにはカフラーラの蓮、カラヴィーラ（夾竹桃）と数多のクムダの睡蓮があり、またマンダーラ樹、バダリー（ナツメ）、クラームカ（檳榔）とパータラー樹もあった。

Verse 19

तथान्ये बहवो वृक्षाः शम्भोस्तोषकराह्यमी । ऐकपद्येन दृष्टास्ते नानाद्रुमलतान्विताः । आरामा बहवस्तत्र द्विगुणाश्च बभूविरे

また他にも多くの樹々があり、まことにシャンブ（Śambhu）を喜ばせるものであった。ひと目見ただけでも、さまざまな樹木と蔓草により飾られているかのように映り、そこには楽園の園林が数多く、まるで二倍に増したかのようであった。

Verse 20

गगनान्निस्सृतः सद्यो गंगौघः परमाद्भुतः । पतितो मस्तके तस्य पर्वतस्य सुशोभिते

天空よりほとばしった最も不思議なるガンガーの奔流は、たちまちその山の麗しき頂へと降り注いだ。

Verse 21

कूपो हि पयसां ये न पवित्रं वर्तते जगत् । सोपि द्विधा तदा दृष्टो नारदेन महात्मना

世を支え、清める水の井戸でさえ、その時、大心のナーラダ（Nārada）には二つに裂けたものとして見えた。

Verse 22

सर्वं तदा द्विधाभूतं दृष्टं तेन महात्मना । नारदेन तदा विप्राः परमेण निरीक्षितः

その時、偉大なる魂ナ―ラダの眼には、万物が二つに分かれたかのように現れた。おおブラーフマナたちよ、彼は最上にして比類なき霊視によってそれを観じた。

Verse 23

एवं विलोकमानोऽसौ नारदो भगवानृषिः । त्वरितेन तथा यातः शिवालोकनतत्परः

かく観じつつ、神聖なる仙者ナ―ラダは、ただシヴァを拝見せんとの一念にて、急ぎ前へと進んだ。

Verse 24

यावद्द्वारि स्थितोपश्यन्महदाश्चर्यमेव च । द्वारपालौ तदा दृष्टौ कृतकौ विश्वक्मणा

門口に立ちて見入るとき、まことに大いなる奇瑞を見た。そこには、ヴィシュヴァカルマンの造りし二人の門衛が現れていた。

Verse 25

नारदो मोहितो ह्यासीत्पप्रच्छ च स तौ तदा । अहं प्रवेष्टुमिच्छामि शिवदर्शनलालसः

ナ―ラダはまことに驚嘆し、二人に問うた。「我は入りたし。シヴァのダルシャナを渇望するがゆえに。」

Verse 26

तस्मादनुज्ञा दातव्या दर्शनार्थं शिवस्य च । अश्रृण्वन्तौ तदा दृष्ट्वा नारदो विस्मितोऽभवत्

「ゆえに、シヴァのダルシャナのため、許しを賜るべし。」しかれども二人が聞き入れぬのを見て、ナ―ラダはいよいよ驚いた。

Verse 27

ज्ञानदृष्ट्या विलोक्याथ दूष्णींभूतोऽभवत्तदा । कृत्रिमौ हि च तौ ज्ञात्वा प्रविष्टो हि महामनाः

そのとき、智慧の眼をもって観じ、彼は沈黙した。二つが作り物であると悟るや、広大なる心の者は中へと入った。

Verse 28

तथान्ये तत्सरूपाश्च दृष्टास्तेन महात्मना । ऋषिः प्रणमितस्तैश्च नारदो भगवान्मु

同じくその大いなる魂は、同様の姿をした他の者たちも見た。そして彼らは神聖なる仙人ナーラダ（Nārada）に合掌して礼拝した。（末尾は欠落しているようである。）

Verse 29

एवमादीन्यनेकानि आश्चर्याणि ददर्श सः । ददर्शाथ च सुव्यक्तं त्र्यंबकं गिरिजान्वितम्

このようにして彼は数多の霊妙なる不思議を見た。ついで、ギリジャー（Pārvatī）を伴うトリヤンバカ（Śiva）をありありと拝した。

Verse 30

अर्धासनगता साध्वी शंकरस्य महात्मनः । तनया गिरिराज्य यया व्याप्तं जगत्त्रयम्

大いなる魂のシャンカラ（Śaṅkara）の座の半ばに、貞淑なる聖妃は坐していた。山王の娘たる彼女のシャクティ（Śakti）によって、三界は遍く満たされている。

Verse 31

गौरी सितेक्षणा बाला तन्वंगी चारुलोचना । यया रूपी कृतः शम्भुरुपादेयः कृतो महान्

ガウリー（Gaurī）—白く清らかにして眼は輝き、若く、肢体はしなやかで、まなざし麗しき御方—その臨在によってシャンブ（Śambhu）を顕現の姿となし、大主を敬虔なる観想と信愛（バクティ）に最もふさわしいものとした。

Verse 32

निर्विकानि विकारैश्च बहुभिर्विकलीकृतः । अर्द्धागलग्ना सा देवी दृष्टा तेन शिवस्य च

本来は不変でありながら、彼は多くの相によって変容したかのように現れた。さらに、シヴァと不可分の半身として結ばれる女神も、彼によって拝見された。

Verse 33

नारदेन तथा शम्भुर्दृष्टस्त्रिभुवनेश्वरः । शुद्धचामी करप्रख्यः सेव्यमानः सुरासुरैः

かくしてナーラダは、三界の主シャンブを拝した。清らかな黄金のごとく輝き、神々とアスラの双方により敬われ、侍されていた。

Verse 34

शंखेन भोगिवर्येण सेवितं चांघ्रिपंकजम् । धृतराष्ट्रेण च तथा तक्षकेण विशेषतः । तथा पद्मेन महा शेषेणापि विशेषतः

その蓮華の御足は、蛇族の長シャンカにより恭しく奉仕され、またドリタラーシュトラにも—とりわけタクシャカにより—さらにパドマと大いなるシェーシャによっても殊更に供養された。

Verse 35

अन्यैश्च नागवर्यैश्च सेवितो हि निरंतरंम् । वासुकिः कंठलग्नो हि हारभूतो महाप्रभः

また他の最勝のナーガたちも絶えず奉仕していた。さらに、大いなる光輝を放つヴァースキは御頸にまとわりつき、花鬘のごとき首飾りとなっていた。

Verse 36

कंबलाश्वतरौ नित्यं कर्णभूषणभूषितौ । जटामूलगताश्चान्ये महाफणिवरा ह्यमी

カンバラとアシュヴァタラは常に耳飾りとして彼を荘厳し、ほかの大いなるフードを持つ蛇王たちは、結い上げたジャターの根元に住していた。

Verse 37

अनेकजातिसंवीता नानावर्णाश्च पद्मिनः । तक्षकः कुलिकः शंखो धृतराष्ट्रो महाप्रभः

多くの種族に囲まれ、さまざまな色を帯びた蛇王たち—パドマ、タクシャカ、クリカ、シャンカ、そして大威徳のドリタラーシュトラがそこにいた。

Verse 38

पद्मो दंभः सुदंभश्च करालो भीषणस्तथा । एते चान्ये च बहवो नागाश्चाशीविषा ह्यमी

パドマ、ダンバ、スダンバ、カーララ、ビーシャナ—これらと他にも多くのナーガたち、猛き毒を宿す者らがそこにいた。

Verse 39

अंगभूता हरस्या सन्पूज्यस्यास्य जगत्त्रये । फणैकया शोभमानाः केचिद्धि पन्नगोत्तमाः

あたかも三界にて礼拝されるべきハラ（シヴァ）の肢となったかのように、ある優れた蛇たちは、ただ一つのフードを飾りとして輝いていた。

Verse 40

फणानां द्वितयं केषां त्रितयं च महाप्रभम् । चतुष्क पंचकषट्कं सप्तकं चाष्टकं तथा

ある者には二つのフード、ある者には三つのフードがあり、さらに壮麗に、四つ・五つ・六つ・七つ、そして同じく八つのフードを持つ者もいた。

Verse 41

नवकं दशकं चैव तथैकादशकं त्वथ । द्वादशकं चाष्टादशकमेकोनविंशकं तथा

九つのフードを持つ者、十を持つ者があり、また十一を持つ者もいた。さらに十二、十八、そして十九のフードを備える者もいた。

Verse 42

चत्वारिंशत्फणाः केऽपि पंचाशत्कं च षष्टिकम् । सप्ततिश्चाप्यशीतिश्च नवतिश्च तथैव च

ある者は四十の蛇冠を持ち、ある者は五十と六十を持つ。ある者は七十、ある者は八十、また九十を備える者もいた。

Verse 43

तथा शतसहस्राणि ह्ययुतप्रयुतानि च । अर्बुदानि च रत्नानि तथा शङ्खमितानि च

また、幾十万—幾万と幾百万—無数の無数があり、さらに数え尽くせぬ宝珠が、「śaṅkha（シャンカ）」という単位でも量られていた。

Verse 44

अनंताश्च फणा येषां ते सर्पाः शिवभूषणाः । दृष्टास्तदानीं ते सर्वे नारदेन महात्मना

その蛇冠が無限なる蛇たちは、まさにシヴァの荘厳の飾りであった。その時、大いなる魂のナーラダが彼らすべてを見た。

Verse 45

विद्यावंतोऽपि ते सर्वे भोगिनोऽपि सुशोभिताः । हारभूषणभूतास्ते मणिमंतोऽमितप्रभाः

彼らは皆、学徳を備え、また輝かしきナーガであった——首飾りや装身具となり、宝珠に飾られ、量り知れぬ光を放っていた。

Verse 46

अर्द्धचंद्रांकितो यस्य कपर्द्दस्त्वतिसुंदरः । चक्षुषा च तृतीयेन भालस्थेन विराजितः

その結い上げた聖なる乱髪の髻はこの上なく美しく、半月の印を戴き、さらに額に据えられた第三の眼によって燦然と輝いていた。

Verse 47

पंचवक्त्रो महादेवो बाहुभिर्द्दशभिर्वृतः । तथा मरकतश्यामकंधरोऽतीवसुंदरम्

マハーデーヴァは五つの御顔を具え、十の御腕に囲まれていた。御首と御肩は翡翠のように深緑で、きわめて麗しかった。

Verse 48

उरो यस्य विशालं च तथोरुजघनं परम् । चरणद्वयं च रुद्रस्य शोभितं परमं महत्

御胸は広大で、御腿と御腰は至高の力に満ちていた。ルドラの御足二つは燦然と輝き、測り知れぬほど高く壮麗であった。

Verse 49

तद्दृष्टं चरणारविंदमतुलं तेजोमयं सुंदरं संध्यारागसुमंगलं च परमं तापापनुत्तिंकरम् । तेजोराशिकरं परात्परमिदं लावण्यलीलस्पदं सर्वेषां सुखवृद्धिकारणपरं शंभोः पदं पावनम्

そのとき、比類なき御足の蓮華が拝された—光明に満ちて輝き、麗しく、夕映えの紅のごとく最上の吉祥にして、苦悩を除く最高の力である。光の奔流を生み、彼岸をも超え、恩寵と美の戯れの場となる—シャンブの清浄なる御足は、万有の安楽を増長させる至上の因として、衆生を浄める。

Verse 50

तथैव दृष्ट्वा परमं पराणां परा सती रूपवती च सुंदरी । सौभाग्यलावण्यमहाविभूत्या विराजमाना ह्यतिसुंदरी शुभा

そして至上の中の至上を拝して、サティーは—世を超え、姿かたちに光を宿し美しく—福徳と麗しさの大いなる威光により、きわめて愛らしく吉祥に輝き出た。

Verse 51

दृष्ट्वा तौ दपती शुद्धौ राजमानौ जगत्त्रये । अभिन्नौ भेदमापन्नौ निर्गुणौ गुणिनौ च तौ

三界にわたり輝く清浄なる神聖の夫婦を拝して、ナーラダは見た—まことに不二でありながら二として現れ、また一切の属性を超えつつも、属性を伴って顕現するのである。

Verse 52

साकारौ च निराकारौ निरातंकौ सुखप्रदौ । ववंदे च मुदा तौ स नारदो भगवत्प्रियः । उत्थायोत्थाय च तदा तुष्टाव जगदीश्वरौ

形を具しつつ形を超え、あらゆる患いなく安楽を授けたもう御二尊に、主に愛されしナーラダは歓喜して礼拝した。幾度も立ち上がっては、やがて世の二大主を讃嘆した。

Verse 53

नारद उवाच । नतोस्म्यहं देववरौ युवाभ्यां परात्पराभ्यां कलया तथापि । दृष्टौ मया दंपती राजमानौ यौ वीजभूतौ सचराचरस्य

ナーラダは言った。「我は汝ら二尊、神々の中の最勝者、至上をも超える至上者に帰依し奉る。たとえ円満なる御威光の一分として顕現したまうとも。われは輝ける神聖の夫婦を拝し、動くものと動かぬもの一切の種子なる根源を見た。」

Verse 54

पितरौ सर्वललोकस्य ज्ञातौ चाद्यैव तत्त्वतः । मया नास्त्यत्र संदेहो भवतोः कृपया तथा

御二尊は一切世界の父母にまします—今日、我は真実としてこれを悟り得た。御慈悲により、このことに少しの疑いもない。

Verse 55

एवं स्तुतौ तदा तेन नारदेन महात्मना । तुतोष भगवाञ्छंभुः पार्वत्या सहितस्तदा

かく大心のナーラダに讃えられると、その時、パールヴァティーと共にまします福徳のシャンブは大いに満悦された。

Verse 56

महादेव उवाच । सुखेन स्थीयते ब्रह्मन्किं कार्यं करवाणि ते । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्नारदो वाक्यमब्रवीत्

マハーデーヴァは仰せになった。「安らかに留まれ、婆羅門よ。汝のために我は何をなそうか。」シャンブの御言葉を聞いて、ナーラダは答えた。

Verse 57

दर्शनं जातमद्यैव तेन तुष्टोऽस्म्यहं विभो । दर्शनात्सर्वमेवाद्य शंभो मम न संशयः

（ナーラダは言った）「まさに今日、あなたのダルシャナ（聖なる御姿の拝見）を賜りました。それゆえ私は満ち足りております、主よ。このダルシャナによって、今日すべてが明らかとなりました、シャṃブフよ――私の内に疑いはありません。」

Verse 58

क्रीडनार्थमिहायातः कैलासं पर्वतोत्तमम् । हृदिस्थो हि सदा नॄणामास्थितो भगवन्प्रभो

（ナーラダは言った）「あなたは神聖なリーラー（御遊戯）のために、最勝の山カイラーサへここにお越しになりました。けれども、福徳具足の主よ、あなたは常に人々の心のうちに安住しておられます。」

Verse 59

तथापि दर्शनं भाव्यं सततं प्राणिनामिह

それでもなお、この世においては、生きとし生けるものが常に（御身の）ダルシャナを得るべきである。

Verse 60

गिरिजोवाच । का क्रीडा हि त्वया भाव्या वद शीघ्रं ममाग्रतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उवाच प्रहसन्निव

ギリジャーは言った。「あなたはどのようなリーラー（神聖な御遊戯）をなさるのですか。私の前で、早くお告げください。」彼女の言葉を聞いて、彼は微笑むかのように答えた。

Verse 61

द्यूतक्रीडा महादेव दृश्यते विविधात्र च । भवेद्द्वाभ्यां च द्यूते हि रमणाच् महत्सुखम्

おおマハーデーヴァよ、ここでは賽（さい）を投じる遊戯（デュூタ）が、さまざまに心楽しい姿で見られます。二人で行う勝負においては、まことに互いの戯れより大いなる歓喜が生まれるのです。

Verse 62

इत्येवमुक्त्वो परतं सती भृशमुवाच वाक्यं कुपिता ऋषिं प्रति । कथं विजानासि परं प्रसिद्धं द्यूतं च दुष्टोदरकं मनस्विनाम्

かく言い終えてしばし黙したのち、サティーは激しく憤り、仙人に向かって言った。「どうしてあなたは、世に悪名高い賽（さい）の博戯、気高き者にふさわしからぬ『悪しき腹』の悪習を、かくもよく知っているのですか。」

Verse 63

त्वं ब्रह्मपुत्रोऽसि मुनिर्मनीषिणां शास्ता हि वाक्यं विविधैः प्रसिद्धैः । चरिष्यमाणो भुवनत्रये न हि त्वदन्यो ह्यपरो मनस्वी

あなたは梵天の御子、牟尼にして賢者の師。さまざまな権威ある言葉によって世に名高い。三界を遍歴しても、あなたほど気高き心の者はまことに他にいない。

Verse 64

एवमुक्तस्तदा देव्या नारदो देवदर्शनः । उवाच वाक्यं प्रहसन्गिरिजां शिवसन्निधौ

女神にそのように言われると、神々を見まつるナーラダは微笑み、シヴァの御前そのままにギリジャーへ言葉を述べた。

Verse 65

नारद उवाच । द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि ह्यहं तपस्वी शिवकिंकरश्च कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके योगीश्वराणां परमं पवित्रे

ナーラダは言った。「賽の博戯は知らず、またそれに頼ることもない。私は苦行者であり、シヴァの従者である。なぜ私に問うのです、王女よ—ヨーギーたちの主のうち最も清らかな御方よ。」

Verse 66

निशम्य वाक्यं गिरिजा सती तदा ह्युवाच वाक्यं च विहस्य तं प्रति । जानासि सर्वं च बटोऽद्य पश्य मे द्यूतं महेशेन करोमि तेऽग्रतः

その言葉を聞くと、ギリジャー・サティーは彼に向かって笑いながら言った。「お前は何でも知っているのね、童よ。今日は見ていなさい—私はマヘーシャと、あなたの目の前で賽を打ちましょう。」

Verse 67

इत्येवमुक्त्वा गिरिराजकन्यका जग्राह चाक्षान्भुवनैकसुंदरी । क्रीडां चकाराथ महर्षिसाक्ष्यके तत्रास्थिता सा हि भवेन संयुता

かく語り終えると、山王の娘――三界に比類なき美しき御方――は賽を取り、偉大なる仙人を証人として遊戯を始めた。そこに彼女は立ち、バヴァ（シヴァ）と一体となっていた。

Verse 68

तौ दंपती क्रीडया सज्जमानौ दृष्टौ तदा ऋषिणा नारदेन । सविस्मयोत्फुल्लमना मनस्वी विलोकमानोऽतितरां तुतोष

そのとき聖仙ナーラダは、遊戯に没頭する二人の夫婦を見た。驚嘆に満ち、心は花開き、その高貴なる者は見守りつつ、ことのほか大いに歓喜した。

Verse 69

सखीजनेन संवीता तदा द्यूतपरा सती । शिवेन सह संगत्य च्छलाद्द्यूतमकारयत्

そのときサティーは侍女たちに囲まれ、遊戯に心を寄せつつ、シヴァとともに席に就き、戯れの策をもって賽の遊びを進めさせた。

Verse 70

स पणं च तदा चक्रे छलेन महता वृतः । जिता भवानी च तदा शिवेन प्रहसन्निव

やがて彼は大いなる策に包まれた賭けを立てた。そのときバヴァーニーはシヴァに敗れ、まるで彼が笑みを含んでいるかのようであった。

Verse 71

नारदोऽस्याः शिवेनाथ उपहासकरोऽभवत् । निशम्य हारितं द्यूतमुपहासं निशम्य च

主よ、ナーラダは彼女（パールヴァティー）にとって戯れの笑い種となった。賽の遊びと失われたものを聞き、彼はまた嘲りの笑い声をも耳にした。

Verse 72

नारदस्य दुरुक्तैश्च कुपिता पार्वती भृशम् । उवाच त्वरिता चैव दत्त्वा चैवार्द्धचंद्रकम्

ナーラダの辛辣な言葉に刺され、パールヴァティーは激しく憤った。彼女はすぐに言葉を発し、賭け金として半月の飾りを差し出した。

Verse 73

तथा शिरोमणी चैव तरले च मनोहरे । मुखं सुखोभनं चैव तथा कुपितसुंदरम् । दृष्टं हरेण च पुनः पुनर्द्यूतमकारयत्

さらに彼女は頭頂の宝珠と、きらめき揺らぐ愛らしい飾りをも賭けに出し、そしてその面差しさえ—安らかに輝き、怒りの中にあってもなお美しかった。これを見たハラは、賽の遊戯を幾度も続けさせた。

Verse 74

तथा गिरिजया प्रोक्तः शंकरो लोकशंकरः । हारितं च मया दत्तः पण एव च नान्यथा

このようにギリジャーが、世を安んずるシャンカラに告げた――「わたしが失ったものは、まことにすでに渡された。それこそが賭け金であり、他ではありません。」

Verse 75

क्रियते च त्वया शंभो कः पणो हि तदुच्यताम् । ततः प्रहस्य चोवाच पार्वतीं च त्रिलोचनः

「おおシャンブよ、あなたは何を賭けとして立てるのですか。明らかにお告げください。」すると三眼の主トリローチャナは微笑み、パールヴァティーに語りかけた。

Verse 76

मया पणोऽयं क्रियते भवानि त्वदर्थमेतच्च विभूषणं महत् । सा चंद्रलेखा हि महान्हि हारस्तथैव कर्णोत्पलभूषणद्वयम्

「バヴァーニよ、この賭けはそなたのためにわたしが立てる。これらはまことに壮麗な装身具——あの半月の飾り、大いなる首飾り、そして蓮華の耳飾り一対である。」

Verse 77

इदमेव त्वया तन्वि मां जित्वा गृह्यतां सुखम् । ततः प्रवर्तितं द्यूतं शंकरेण सहैव च

「ほっそりとした麗人よ、汝は我に勝てり。まさにこれらを安らかに受け取るがよい。」かくして、骰子の戯れは始まり、シャンカラ自らもその座に加わった。

Verse 78

एवं विक्रीडमानौ तावक्षविद्याविशारदौ । तदा जितो भवान्याथ शंकरो बहुभूषणः

かくして、骰子の術に通じた二柱は戯れを続けた。その時、多くの飾りを身に帯びたシャンカラは、バヴァーニーに敗れた。

Verse 79

प्रहस्य गौरी प्रोवाच शंकरं त्वतिसुंदरी । हारितं च पणं देहि मम चाद्यैव शंकर

この上なく美しいガウリーは微笑み、シャンカラに告げた。「汝が失った賭けの品を我に与えよ――今日この日に、シャンカラよ。」

Verse 80

तदा महेशः प्रहसन्सत्यं वाक्यमुवाच ह । न जितोऽहं त्वया तन्वि तत्त्वतो हि विमश्यताम्

その時、マヘーシャは微笑みつつ真実の言葉を告げた。「ほっそりとした者よ、汝は真に我を征したのではない。事の実相を本質において省みよ。」

Verse 81

अजेयोऽहं प्राणिनां सर्वथैव तस्मान्न वाच्यं तु वोच हि साध्वि । द्यूतं कुरुष्वाद्य यथेष्टमेव जेष्यामि चाहंच पुनः प्रपश्या

「我はあらゆる生きとし生けるものによりて、いかなる仕方でも征服されぬ。ゆえに徳ある淑女よ、そのように言うでない。今日、望むままに骰子の戯れをせよ――やがて再び、我もまた勝つことを汝は見るであろう。」

Verse 82

तदाम्बिकाह स्वपतिं महेशं मया जितोऽस्यद्य न विस्मयोऽत्र । एवमुक्त्वा तदा शंभुं करे गृह्य वरानना । जितोऽसि त्वं न संदेहस्त्वं न जानासि शंकर

そのときアンビカーは夫なるマヘーシャに言った。「今日、わたしはあなたに勝った――そこに驚くべきことはない。」そう言って、麗しき御顔の女神はシャンブを手に取り、「あなたは敗れた――疑いはない。おおシャンカラよ、あなたは理解していない」と告げた。

Verse 83

एवं प्रहस्य रुचिरं गिरिजा तु शंभुं सा प्रेक्ष्या नर्मवचसा स तयाभिभूतः । देहीति म सकलमंगलमंगलेश यद्धारितं स्मररिपो वचसानुमोदितम्

かくしてギリジャーは麗しく微笑み、シャンブを見つめ、戯れの言葉で彼を屈せしめた。彼女は言った。「与えよ、あらゆる吉祥の主よ――スマラの敵よ――あなたが賭けたもの、そしてあなた自身の言葉が承認したものを。」

Verse 84

शिव उवाच । अजेयोऽहं विशालाक्षि तव नास्त्यत्र संशयः । अहंकारेण यत्प्रोक्तं तत्त्वतस्तद्विमृश्यताम्

シヴァは言った。「おお大きな瞳の者よ、汝にとって我は不敗であることに疑いはない。だが、慢心より語られた言葉は、真実に照らして省みよ。」

Verse 85

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच च विहस्य सा । अजेयो हि महादेवः सर्वेषामपि वै प्रभो

その言葉を聞くと、彼女は微笑んで再び言った。「まことにマハーデーヴァは、主よ、あらゆる存在にとって不敗であられる。」

Verse 86

मयैकया जितोऽसि त्वं द्यूतेन विमलेन हि । न जानासि च किंचिच्च कार्याकार्यं विवक्षितम्

「それでも、ただわたし一人によってあなたは敗れた――まことに瑕なき賽の遊びによって。しかもあなたは、意図されたところの、なすべきこととなすべからざることを少しも見分けていない。」

Verse 87

एवं विवदमानौ तौ दंपती परमेश्वरौ । नारदः प्रहसन्वाक्यमुवाच ऋषिसत्तमः

かくして神なる夫婦が言い争うとき、最勝の聖仙ナーラダは微笑みつつ、次の言葉を語った。

Verse 88

नारद उवाच । आकर्णयाऽकर्णविशालनेत्रे वाक्यं तदेकं जगदेकमंगलम् । असौ महाभाग्यवतां वरेण्यस्त्वया जितः किं च मृषा ब्रवीषि

ナーラダは言った。「聞きなさい、耳に届くほど大きな眼をもつ女神よ。この一言こそ—全世界にただ一つの吉祥なる真実。大いなる福徳ある者の中で最も尊ぶべきその御方は、すでに汝により征服された。されば、なぜ偽りを語るのか。」

Verse 89

अजितो हि महादेवो देवानां परमो गुरुः । अरूपोऽयं सुरूपोयं रूपातीतोऽयमुच्यते

「マハーデーヴァはまことに不敗にして、神々の至上の師である。無相とも称され、しかも妙なる相を具え、また一切の相を超越すると説かれる。」

Verse 90

एक एव परं ज्योतिस्तेषामपि च यन्महः । त्रैलोक्यनाथो विश्वात्मा शंकरो लोकशंकरः

「ただ御一人こそ至上の光明。その光輝は神々にとってさえ栄光である。シャンカラは三界の主、宇宙の真我—諸世界に安寧をもたらす救済者である。」

Verse 91

कथं त्वया जितो देवि ह्यजेयो भुवनत्रये । शिवमेनं न जानासि स्त्रीभावाच्च वरानने

おお女神よ、三界において真に不敗なるシヴァを、いかで汝が「征服」し得ようか。美しき面貌の者よ、女の驕りゆえに、汝は彼を真実のままに知らぬのだ。

Verse 92

नारदेनैवमुक्ता सा कुपिता पार्वती भृशम् । बभाषे मत्सरग्रस्ता साक्षेपं वचनं सती

ナーラダにそのように告げられると、パールヴァティーは激しく憤った。嫉妬にとらわれた貞淑なるサティーは、非難を帯びた言葉を発した。

Verse 93

पार्वत्युवाच । चापल्याच्च न वक्त्व्यं ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते तव भीतास्मि भद्रं ते देवर्षे मौनमावह

パールヴァティーは言った。「軽々しく語ってはなりません、梵天の御子よ。あなたに礼拝いたします。天なる聖仙よ、あなたの言葉が恐ろしいのです—どうか沈黙を守り、あなたに吉祥がありますように。」

Verse 94

कथं शिवो हि देवर्ष उक्तोऽतो हि त्वया बहु । मत्प्रसादा स्छवो जात ईश्वरो यो हि पठ्यते

「天なる聖仙よ、なぜあなたはシヴァについてそれほど多く語るのですか。わたしの恩寵によってこそ、彼は『イーシュヴァラ』—主と称えられる御方となったのです。」

Verse 95

मया लब्धप्रतिष्ठोऽयं जातो नास्त्यत्र संशयः

「この者は、わたしによってこそ位と名誉を得たのです。ここに疑いはありません。」

Verse 96

एवं बहुविधं श्रुत्वा नारदो मौनमाश्रयत् । पस्थितं च तद्दृष्ट्वा भृंगी वाक्यमथाब्रवीत्

彼女がさまざまに語るのを聞いて、ナーラダは沈黙に入った。彼が立ち去ろうとするのを見て、ブリンギーは次の言葉を述べた。

Verse 97

भृंग्युवाच । त्वया बहु न वक्तव्यं पुनरेव च भामिनि । अजेयो निर्विकारो हि स्वामी मम सुमध्यमे

ブリṅギーは言った。「もう二度と多くを語るな、情熱の女よ。わが主はまことに征服されず、変わることなき御方、細き腰の者よ。」

Verse 98

स्त्रीभावयुक्तासि वरानने त्वं देवं न जानासि परं पराणाम् । कामं पुरस्कृत्य पुरा भवानि समागतास्येव महेशमुग्रम

麗しき面のバヴァーニーよ、女としての慢心に縛られ、汝は至高をも超える神を知らぬ。かつて欲望を先に立て、汝は猛きマハーデーヴァに近づいたのだ。

Verse 99

यथा कृतं तेन पिनाकिना पुरा एतत्स्मृतं किं सुभगे वदस्व नः । कृतो ह्यनंगो हि तदा ह्यनेन दग्धं वनं तस्य गिरेः पितुस्ते

幸いなる者よ、もし覚えているなら、かつてピナーカを携える主がなしたことを我らに語れ。あの時、彼によってカーマは無身となり、汝の父たる山の森は焼き尽くされたのだ。

Verse 100

वात्त्वयाराधित एव एष शिवः पराणां परमः परात्मा

まことに、このシヴァこそ—至高の中の至高、最高の自己（アートマン）—汝が礼拝した御方である。

Verse 101

भृंगिणेत्येवमुक्ता सा ह्युवाच किपिता भृशम् । श्रृण्वतो हि महेशस्य वाक्यं पृष्टा च भृंगिणम्

「ブリṅギニー」とそう呼ばれるや、彼女は激しく怒って語り出した。マヘーシャが聞いている中で、彼女はブリṅギに問いただし、その言葉の責めを負わせた。

Verse 102

पार्वत्युवाच । हं भृंगिन्पक्षपातित्वाद्यदुक्तं वचनं मम । शिवप्रियोऽसि रे मन्द भेदबुद्धिरतो ह्यसि

パールヴァティーは言った。「はっ！ブリンギよ—お前は偏りの心ゆえに、その言葉をわたしに吐いたのだ。たとえ汝がシヴァに愛されていようとも、愚か者よ、分別し隔てる心に執している。」

Verse 103

अहं शिवात्मिका मूढ शिवो नित्यं मयि स्थितः । कथं शिवाभ्यां भिन्नत्वं त्वयोक्तं वाग्बलेन हि

「わたしはシヴァそのものの本性である、迷える者よ。シヴァは常にわたしのうちに住まう。なのに、言葉の力だけで、シヴァとわたしに差別があると、どうして言い立てたのか。」

Verse 104

श्रुतं च वाक्यं शुभदं पार्वत्या भृंगिणा तदा । उवाच पार्वतीं भृंगी रुषितः शिवसन्निधौ

そのときブリンギは、パールヴァティーの吉祥なる言葉を聞き、怒りに燃えて、シヴァの御前でパールヴァティーに言い返した。

Verse 105

पुतुर्यज्ञे च दक्षस्य शिवनिंदा त्वया श्रुता । अप्रियक्षवणात्सद्यस्त्वया त्यक्तं कलेवरम्

「ダクシャの祭祀（ヤジュニャ）において、汝はシヴァへの誹謗を聞いた。耐え難き言葉を聞くや、ただちにこの身を捨てたではないか。」

Verse 106

तत्क्षणादेव नन्वंगि ह्यधुना किं कृतं त्वया । संभ्रमात्किं न जानासि शिवनिंदकमेव च

「それなのに、麗しき肢体をもつ者よ—いま汝は何をしたのか。動揺のあまり、これもまたシヴァへの誹謗にほかならぬと、気づかぬのか。」

Verse 107

कथं वा पर्वतश्रेष्ठाज्जाता से वरवर्णिनि । कथं वा तपसोग्रेण संतप्तासि सुमध्यमे

ああ、比類なき美しき御方よ、いかにして最勝の山よりお生まれになったのか。ああ、細き腰の御方よ、いかにして熾烈なる苦行により清められたのか。

Verse 108

सप्रेमा च शिवे भक्तिस्तव नास्तीह संप्रातम् । शिवप्रियासि तन्वंगि तस्नादेवं ब्रवीमि ते

今ここに、汝のうちにシヴァへの愛に満ちたバクティは見えぬ。されど、ああ、麗しき身の御方よ、汝はシヴァに愛されるゆえ、かくのごとく汝に告げる。

Verse 109

शिवात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते । शिवे भक्तिस्त्वया कार्या सप्रेमा वरवर्णिनि

三界においてシヴァより勝れたものはない。ゆえに、ああ、最も美しき御方よ、シヴァへの愛に満ちたバクティを育むべし。

Verse 110

भक्तासि त्वं महादेवि महाभाग्यवतां वरे । संसेव्यतां प्रयत्नेन तपसोपार्जितस्त्वया

おおマハーデーヴィーよ、汝は信奉者にして、大いなる福徳ある者の中の最勝なり。そのバクティを努めて修し、敬い保て。汝は苦行によってそれを得たのだから。

Verse 111

शिवो वरेण्यः सर्वेशो नान्यथा कर्तुमर्हसि । भृंगिणो वचनं श्रुत्वा गिरिजा तमुवाचह

シヴァは最も勝れ、万有の主である。汝は他のように振る舞うべきではない。ブリンギーの言葉を聞いて、ギリジャー（パールヴァティー）は彼に語りかけた。

Verse 112

गिरिजोवाच । रे भृंगिन्मौनमालंब्य स्थिरो भवाथ वा व्रज । वाच्यावाच्यं न जानासि किं ब्रवीषि पिशाचवत्

ギリジャーは言った。「おおブリンギよ、沈黙に帰依せよ——堅くとどまれ、さもなくば去れ。言うべきことと言うべからざることを知らぬのに、なぜピシャーチャ（屍食鬼）のように語るのか。」

Verse 113

तपसा केन चानीतः कया चापि शिवो ह्ययम् । काहं कोऽसौ त्वया ज्ञातो भेदबुद्ध्या ब्रवीषि मे

「いかなる苦行によって彼がここへ『連れて来られた』というのか——そもそもこのシヴァを『連れて来られた』などと言える者が誰であろう。私は誰、彼は誰であって、汝は差別の思いにとらわれて私に語るのか。」

Verse 114

कोऽसि त्वं केन युक्तोऽसि कस्माच्च बहु भाषसे । शापं तव प्रदास्यामि शिवः किं कुरुतेऽधुना

「汝は誰か。いかなる力に結ばれて、かくも多く語るのか。汝に呪いを与えよう——今、シヴァは何をなさるのか。」

Verse 115

भृंगिणोक्ता तिरस्कृत्य तदा शापं ददौ सती । निमामो भव रे मन्द रे भृंगिञ्छिंकरप्रिय

そのときサティーはブリンギの言葉を退け、呪いを宣した。「愚か者よ、肉なき者となれ——おおブリンギ、シャンカラを愛する者よ。」

Verse 116

एवमुक्त्वा तदा देवी पार्वती शंकरप्रिया । अथ कोपेन संयुक्ता पार्वती शंकरं तदा

かく語り終えると、シャンカラに愛される女神パールヴァティーは怒りに満ち、そのときシャンカラの方へと向き直った。

Verse 117

कर गृह्य च तन्वंगी भुजंगं वासुकिं तथा । उदतारयत्कंठात्सा तथान्यानि बहूनि च

しなやかな肢体の女神は手で蛇ヴァースキをつかみ、（シヴァの）御首から引き抜き、さらに多くのものをも取り去った。

Verse 118

शंभोर्जग्राह कुपिता भूषणानि त्वरान्विता । हृत चंद्रकला तस्य गजाजिनमनुत्तमम्

怒りに駆られ、急ぎつつ、彼女はシャンブの装身具を奪い、さらに三日月の印と比類なき象皮をも取り去った。

Verse 119

कंबलाश्वतरौ नागौ महेशकृतभूषणौ । हृतौ तया महादेव्या छलोक्त्यां च प्रहस्य वै

カンバラとアシュヴァタラ――マヘーシャが飾りとした二匹の蛇――もまた、マハーデーヴィーが戯れ言を口にして笑いながら奪い去った。

Verse 120

कौपीनाच्छा दनं तस्या च्छलोक्त्या च प्रहस्य वै । तदा गणाश्च सख्यश्च त्रपया पीडिता भवन्

さらに彼の腰布までも、戯れの言葉でからかい笑いながら奪い去った。そのときガナたちと彼女の連れは、恥じらいに苦しめられた。

Verse 121

पराङ्गमुखाश्च संजाता भृङ्गी चैव महातपाः । तथा चण्डो हि मुण्डश्च महालोमा महोदरः

彼らは恥じて顔を背け、意気消沈した――ブリンギーをはじめとする大苦行者たち。さらにチャンダとムンダ、マハーローマ、マホーダラもまた同様であった。

Verse 122

एते चान्ये च बहवो गणास्ते दुःखिनोऽभवन् । तांश्च दृष्ट्वा तथाभूतन्महेशो लज्जितोऽभवत्

これらのガナたち、また他の多くのガナたちも苦しみに沈んだ。彼らがその有様であるのを見て、マヘーシャもまた恥じ入った。

Verse 123

उवाच वाक्यं रुषितः पार्वतीं प्रति शंकरः

怒りに燃えて、シャンカラはパールヴァティーに向かってこれらの言葉を語った。

Verse 124

रुद्र उवाच । उपहासं प्रकुर्वंति सर्वे हि ऋषयो भृशम् । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च तथा चेन्द्रादयो ह्यमी

ルドラは言った。「すべてのリシたちは激しく嘲笑している。ブラフマーもヴィシュヌも同様であり、インドラをはじめとする諸神もまたそうだ。」

Verse 125

उपहासपराः सर्वे किं त्वयाद्य कृतं शुभे । कुले जातासि तन्वंगि कथमेवं करिष्यसि

「皆が嘲りに心を向けている。吉祥なる者よ、今日そなたは何をしたのか。しなやかな肢体の貴女、名門に生まれながら――どうしてこのように振る舞うのか。」

Verse 126

त्वया जितो ह्यहं सुभ्रु यदि जानासि तत्त्वतः । तर्ह्येवं कुरु मे देहि कौपीनाच्छादनं परम् । देहि कौपी नामात्रं मे नान्यथा कर्तुमर्हसि

「美しき眉の者よ、もし真実の理を知るなら、そなたはまことに我に勝った。ゆえにこうせよ――最上の覆い、すなわちカウピーナを我に与えよ。少なくとも『カウピーナ』という名だけでも我に与えよ。ほかの仕方は許されぬ。」

Verse 127

एवमुक्ता सती तेन शंभुना योगिना तदा । प्रहस्य वाक्यं प्रोवाच पार्वती रुचिरानना

かくして瑜伽行者シャンブによって語りかけられると、麗しき面貌のサティー—パールヴァティーは微笑み、言葉をもって答えた。

Verse 128

किं कौपीनेन ते कार्यं मुनिना भावितात्मना । दिगम्बरेणैव तदा कृतं दारुवनं तथा

「心を修めた牟尼よ、そなたにカウピーナ（腰布）が何の要ろう。まこと、ディガンバラ—天を衣とする行者—として、かつてダールヴァナでも同じく振る舞ったではないか。」

Verse 129

भिक्षाटनमिषेणैव ऋषिपत्न्यो विरोहिताः । गच्छ तस्ते तदा शंभो पूजनं तैर्महत्कृतम्

「托鉢を口実として、仙人たちの妻らは心を揺さぶられ、引き寄せられていった。ゆえに行け、シャンブよ—その時、彼女らは汝に大いなる供養を捧げたのだ。」

Verse 130

कौपीनं पतितं तत्र मुनिभिर्नान्यथोदितम् । तस्मात्त्वया प्रहातव्यं द्यूतोहारितमेव तत्

「牟尼たちは、そのカウピーナがまさにそこに落ちたのであって他ではないと告げた。ゆえに汝はそれを捨てるべきだ—それは賭け事で失った物のようなものだ。」

Verse 131

तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः । निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा

その言葉を聞くや、ルドラ—パラメーシュヴァラ—はパールヴァティーに激怒し、烈しい憤りに燃えて、まさに第三の眼で彼女を見つめた。

Verse 132

कुपितं शंकरं दृष्ट्वा सर्व देवगणास्तदा । भयेन महताविष्टास्तथा गणकुमारकाः

シャンカラ（Śaṅkara）が憤怒しているのを見て、その時、神々の一切の群れは—ガナ（Gaṇa）の若き従者たちとともに—大いなる恐れに包まれた。

Verse 133

ऊचुः सर्वे शनैस्तत्र शंकितेन परस्परम् । अद्यायं कुपितो रुद्रो गिरिजां प्रति संप्रति

そこで彼らは皆、互いに不安とおそれを抱きつつ、そっと語り合った。「今日まさに、ルドラ（Rudra）はギリジャー（Girijā、パールヴァティー）に対して怒り給う。」

Verse 134

यथा हि मदनो दग्धस्तथेयं नान्यथा वचः । एवं मीमांसमानास्ते गणा देवर्षयस्तदा

「かつてカーマ（マダナ）が焼き尽くされたように、これもまたその通りとなろう。ほかにはあり得ぬ。」そう言って、その時ガナ（Gaṇa）と天の聖仙たちは互いに思案し合った。

Verse 135

विलोकितास्तया देव्या सर्वे सौभाग्यमुद्रया । उवाच प्रहसन्नेव सती सत्पुरुषं तदा

そのとき女神は、吉祥と慈愛のしるしをもって一同を見渡した。サティー（Satī）はほほえみ、ただちに高貴なる主に語りかけた。

Verse 136

किमालोकपरो भूत्वा चक्षुषा परमेण हि । नाहं कालो न कामोऽहं नाहं दभस्य वै मखः

「なぜその至高の眼で、じっと見つめ給うのですか。わたしは時（Time）ではなく、カーマ（Kāma）でもなく、またダバ（ダークシャ Dākṣa）の祭祀の供物でもありません。」

Verse 137

त्रिपुरो नैव वै शंभो नांधको वृषभध्वज । वीक्षितेनैव किं तेन तव चाद्य भविष्यति । वृथैव त्वं विरूपाक्षो जातोऽसि मम चाग्रतः

「おおシャンブ（Śambhu）、牛の旗印を掲げる主よ——これはトリプラでもアンダカでもない。その眼でただ見つめるだけで何が成就し、今日あなたに何が起ころうか。むなしくも、わたしの前であなたは『ヴィルーパークシャ』—三つ目の御方—となったのだ。」

Verse 138

एवमादीन्यनेकानि हयुवाच परमेश्वरी । निशम्य देवो वाक्यानि गमनाय मनो दधे

このようにしてパラメーシュヴァリーは、同様の言葉を幾つも語った。その言葉を聞いた神は、心に去行の決意を定めた。

Verse 139

वनमेव वरं चाद्य विजनं परमार्थतः । एकाकी यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः

「まことに今日、わたしには人跡まれな静寂の森こそ最上である。独りにして心身を制し、あらゆる所有と執着を捨て去ろう。」

Verse 140

स सुखी परमार्थज्ञः स विद्वान्स च पंडितः । येन मुक्तौ कामरागौ स मुक्तः स सुखी भवेत्

ただその人のみが幸福である。最高の真理を知る者、まことに学識あり賢き者とは、欲望と情欲を解き放ち捨て去った者である。その者は解脱者、その者こそ安楽となる。

Verse 141

एवं विमृश्य च तदा गिरिजां विहाय श्रीशंकरः परमकारुणिकस्तदानीम् । यातः प्रियाविरहितो वनमद्भुतं च सिद्धाटवीं परमहंसयुतां तथैव

かく思惟して、至上の慈悲を具えるシュリー・シャンカラはその時ギリジャーを離れた。愛しき者と別れ、彼は不思議なる森へ、さらにパラマハンサの聖賢が集う林苑の庵、シッダータヴィーへと赴いた。

Verse 142

निर्गतं शंकरं दृष्ट्वा सर्वे कैलासवासिनः । निर्ययुश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयोऽनु तम्

シャンカラ（シヴァ）が出立するのを見て、カイラーサの住人は皆外へ出た。さらにヴィーラバドラを先頭とするすべてのガナたちも、御後に従った。

Verse 143

छत्रं भृंगी समादाय जगाम तस्य पृष्ठतः । चामरे वीज्यमाने च गंगायमुनसन्निभे

ブリンギーは王の天蓋（傘）を捧げ持ち、御後に従って進んだ。さらにチャーマラが振られると、それはガンガーとヤムナーのごとく輝いた。

Verse 144

ताभ्यां युक्तस्तदा नंदी पृष्ठतोऽन्वगमत्सुधीः । वृषभों ह्यग्रतो भूत्वा पुष्पकेण विराजितः

そのとき賢きナンディーは彼らを伴い、御後に従った。前には牡牛（ヴリシャバ）が立ち、花の飾りプシュパカにより燦然と輝いていた。

Verse 145

शोभमानो महादेव एभिः सर्वैः सुशोभनैः । अंतःपुरगता देवी पार्वती सा हि दुर्मनाः

マハーデーヴァは、この上なく麗しい者たちに侍されて輝いていた。だが内殿に留まる女神パールヴァティーは、まことに心沈んでいた。

Verse 146

सखीभिर्बहुभिस्तत्र तथान्याभिः सुसंवृता । गिरिजा चिंतयामास मनसा परमेश्वरम्

そこでは、多くの友と侍女たちに囲まれたギリジャーが、心のうちにパラメーシュヴァラを観想していた。

Verse 147

ततो दूरं गतः शंभुर्विसृज्य च गणांस्तदा । गणेशं च कुमारं च वीरभद्रं तथाऽपरान्

それからシャンブ（Śambhu）は遠くへ赴き、その時ガナ（gaṇa）たち――ガネーシャ（Gaṇeśa）、クマーラ（スカンダ）（Kumāra/Skanda）、ヴィーラバドラ（Vīrabhadra）および他の者たちを退かせた。

Verse 148

भृंगिणं नंदिनं चंडं सोमनंदिनमेव च । एतानन्यांश्च सर्वांश्च कैलासपुरवासिनः

ブリンギン（Bhṛṅgin）、ナンディン（Nandin）、チャンダ（Caṇḍa）、そしてソーマナンディン（Somanandin）もまた——これらと他のすべて、カイラーサ（Kailāsa）の都の住人たちも同様に退かされた。

Verse 149

विसृज्य च महादेव एक एव महातपाः । गतो दूरं वनस्यांते तथा सिद्धवटं शिवः

彼らを退けたのち、大いなる苦行者マハーデーヴァ（Mahādeva）はただ一人、遠く森の果てへと赴いた。かくしてシヴァ（Śiva）はシッダヴァタ（Siddhavaṭa）――「成就者（シッダ）たちのバニヤン」――に到った。

Verse 150

काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम् । दिव्यासनं तस्य च कल्पितं भुवा तत्रास्थितो योगपतिर्महेशः

そこでは地上に、彼のための天なる座が設えられた――カシミールの宝石、宝の石板、成就の珠、そしてヴァイドゥーリヤ（vaidūrya）で彩られ、石灰の塗りで磨き上げられていた。その座に、ヨーガの主マヘーシャ（Maheśa）が鎮座した。

Verse 151

पद्मासने चोपविष्टो महेशो योगवित्तमः । केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ मीलितलोचनः

蓮華坐（padmāsana）に坐したマヘーシャ（Maheśa）――ヨーガを究めし至上の知者――は眼を閉じ、ただ自己を自己によって観じ、内なる観想に没入した。

Verse 152

शुशुभे स महादेवः समाधौ चंद्रशेखरः । योगपट्टः कृतस्तेन शेषस्य च महात्मनः । वासुकिः सर्पराजश्च कटिबद्धः कृतो महान्

サマーディにおいて、マハーデーヴァたるチャンドラシェーカラは燦然と輝いた。大魂のシェーシャはそのヨーガの帯となり、蛇王ヴァースキは力強き腰帯として結ばれた。

Verse 153

आत्मानमात्मात्मतया च संस्तुतो वेदांतवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः । एको ह्यनेको हि दुरंतपारस्तथा ह्यर्क्यो निजबोधरूपः । स्थितस्तदानीं परमं पराणां निरीक्षमाणो भुवनैकभर्ता

自己性としての自己そのものと讃えられ、ヴェーダーンタによって知られ、世の営みによって動かされぬ御方。ひとつにして、しかも多として現れ、測りがたく尽きがたい。太陽のごとく輝き、生得の覚知そのものの姿である。そのとき、諸世界の唯一の主は立ち、万有を超える最上の境地を観照していた。