Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 23
Devanagari script
निष्ठुरे वज्रहृदये प्राप्तोऽहमतिथिस्तव । उचितां तत्सतां पूजां कुरु या ते हृदि स्थिता
Transliteration
niṣṭhure vajrahṛdaye prāpto'hamatithistava | ucitāṃ tatsatāṃ pūjāṃ kuru yā te hṛdi sthitā
Translation
「ああ、金剛の雷のごとき心をもつ酷き者よ！我は汝の客として来たり。汝の胸に宿る徳にふさわしく、正しきもてなしをなせ。」
Word by Word
निष्ठुरेO cruel (one)
निष्ठुरे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootनिष्ठुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; विशेषणम् (vocative: O cruel one)
वज्रहृदयेO diamond-hearted one
वज्रहृदये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक) + हृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वज्रवत् हृदयम् यस्य/वज्रस्य हृदयम्)
प्राप्तःarrived
प्राप्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राप्त (प्र + आप् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having arrived)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1), एकवचन
अतिथिःguest
अतिथिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम (genitive: of you)
उचिताम्proper, fitting
उचिताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootउचित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम्
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; निर्देशार्थ (that)
सताम्of the good (people)
सताम्:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसत् (अस् धातु, शतृ/प्रातिपदिकवत्)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन (genitive plural: of the good)
पूजाम्worship, honor
पूजाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपूजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
कुरुdo, perform
कुरु:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
याwhich
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (which)
तेyour
ते:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन (enclitic genitive: of you)
हृदिin (your) heart
हृदि:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
स्थिताabiding, present
स्थिता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्थित (स्था धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (standing/abiding)
Speaker
Bhīmabhū (addressing the woman)
Visual Art Cues
Scene: A bold speaker addresses a hard-hearted person, calling them ‘vajra-hṛdaya’, while asserting his status as a guest and demanding proper reception.
Characters & Entities
B
BhīmabhūFAQs
Atithi-dharma (honoring a guest) is upheld as a hallmark of the righteous, even amid personal conflict.
No tīrtha is mentioned; the focus is ethical conduct (dharma) in narrative form.
A general prescription of satāṃ-pūjā—proper honoring of a guest—without specific rites.