Adhyaya 10

Verse 1

नारद उवाच । गृध्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा दुःखविस्मयसंयुतः । इन्द्रद्युम्नस्तमा पृच्छय मरणायोपचक्रमे

ナーラダは言った。禿鷲のこの言葉を聞いて、インドラデュムナ王は悲嘆と驚愕に包まれ、さらに問いただし、死に備える支度を始めた。

Verse 2

ततस्तमालोक्य तथा मुमूर्षुं कौशिकादिभिः । स संहितं विचिंत्याह दीर्घायुषमथात्मनः

そのとき、死を望むその様子を見て、カウシカらは共に思案し、彼の長寿と安寧を願って語りかけた。

Verse 3

मैवं कार्षीः श्रुणु गिरं भद्रक त्वं चिरंतनः । मत्तोऽप्यस्ति स्फुटं चैव ज्ञास्यति त्वदभीप्सितम्

そのようにしてはならぬ。善き人よ、わが言葉を聞け。汝は長寿の相を具える。われ以外にも、汝の求める理解を明らかに示す者がいる。

Verse 4

मानसे सरसि ख्यातः कूर्मोमंथरकाख्यया । तस्य नाविदितं किंचिदेहि तत्र व्रजामहे

マーナサの湖には、マンタラカと名づけられた名高い亀がいる。彼に知らぬことはない。さあ、そこへ参ろう。

Verse 5

ततः प्रतीतास्ते भूपमुनिगृध्रबकास्तथा । उलूकसहिता जग्मुः सर्वे कूर्मदिदृक्षवः

こうして納得した王と聖仙たち、禿鷲と鶴、そして梟も加わり、皆、亀にまみえんと望んで旅立った。

Verse 6

सरस्तीरे स्थितः कूर्मस्तान्निरीक्ष्य विदूरगान् । कांदिशीको विवेशासौ जलं शीघ्रतरं तदा

湖の岸にいた亀は、彼らが遠くから近づくのを見て驚き、ただちに素早く水の中へ入った。

Verse 7

कौशिकोऽथ तमाहेदं प्रहस्य वचनं स्वयम् । कस्मात्कूर्म प्रनष्टोद्य विमुखोऽभ्यागतेष्वपि

そのときカウシカは微笑みつつ言った。「なぜだ、亀よ。今日、客人が来ているのに、姿を隠し背を向けたのか。」

Verse 8

अग्निर्द्विजानां विप्रश्च वर्णानां रमणः स्त्रियाम् । गुरुः पिता च पुत्राणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः

火は再生の者にとって尊ぶべき臨在であり、バラモンは諸ヴァルナの導き手、夫は女性の愛する者、父は息子たちのグルである—しかし万人にとって、来訪する客人こそグルとして敬うべきである。

Verse 9

विहाय तमिमं धर्ममातिथ्यविमुखः कथम् । गृह्णासि पापं सर्वेषां ब्रूहि कूर्माधुनोत्तरम्

このダルマを捨てて、どうして客をもてなす道から背を向けられるのか。どうして万人に属する罪を自ら負うのか。答えよ、亀よ、今こそ言え。

Verse 10

कूर्म उवाच । चिरंतनो हि जानामि कर्त्तुमातिथ्यसत्क्रियाम् । अभ्यागतेष्वपचितिं धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

亀は言った。「私はまことに古き者で、客人を正しく敬いもてなす作法をよく知っている。来訪する客を恭しく遇することは、ダルマ・シャーストラに堅く定められている。」

Verse 11

सुमहत्कारणं चात्र श्रूयतां तद्वदामि वः । नाहं पराङ्मुखो जात एतावंति दिनान्यपि

ここには実に大いなる理由がある—聞け、汝らに語ろう。これらの日々の間、我は一度たりともダルマと正しき務めに背を向けたことはない。

Verse 12

अभ्यागतस्य कस्यापि सर्वसत्कारसद्व्रती । किं त्वेष पंचमो यो वो दृश्यते सरलाकृतिः

我は善き誓願を保つ者、来たる客にはあらゆる敬意をもってもてなす。だが汝らのうち、この場に素朴でまっすぐな姿で見える第五の者は誰なのか。

Verse 13

इंद्रद्युम्नो महीपालो बिभोम्यस्मादलंतराम् । अमुना यजमानेन रौचकाख्ये पुरा पुरे

インドラデュムナ王を、我はこのゆえに深く恐れる。かつて「ラウチャカ」と呼ばれる都にて、まさにその者がヤジャマーナ（祭祀の施主）として……

Verse 14

यज्ञपावकदग्धा मे पृष्ठिर्नाद्यापि निर्व्रणा । तन्मे भयं पुनर्जातं किमयं पुनरेव माम्

我が背は祭火に焼かれ、今なおその傷は癒えていない。ゆえに恐れが再び我に生じた—この者はまたしても我を害するのか。

Verse 15

आसुतीवलमाधाय भुवि धक्ष्यति संप्रति । इति वाक्यावसाने तु कूर्मस्य कुरुसत्तम

「迅き衝動の力を携え、彼はいま大地の上で我を焼き尽くすであろう。」亀（クールマ）がかく語り終えたとき、ああクル族の最勝者よ、……

Verse 16

पपात पुष्पवृष्टिः खाद्विमुक्ताप्सरसां गणैः । सस्वनुर्देववाद्यानि कीर्त्युद्धारे महीपतेः

天より花の雨が降りそそぎ、アプサラス（天女）の群れがそれを放った。神々の楽器が鳴り響き、王の名声の高まりを告げ知らせた。

Verse 17

विस्मितास्ते च ददृशुर्विमानं पुरतः स्थितम् । इंद्रद्युम्नकृते देवदूतेनाधिष्ठितं तदा

彼らは驚き、前方に天の車（ヴィマーナ）が立つのを見た。そのときそれは、インドラデュムナのために遣わされた神の使者により占められていた。

Verse 18

अयातयामाः प्रददुराशिषोऽस्मै सुरद्विजाः । साधुवादो दिवि महानासीत्तस्य महीपतेः

疲れを知らぬ天上のバラモンたちは彼に祝福を授けた。天界にはその王をたたえる大いなる称賛、「善きかな！」の声が起こった。

Verse 19

ततो विमानमालंब्य देवदूतस्तमुच्चकैः । इंद्रद्युम्नमुवाचेदं श्रृण्वतां नाकवासिनाम्

それから神の使者は天の車に手をかけ、天界の住人が聞き入る中、インドラデュムナに向かって高らかに語った。

Verse 20

देवदूत उवाच । नवीकृताधुना कीर्तिस्तव भूपाल निर्मला । त्रिलोक्यामपि तच्छीघ्रं विमानमिदमारुह

神の使者は言った。「王よ、汝の清らかで汚れなき名声は、いま新たに甦った。それは三界にまで速やかに広がるであろう。ゆえに、ただちにこの天の車に乗りなさい。」

Verse 21

गम्यतां ब्रह्मणो लोकमाकल्पं तपसोर्जितम् । प्रेषितोऽहमनेनैव तवानयनकारणात्

苦行によって得られ、劫の終わりまで存する梵天の世界へ行こう。まさに汝をそこへ連れて行くために、私は彼によって遣わされたのだ。

Verse 22

यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पृथिव्यां प्रथिता भवेत् । तावानेव भवेत्स्वर्गी सति पुण्ये ह्यनंतके

人の名声が地上に広く称えられているかぎり、その同じ期間、尽きることなき功徳に支えられて彼は天界に住する。

Verse 23

सुरालयसरोवापीकूपारामादिकल्पना । एतदर्थं हि पूर्ताख्या धर्मशास्त्रेषु निश्चिता

神々のための寺院の建立、池や井戸、階段井戸、園林などの設置——まさにこの目的のために——ダルマ・シャーストラにおいて「プールタ」(pūrta)、すなわち公共の善業の功徳と定められている。

Verse 24

इंद्रद्युम्न उवाच । अमी ममैव सुहृदो मार्कंडबककौशिकाः । गृध्रकूर्मौ प्रभावोऽयममीषां मम वृद्धये

インドラデュムナは言った。「この者たちはまことに我が善き友—マールカンダ、バカ、そしてカウシカである。禿鷲と亀のこの不思議な威力が、彼らの増進をもたらし、また我をも高めたのだ。」

Verse 25

तच्चेदमी मया साकं ब्रह्मलोकं प्रयांत्युत । पुरःस्थितास्तदायास्ये ब्रह्मलोकं च नान्यथा

「もしこの者たちも私と共に梵天界（ブラフマローカ）へ行くのなら——彼らが我が前に立つゆえに——その時ただちに私は梵天界へ赴く。ほかの仕方ではない。」

Verse 26

परेषामनपेक्ष्यैव कृतप्रतिकृतं हि यः । प्रवर्तते हितायैव स सुहृत्प्रोच्यते बुधैः

他に頼らず待つこともなく、ただ他者の利益のために行い、善意には善意で報いる者を、賢者は真の友と呼ぶ。

Verse 27

स्वार्थोद्युक्तधियो ये स्युरन्वर्थास्तेप्यसुंधराः । मरणं प्रकृतिश्चैव जीवितं विकृतिर्यदा

利己のためにのみ心を働かせる者は、名ばかり「生きて」いても真に生命を担う者ではない。死が「自然」とされ、生命そのものが歪みとなるとき、価値は転倒している。

Verse 28

प्राणिनां परमो लाभः केवलं प्राणिसौहृदम् । दरिद्रा रागिणोऽसत्यप्रतिज्ञाता गुरुद्रुहः

生きとし生けるものにとって最高の利得は、ただ生きものへの善意と友愛である。だが徳に乏しく執着に支配される者は、誓いに偽り、師にさえ背く。

Verse 29

मित्रावसानिनः पापाः प्रायो नरकमंडनाः । परार्थनष्टास्तदमी पंच संप्रति साधवः

友情を破滅へ導く罪人は、多くは地獄の飾りにすぎない。だが他者の益のために身を賭したこの五人は、今こそ真の善人である。

Verse 30

मम कीर्तिसमुद्धारः स प्रभावो महात्मनाम् । अमीषां यदि ते स्वर्गं प्रयास्यन्ति मया सह । तदाहमपि यास्यामि देवदूतान्यथा न हि

これぞ高徳なる人々の偉大さである—彼らによって我が名声は高められた。もし彼らが我と共に天界へ赴くのなら、神の使者よ、我もまた行こう。そうでなくてはならぬ。

Verse 31

देवदूत उवाच । एते हरगणाः सर्वेशापभ्रष्टाः क्षितिं गताः

神の使者は告げた。「これらはハラ（シヴァ）のガナたちである。万有の主の呪いにより堕して、地上へと降りたのだ。」

Verse 32

शापांते हरपार्श्वे तु यास्यंति पृथिवीपते । विहायेमानतो भूप त्वमागच्छ मया सह

「呪いの終わりには、地の主よ、彼らは必ずハラの御側へ帰るであろう。ゆえに王よ、彼らをここに残し、私と共に来なさい。」

Verse 33

न चैषां रोचते स्वर्गो हित्वा देवं महेश्वरम् । इंद्रद्युम्न उवाच । यद्येवं गच्छ तद्दूत नायास्येहं त्रिविष्टपम्

「主マヘーシュヴァラを捨てねばならぬなら、天界すら彼らの心を喜ばせない。」インドラデュムナは言った。「それならば使者よ、行くがよい。私はトリヴィシュタパ（天界）へは行かぬ。」

Verse 34

तथा तथा यति ष्यामि भविष्यामि यथा गणः । अविशुद्धिक्षयाधिक्यदूषणैरेष निंदितः

「そのようにこそ私は励み、ガナ（シヴァの眷属）のごとき者となろう。なぜならこの天界は、穢れ、功徳の減衰、その他の दोष（欠陥）により、汚れたものとして非難されるからだ。」

Verse 35

स्वर्गः सदानुश्रविकस्तस्मादेनं न कामये । तत्रस्थास्य पुनः पातो भयं न व्येति मानसात्

「天界とはただ伝承に聞くのみのもの。ゆえに私はそれを望まぬ。そこから再び堕ちるという恐れが、我が心から去らないのだ。」

Verse 36

पुनः पातो यतः पुंसस्तस्मात्स्वर्गं न कामये । सति पुण्ये स्वयं तेन पातितो निजलोकतः

人は再び堕ちねばならぬゆえ、われは天界を望まない。功徳が残っていても、それが尽きれば自らの世界より落とされる。

Verse 37

चतुर्मुखेन वैलक्ष्यं गतोऽस्मि कथमेमि तम् । इतीदमुक्त्वा दूतं तं श्रृण्वतोऽस्यैव विस्मयात्

四つの御顔の御方（梵天）の前で、われは恥を覚えた。どうしてあの天に行けようか。そう言い終えると、使者が聞く中、彼は驚きつつ沈思していた。

Verse 38

अप्राक्षीद्भूपतिः कूर्मं तदायुःकारणं तदा । इदमायुः कथं जातं कूर्म दीर्घतमं तव

そのとき王は亀に寿命の因を問うた。「亀よ、そなたのこの限りなく長い命は、いかにして得られたのか。」

Verse 39

सुहृन्मित्रं गुरुस्त्वं मे येन कीर्तिर्ममोद्धृता

そなたは我が善き願い手、友、そして師である。そなたによって我が名声は高く掲げられた。

Verse 40

कूर्म उवाच । श्रृणु भूप कथां दिव्यां श्रवणात्पापनाशिनीम् । कथां सुमधुरामेतां शिवमाहात्म्यसंयुताम्

亀は言った。「王よ、この神聖なる物語を聞きなさい。聞くことそのものによって罪は滅する。これはことのほか甘美で、シヴァの偉大なる功徳（マーハートミャ）に満ちている。」

Verse 41

श्रृण्वन्निमामपि कथां नृपते मनुष्यः सुश्रद्धया भवति पापविमुक्तदेहः । शंभोः प्रसादमभिगम्य यथायुरेवमासीत्प्रसादत इयं मम कूर्मता च

王よ、この物語を真実の信心をもって聴く者は、身も心も罪より解き放たれる。シャンブ（Śambhu）の恩寵にあずかれば、命は正しく支えられ、成就する—その恩寵によってこそ、我が「クールマ」の身も現れたのである。