Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 191

Devanagari script

यस्मिन्निदं यतश्चेदं तिष्ठत्यपैति जायते । मृन्मयेष्विव मृज्जातिस्तस्मै ते ब्रह्मणे नमः

Transliteration

yasminnidaṃ yataścedaṃ tiṣṭhatyapaiti jāyate | mṛnmayeṣviva mṛjjātistasmai te brahmaṇe namaḥ

Translation

この宇宙は汝のうちに在り、汝より起こり、汝によって保たれ、汝のうちに帰滅し、また汝より再び生ず—土の器がみな土にほかならぬように。かのブラフマンたる汝に礼拝す。

Word by Word

• यस्मिन्: in whom/wherein
• यस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• इदम्: this (universe/thing)
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सर्वनाम

• यतः: from whom/whence
• यतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सर्वनाम

• तिष्ठति: stands/abides
• तिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्

• अपैति: departs/goes away
• अपैति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) उपसर्गः अप-
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्

• जायते: is born/arises
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्

• मृन्मयेषु: in clay-made (objects)
• मृन्मयेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मृद् (प्रातिपदिक) + मय (प्रत्यय/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (मृदः मयः = made of clay)

• इव: as/like
• इव: Sambandha (Comparison)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानार्थक-अव्ययम् (comparative particle)

• मृज्जातिः: the clay-nature (common substance)
• मृज्जातिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृद् (प्रातिपदिक) + जाति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (मृदः जातिः = clay-nature/species)

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (Dative/4th), एकवचनम्; सर्वनाम

• ते: your
• ते: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; सर्वनाम

• ब्रह्मणे: to Brahman
• ब्रह्मणे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (Dative/4th), एकवचनम्

• नमः: salutation
• नमः: Kriya (Speech-act/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नमस्कारार्थक-अव्ययम् (indeclinable salutation; governs dative)

Speaker

Aitareya

Visual Art Cues

Scene: A sage/devotee offers añjali to an all-pervading, formless radiance; the universe (creation, maintenance, dissolution) appears as cycles within that luminous Brahman, with clay-pot imagery subtly shown (pots returning to clay).

Characters & Entities

• Brahman (identified with Vāsudeva in the hymn)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All cosmic change rests on one reality, as many forms of clay are still clay—teaching unity behind diversity and devotion to Brahman.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

No site is mentioned; the verse is a universal cosmological declaration.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is doctrinal praise (stuti) affirming the Lord as cause and ground of all.