Adhyaya 26

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे पुराकल्पे रथंतरे । इतिहास इहासीद्यः पीठे विरजसंज्ञिते

スカンダは言った。「聞け、マイトラーヴァルナよ。太古、ラタンタラ・カルパの時代、この地のヴィラジャと呼ばれる聖座において、一つの古き物語があった。」

Verse 2

त्रिलोचनस्य प्रासादे मणिमाणिक्यनिर्मिते । नानाभंगि गवाक्षाढ्ये रत्नसानाविवायते

トリローチャナの宮殿は、宝玉と紅玉で造られ、さまざまに優美な意匠の窓で飾られ、宝石の山肌のように輝いて見えた。

Verse 3

कदाचिदपि कल्पांते द्यो लोके भ्रंशति क्षये । प्रोत्तंभनं स्तंभ इव दत्तो विश्वकृता स्वयम्

時にカルパの終わり、天界が滅尽により崩れ落ちるときでさえ、それは支え柱のごとく保たれる――世界の造り手みずからが授けた支えによって。

Verse 4

मरुत्तरंगिताग्राभिः पताकाभिरितस्ततः । सन्निवारयतीवेत्थमघौघान्विशतो मुने

四方に、風に先端をひるがえす旗幟がめぐり、聖仙よ、それはまるで、押し寄せて入り来る罪の奔流を退けているかのようであった。

Verse 5

देदीप्यमान सौवर्ण कलशेन विराजिते । पार्वणेन शशांकेन खेदादिव समाश्रिते

それは燃え輝く黄金のカラシャ（宝瓶）に飾られて光り、まるで疲れの後の安らぎのように、満月に身を寄せたかのようであった。

Verse 6

तत्र पारावतद्वंद्वं वसेत्स्वैरं कृतालयम् । प्रातःसायं च मध्याह्ने कुर्वन्नित्यं प्रदक्षिणम्

そこには一対の鳩が自由に住みつき、住処を定めていた。朝・夕・正午には、常にプラダクシナー（右繞礼拝）を行っていた。

Verse 7

उड्डीयमानं परितः पक्षवातेरितस्ततः । रजःप्रासादसंलग्नं दूरीकुर्वद्दिनेदिने

周囲を飛び回り、翼の風に押されてあちらこちらへ舞いながら、彼らは日ごとに、堂宇に付いた塵を払い落としていた。

Verse 8

त्रिलोचनेति सततं नाम भक्तैरुदाहृतम् । त्रिविष्टपेति च तथा तयोः कर्णातिथी भवेत्

信者たちは絶えず「トリローチャナ」と名を唱え、また同じく「トリヴィシュタパ」とも唱えた。二羽の鳥はその響きを耳の客として、常に聴き入っていた。

Verse 9

चतुर्विधानि वाद्यानि शंभुप्रीतिकराण्यलम् । तयोः कर्णगुहां प्राप्य प्रतिशब्दं प्रतन्वते

四種の楽器の音—シャンブ（Śambhu）を喜ばせるに十分なもの—が彼らの耳の奥に届き、そこで応えるような反響を織り成した。

Verse 10

मंगलारार्तिकज्योतिस्त्रिसंध्यं पक्षिणोस्तयोः । नेत्रांत निर्विशन्नित्यं भक्तचेष्टां प्रदर्शयेत्

日に三度の時の結び目に、吉祥なるアーラティ（ārati）の灯明の光が絶えずその二羽の目尻へと差し入り、まるで信徒たちの礼拝の所作を示すかのようであった。

Verse 11

प्राणयात्रां विहायापि कदाचित्स्थिरमानसौ । नोड्डीयवांछितं यातः पश्यंतौ कौतुकं खगौ

時に二羽の鳥は心を静め、命をつなぐ糧を求めることさえ忘れた。望む場所へ飛び去らず、ただその不思議な光景を見守り続けた。

Verse 12

तत्र भक्तजनाकीर्णं प्रासादं परितो मुने । तंडुलादि चरंतौ तौ कुर्वाते च प्रदक्षिणम्

そこでは、聖者よ、宮殿のような神殿が四方から信徒で満ちる中、二羽は米粒などをついばみつつも、プラダクシナー（pradakṣiṇā）として恭しく周回した。

Verse 13

देवदक्षिणदिग्भागे चतुःस्रोतस्विनी जलम् । तृषार्तौ धयतो विप्र स्नातौ जातु चिदंडजौ

神殿の南方には「四流の水」（チャトゥフスロタスヴィニー Catuḥsrotasvinī）があった。渇きに苦しむ二羽は、婆羅門よ、それを飲み、時にそこで沐浴もした。

Verse 14

तयोरित्थं विचरतोस्त्रिलोचनसमीपतः । अगाद्बहुतिथः कालो द्विजयोः साधुचेष्टयोः

かくして、トリローチャナの御許近くを行き来する二羽の「二度生まれ」の鳥には、善き行いに身を置くうちに、長い歳月が過ぎていった。

Verse 15

अथ देवालयस्कंधे गवाक्षांतर्गतौ च तौ । श्येनेन केनचिद्दृष्टौ क्रूरदृष्ट्या सुखस्थितौ

そのとき、二羽は寺院の建物の窓の開口部の内に安らかに座していたが、ある鷹がそれを見つけ、残忍な眼差しで見据えた。

Verse 16

तच्च पारावतद्वंद्वं श्येनः परिजिघृक्षुकः । अवतीर्यांबरादाशु प्रविष्टोन्यशिवालये

その鳩のつがいを捕らえようと鷹は空より素早く急降下したが、二羽はすでに別のシヴァの寺院へと入り込んでいた。

Verse 17

ततो विलोकयामास तदागमविनिर्गमौ । केन मार्गेण विशतो दुर्गमेतौ पतत्त्रिणौ

それから鷹は彼らの出入りをうかがい、「いかなる道によって、この近づき難い砦へ二羽の鳥は入り得たのか」と思案した。

Verse 18

केनाध्वना च निर्यातः क्व काले कुरुतश्च किम् । कथं युगपदे तौ मे ग्राह्यौ स्वैरं भविष्यतः

「また、いかなる道で出てくるのか。いつ、何をしている時か。彼らが自在に飛び回る前に、どうすれば同時に二羽を捕らえられるのか。」

Verse 19

मध्ये दुर्गप्रविष्टौ च ममवश्याविमौ न यत् । एकदृष्टिः क्षणं तस्थौ श्येन इत्थं विचिंतयन्

「いまや砦の中へ入った以上、この二羽は我が力の及ぶところではない。」そう思い、鷹はしばし一つの視線に凝り固まって立ち尽くした。

Verse 20

अहो दुर्गबलं प्राज्ञाः शंसंत्येवेति हेतुतः । दुर्बलोप्याकलयितुं सहसारिर्न शक्यते

「ああ、ゆえに賢者は城塞の力を讃える。たとえ弱き砦であっても、敵の不意の急襲では打ち破れない。」

Verse 21

करिणां तु सहस्रेण वराश्वानां न लक्षतः । तत्कर्मसिद्धिर्नृपतेर्दुर्गेणैकेन यद्भवेत्

「王にとって、千の象と十万の名馬をもってしても成し得ぬ事業の成就は、ただ一つの城塞によって果たされる。」

Verse 22

दुर्गस्थो नाभिभूयेत विपक्षः केनचित्क्वचित् । स्वतंत्रं यदि दुर्गं स्यादमर्मज्ञप्रकाशितम्

「城塞に拠る者は、いかなる時いかなる所においても敵に屈しない——ただし砦が自立しており、要害が秘事を知らぬ者によって露わにされぬならば。」

Verse 23

इति दुर्गबलं शंसञ्श्येनो रोषारुणेक्षणः । असाध्वसौ कलरवौ वीक्ष्य यातो नभोंगणम्

かくして城塞の力を讃えた鷹は、怒りに赤く染まる眼で二羽のカララヴァ鳥を睨みつけ、やがて大空へと飛び去った。

Verse 24

अथ पारावतीदक्षा विपक्षं प्रेक्ष्य पक्षिणम् । महाबलं दुर्गबला प्राह पारावतं पतिम्

そのとき、城塞のごとき庇護によって強き、才ある鳩の妻は、敵の鳥を見て、鳩の夫にあの大いなる強敵のことを語った。

Verse 25

कलरव्युवाच । प्रिय पारावत प्राज्ञ सर्वकामि सुखारव । तव दृग्विषयं प्राप्तः श्येनोय प्रबलो रिपुः

カララヴァーは言った。「愛しき鳩よ――賢く、甘き声をもち、あらゆる願いを成就する者よ――この鷹は強き敵として、すでに汝の視界に入った。」

Verse 26

सावज्ञं वाक्यमाकर्ण्य पारावत्याः स तत्पतिः । पारावतीमुवाचेदं का चिंतेति तव प्रिये

鳩の言葉にほのかな咎めの響きを聞くと、その夫はパーラヴァティーに言った。「愛しい人よ、何の憂いが汝を悩ませるのか。」

Verse 27

पारावत उवाच । कति नाम न संतीह सुभगे व्योमचारिणः । कति देवालयेष्वेषु खगा नोपविशंति हि

雄鳩は言った。「幸いなる者よ、ここには空を行くものがいかに多いことか。しかも、これらの神殿にさえ止まらぬ鳥がどれほどいることか。」

Verse 28

कति चैव न पश्यंति नौ सुखस्थाविह प्रिये । तेभ्यो यदीह भेतव्यं कुतो नौ तत्सुखं प्रिये

「愛しい人よ、ここで安らかに座す我らを、いかに多くが気づきもしないことか。もしここでさえ彼らを恐れねばならぬなら、この安楽はいかで真に我らのものとなろう、 प्रियよ。」

Verse 29

रमस्व त्वं मया सार्धं त्यज चिंतामिमां शुभे । अस्य श्येनवराकस्य गणनापि न मे हृदि

「吉祥なる者よ、我とともに喜べ。此の憂いを捨てよ。あの卑しき鷹など、我が心には憂慮として数えることすらない。」

Verse 30

इत्थं पारावतवचः श्रुत्वा पारावती ततः । मौनमालंब्य संतस्थे पत्युः पादार्पितेक्षणा

雄鳩のその言葉を聞くや、パーラーヴァティーは沈黙し、身を静めて立ち、眼差しを夫の御足へと伏せた。

Verse 31

हितवर्त्मोपदिश्यापि प्रिय प्रियचिकीर्षया । साध्व्या जोषं समास्थेयं कार्यं पत्युर्वचः सदा

たとえ益ある道を諭した後であっても、愛する人のために善を願う貞淑な妻は静かに自らを保ち、夫の言葉は常に行うべきである。

Verse 32

अन्येद्युरप्यथायातः श्येनो पश्यत्स दंपती । अपरिच्छिन्नया दृष्ट्या यथा मृत्युर्गतायुषम्

翌日もまた鷹が来てその夫婦を見張った。瞬きもせぬ眼差しは、寿命尽きた者に向けられる死の視線のようであった。

Verse 33

अथ मंडलगत्या स प्रासादं परितो भ्रमन् । निरीक्ष्य तद्गतायातौ यातो गगनमार्गतः

やがて彼は宮殿の周りを輪を描いて巡り、彼らの行き来をつぶさに見定め、再び天空の道を去っていった。

Verse 34

गतेऽथ नभसि श्येने पुनः पारावतांगना । प्रोवाच प्रेयसी नाथ दृष्टो दुष्टस्त्वयाऽहितः

鷹が空へ去ると、鳩の妻は再び言った。「愛しき主よ、あなたはあの邪悪で害をなす者をお見かけになりました。」

Verse 35

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य पुनः कलरवोब्रवीत् । किं करिष्यत्यसौ मुग्धे मम व्योमविहारिणः

彼女の言葉を聞くと、甘き声の者は再び言った。「無垢なる者よ、天空を翔けるこの私に、あの者が何をなし得ようか。」

Verse 36

दुर्गं च स्वर्गतुल्यं मे यत्र नास्त्यरितो भयम् । अयं न ता गतीर्वेत्ति या वेदाहं नभोंगणे

「我が砦はまさにスヴァルガのごとし。そこにはいかなる敵も恐るるに足らぬ。この者は、私が知る広き天空の行路を知らない。」

Verse 37

प्रडीनोड्डीन संडीन कांडव्याडकपाटिकाः । स्रंसनी मंडलवती गतयोष्टावुदाहृताः

「プラディーナ、ウッディーナ、サンディーナ、カーンダ、ヴィヤーダカ、パーティカー、スラムサニー、マンダラヴァティー——これら八つの運行が説き明かされる。」

Verse 38

यथैतास्विह कौशल्यं मयि पारावति प्रिये । गतिषु क्वापि कस्यापि पक्षिणो न तथांबरे

「愛しきパーラヴァティーよ、これらの飛翔の法における我が妙技のごときものは、天空のいずこにも、いかなる鳥にもない。」

Verse 39

सुखेन तिष्ठ का चिंता मयि जीवति ते प्रिये । इति तद्वचनं श्रुत्वा सास्थिता मूकवत्सती

「安らかに留まれ。私が生きているかぎり、何の憂いがあろう、愛しき者よ。」その言葉を聞いて、彼女は口を失ったかのように、ただ静かに立ち尽くした。

Verse 40

अपरेद्युरपि श्येनस्तत्र भारशिलातले । कियदंतरमासाद्योपविष्टोऽतिप्रहृष्टवत्

翌日もまた、その鷹はそこへ来た。ほど近い場所に至ると、重い岩の面に座し、まるで甚だ歓喜しているかのようであった。

Verse 41

आयामं तत्र संस्थित्वा तत्कुलायं विलोक्य च । पुनर्विनिर्गतः श्येनः सापि भीताब्रवीत्पुनः

しばらくそこに立ってその巣を見やり、鷹はまた去っていった。彼女もまた恐れに震え、再び言葉を発した。

Verse 42

प्रियस्थानमिदं त्याज्यं दुष्टदृष्टिविदूषितम् । असौ क्रूरोति निकटमुपविष्टोऽतिहृष्टवत्

この愛しい場所は捨て去るべきです――邪なる視線により汚されました。あの残忍な者はすぐ近くに座し、まるで大いに喜んでいるかのようです。

Verse 43

सावज्ञं स पुनः प्राह किं करिष्यत्यसौ प्रिये । मृगाक्षीणां स्वभावोयं प्रायशो भीरुवृत्तयः

彼はまた侮るように言った。「愛しき者よ、あれに何ができようか。鹿のような眼をもつ女たちの性はたいていこうだ――多くは臆しがちなのだ。」

Verse 44

इतरेद्युरपि प्राप्तः स च श्येनो महाबलः । तयोरभिमुखं तत्र स्थितो याम द्वयावधि

さらに翌日も、その大いなる力をもつ鷹が来た。二人に向かい合ってそこに立ち、二ヤーマ（yāma）の間とどまった。

Verse 45

पुनर्विलोक्य तद्वर्त्म शीघ्रं यातो यथागतम् । गतेथ शकुनौ तस्मिन्सा बभाषे विहंगमी

彼はその道をふたたび見返し、来たときのままに速やかに去っていった。かの鳥が去ると、雌鳥が語り始めた。

Verse 46

नाथ स्थानांतरं यावो मृत्युर्नौ निकटोत्र यत् । पुनर्दुष्टे प्रणष्टेस्मिन्नावां स्यावः सुखं प्रिय

いとしい主よ、別の場所へ参りましょう。ここでは死が私たちのすぐ近くにあります。この邪なる危難が過ぎ去り滅びれば、あなた、私たちは再び安らかに幸せに暮らせましょう。

Verse 47

प्रिय यस्य सपक्षस्य गतिः सर्वत्र सिद्धिदा । स किं स्वदेशरागेण नाशं प्राप्नोति बुद्धिमान्

愛しい人よ、翼ある者にとっては、どこへ行ってもその歩みが成就をもたらします。賢き者が、自分の地への執着ゆえに滅びに遭うでしょうか。

Verse 48

सोपसर्गं निजं देशं त्यक्त्वा योन्यत्र न व्रजेत् । स पंगुर्नाशमाप्नोति कूलस्थित इव द्रुमः

災厄に襲われた自らの地を捨てながら、なお他所へも行かぬ者は、足萎えのごとく滅びに至る。まるで川岸が削られる所に立つ木のように。

Verse 49

प्रियोदितं निशम्येति स भवित्री दशार्दितः । सरीढं पुनरप्याह प्रिये मा भैः खगात्ततः

愛しい者の言葉を聞き、雄鳩は難儀に打たれて外へ出た。だがなお情をこめて言った。「愛しい人よ、あの鳥を恐れるな。」

Verse 50

अथापरस्मिन्नहनि स श्येनः प्रातरेव हि । तद्द्वारदेशमासाद्य सायं यावत्स्थितो बलः

翌日、その鷹は朝早く来て、巣の入口のあたりに至り、夕べに至るまで強くそこに留まっていた。

Verse 51

अस्ताचलस्य शिखरं याते भानौ गते खगे । कुलायाद्बाह्यमागत्योवाच पारावती पतिम्

太陽が西の山の頂に達し、鳥（鷹）が去ったとき、雌鳩は巣から出て、夫に語りかけた。

Verse 52

नाथ निर्गमनस्यायं कालः कालोऽतिदूरतः । यावत्तावद्विनिर्याहि त्यक्त्वा मामपि सन्मते

主よ、いまこそ出立の時。運命の刻は遠くない。気高き方よ、たとえ私を残すことになっても、ただちに外へ出てください。

Verse 53

त्वयि जीवति दुष्प्राप्यं न किंचिज्जगतीतले । पुनर्दाराः पुनर्मित्रं पुनर्वसु पुनर्गृहम्

あなたが生きている限り、この世に真に得難いものはない。妻も、友も、財も、そして家さえも、再び得ることができる。

Verse 54

यद्यात्मा रक्षितः पुंसा दारैरपि धनैरपि । तदा सर्वं हरिश्चंद्रभूपेनेवेह लभ्यते

人が自らの命を守るなら、たとえ妻や財を代償としても、この世で再びすべてを得られる。ハリシュチャンドラ王がそうであったように。

Verse 55

अयमात्मा प्रियो बंधुरयमात्मा महद्धनम् । धमार्थकाममोक्षाणामयमात्मार्जकः परः

この自己こそ愛しき縁者、この自己こそ大いなる宝である。自己のみが、ダルマ・アルタ・カーマ・モークシャを成就させる至上の手段である。

Verse 56

त्रिलोक्या अपि सर्वस्याः श्रेष्ठा वाराणसी पुरी । ततोपि लिंगमोंकारं ततोप्यत्र त्रिलोचनम्

三界のあらゆる聖地の中で、ヴァーラーナシーの都は最上である。それよりも高きはオーンカーラ・リンガ、そしてさらにここカーシーにおいて最も高きは三眼主トリローチャナ、シヴァである。

Verse 57

यशोहीनं तु यत्क्षेमं तत्क्षेमान्निधनं वरम् । तद्यशः प्राप्यते पुंभिर्नीतिमार्गप्रवर्तने

名誉を欠く安寧は真の安寧ではない。そのような「安泰」よりは、むしろ死すら勝る。なぜなら、その名誉は、人が正しき行いの道に踏み出すことで得られるからである。

Verse 58

अतो नीतिपथं श्रुत्वा नाथ स्थानादितो व्रज । न गमिष्यसि चेत्प्रातस्ततो मे संस्मरिष्यसि

ゆえに、わが主よ――正しき道を聞いたなら――この場所を去りなさい。もし暁に発たぬなら、のちに悔いをもって私の言葉を思い出すであろう。

Verse 59

इत्युक्तोपि स वै पत्न्या पारावत्या सुमेधया । न निर्ययौ प्रतिस्थानाद्भवित्र्या प्रतिवारितः

賢き心をもつ妻パーラヴァティーにこのように告げられても、彼は住まいを出なかった――運命そのものに制せられて。

Verse 60

अथोषसि समागत्य श्येनेन बलिना तदा । तन्निर्गमाध्वा संरुद्धः किंचिद्भक्ष्यवता मुने

やがて暁に、力ある鷹が飛来した。聖者よ、その鷹はわずかな餌を持ち、ゆえに優位に立って、彼の退路を塞いだ。

Verse 61

दिनानि कतिचित्तत्र स्थित्वा श्येनो महामतिः । पारावतमुवाचेदं धिक्त्वां पौरुषवर्जितम्

そこに幾日か留まったのち、大いなる心の鷹は鳩に言った。「恥を知れ、男の勇気を欠く者よ！」

Verse 62

किंवा युध्यस्व दुर्बुद्धे किंवा निर्याहि मे गिरा । क्षुधाक्षीणो मृतः पश्चान्निरयं यास्यसि ध्रुवम्

「戦え、愚か者よ。さもなくば我が言葉に従い出て来い。後に飢えで衰え死ぬなら、必ず地獄へ堕ちるぞ。」

Verse 63

द्वौ भवंतावहं चैकश्चलौ जयपराजयौ । स्थानार्थं युध्यतः सत्त्वात्स्वर्गो वा दुर्गमेव वा

「お前たちは二羽、我は一羽。勝ち負けは定まらず移ろうものだ。この場所をめぐり真の勇気で戦うなら、天界に至るか、あるいは越え難い恐るべき末路となろう。」

Verse 64

पुरुपार्थं समालंब्य ये यतंते महाधियः । विधिरेव हि साहाय्यं कुर्यात्तत्सत्त्वचोदितः

人の努力を支えとして励む大いなる知恵の者には、まさにその勇気に促されて、天の摂理そのものが助けとなる。

Verse 65

इत्थं स श्येनसंप्रोक्तः पत्न्याप्युत्साहितः खगः । अयुध्यत्तेन श्येनेन स्वदुर्गद्वारमाश्रितः

かくして鷹に諭され、また妻にも励まされたその鳥は、自らの砦の門に身を寄せ、かの鷹と戦った。

Verse 66

क्षुधितस्तृषितः सोथ श्येनेन बलिना धृतः । चरणेन दृढेनाशु चंच्वा सापि धृता खगी

そのとき飢え渇いたその鳥は、力ある鷹に捕らえられた。さらに雌鳥もまた、堅い足で押さえつけられ、くちばしでつかまれて、たちまち拘束された。

Verse 67

तावादायोड्डयांचक्रे श्येनो व्योमनि सत्वरम् । चिंतयद्भक्षणस्थानमन्यपक्षिविवर्जितम्

二羽を奪い取ると、鷹はたちまち大空へ舞い上がり、ほかの鳥のいない食らう場所を思い定めた。

Verse 68

अथ पत्न्या कलरवः प्रोक्तस्तत्र सुमेधया । वचोवमानितं नाथ त्वया मे स्त्रीति बुद्धितः

そのとき賢き妻はそこで叫んだ。「主よ、あなたは『女にすぎぬ』と思って、わたしの言葉を退けられました。」

Verse 70

तदा हितं ते वक्ष्यामि कुरु चैवाविचारितम् । ममैकवाक्यकरणात्स्त्रीजितो न भविप्यसि

「いま、あなたのためになることを告げましょう。思案せず、ただちに行いなさい。わたしのこの一言に従えば、『女に負けた』とは決して言われません。」

Verse 71

यावदास्यगतास्म्यस्य यावत्खस्थो न भूमिगः । तावदात्मविमुक्त्यैवमरेः पादं दृढं दश

「わたしがまだ彼の口の中にいるあいだ、また彼が空中にあって地に達していないあいだに、汝みずからの解放のため、敵の足を固く噛みしめよ。」

Verse 72

इति पत्नीवचः श्रुत्वा तथा स कृतवान्खगः । सपीडितो दृढं पादे श्येनश्चीत्कृतवान्बहु

妻の言葉を聞くや、その鳥はまさにそのとおりにした。足を強く締めつけられた鷹は、痛みに耐えかねて幾度も鋭く叫んだ。

Verse 73

तेन चीत्करणेनाथ मुक्ता सा मुखसंपुटात् । पादांगुलि श्लथत्वेन सोपि पारावतोऽपतत्

その叫びによって、彼女はくちばしの閉ざされた檻から解き放たれた。さらに足の指がゆるむと、あの鳩もまた落ちていった。

Verse 74

विपद्यपि च न प्राज्ञैः संत्या ज्यः क्वचिदुद्यमः । क्व चंचुपुटस्तस्य क्व च तत्पादपीडनम्

たとえ災難にあっても、賢者は決して努力を捨てない。くちばしに含まれたわずかなものが何ほどであろうか、そしてあの（鷹の）足を締めつけることがいかに大きいか。

Verse 75

क्व च द्वयोस्तथाभूता दरेर्मोक्षणमद्भुतम् । दुर्बलेप्युद्यमवति फलं भाग्यं यतोऽर्पयेत्

かくして、そのような有様にありながら二者が救われたことは、まことに驚くべきである。たとえ弱き者でも、努力があれば、運命はその果を授ける。

Verse 76

तस्माद्भाग्यानुसारेण फलत्येव सदोद्यमः । प्रशंसंत्युद्यमं चातो विपद्यपि मनीषिणः

ゆえに、人それぞれの福分に応じて、たゆまぬ努力は必ず実を結ぶ。されば賢者は、逆境にあっても努力を讃える。

Verse 77

अथ तौ कालयोगेन विपन्नौ सरयूतटे । मुक्तिपुर्यामयोध्यायामेको विद्याधरोऽभवत्

やがて時のめぐりにより、二人はサラユー河畔で不運に遭った。そしてそのうち一人は、解脱を授けると名高いアヨーディヤーにおいて、ヴィディヤーダラとして再生した。

Verse 78

मृतानां यत्र जंतूनां काशीप्राप्तिर्भवेद्ध्रुवम् । मंदारदामतनयो नाम्ना परिमलालयः

亡き衆生にとってカーシー到達が必ず約されるその境域に、マンダーラダーマの子がいた。名をパリマラ―ラヤという。

Verse 79

अनेकविद्यानिलयः कलाकौशलभाजनम् । कौमारं वय आसाद्य शिवभक्तिपरोभवत्

多くの学芸を蔵し、諸芸の巧みを具えた彼は、若き齢に至るや、ひたすらシヴァへのバクティに帰依した。

Verse 80

नियमं चातिजग्राह विजितेंद्रियमानसः । एकपत्नीव्रतं नित्यं चरिष्यामीति निश्चितम्

感官と心を制し、戒めの行を受け入れ、固く決した。「常に一人の妻にのみ誠を尽くす誓いを守ろう」と。

Verse 81

परयोषित्समासक्तिरायुः कीर्ति बलं सुखम् । हरेत्स्वर्ग गतिं चापि तस्मात्तां वर्जयेत्सुधीः

他人の妻への執着は、寿命・名声・力・安楽を奪い、さらには天界への道さえ損なう。ゆえに賢者はこれを避けるべきである。

Verse 82

अपरं चापि नियमं स शुचिष्मान्समाददे । गतजन्मांतराभ्यासात्त्रिलोचनसमाश्रयात्

その清らかな心の者は、さらに別の戒めを受け入れた。前生より培った修習ゆえ、また三眼者トリローチャナ（シヴァ）に帰依したゆえである。

Verse 83

समस्तपुण्यनिलयं समस्तार्थप्रकाशकम् । समस्तकामजनकं परानंदैककारणम्

彼（シヴァ／トリローチャナ）は、あらゆる功徳の住処、すべての真の目的を照らす光、正しき願いを授ける者、そして至上の歓喜の唯一の因である。

Verse 84

यावच्छरीरमरुजं यावन्नेंद्रियविप्लवः । तावत्त्रिलोचनं काश्यामनर्च्याश्नामि नाण्वपि

我が身が病なく、感官が乱れぬかぎり、カーシーにて三眼者トリローチャナを先に礼拝せずしては、一口たりとも食さない。

Verse 85

इत्थं मांदारदामिः स नित्यं परिमलालयः । काश्यां त्रिविष्टपं द्रष्टुं समागच्छेत्प्रयत्नवान्

かくして、マンダーラダーマの子パリマラ―ラヤは、常に努め励みつつカーシーへ赴き、その聖なる力によってそこで「トリヴィシュタパ」（天界）を拝し見ようとした。

Verse 86

पारावत्यपि सा जाता रत्नदीपस्य मंदिरे । नागराजस्य पाताले नाम्ना रत्नावलीति च

彼女もまた、ナーガ王の地下界パーターラにあるラトナディーパ（Ratnadīpa）の宮殿に、パーラーヴァティー（Pārāvatī）として生まれ、名をラトナーヴァリー（Ratnāvalī）といった。

Verse 87

समस्तनागकन्यानां रूपशीलकलागुणैः । एकैव रत्नभूतासीद्रत्नदीपोरगात्मजा

すべてのナーガの乙女の中で、美しさ・品行・芸能・徳において、ただ一人宝玉のように輝いたのが、蛇なるラトナディーパ（Ratnadīpa）の娘ラトナーヴァリー（Ratnāvalī）であった。

Verse 88

तस्या सखीद्वयं चासीदेका नाम्ना प्रभावती । कलावती तथान्या च नित्यं तदनुगे उभे

彼女には二人の伴侶がいた。名をプラバーヴァティー（Prabhāvatī）という者と、またカラーヴァティー（Kalāvatī）という者で、二人とも常に彼女に付き従い仕えた。

Verse 89

स्वदेहादनपायिन्यौ छायाकांती यथा तया । ते द्वे सख्यावभूतांहि रत्नावल्या घटोद्भव

身から離れぬこと、まるで影と光彩のように、その二人はラトナーヴァリー（Ratnāvalī）の親しい伴侶となった、壺より生まれし者（アガスティヤ）よ。

Verse 90

सा तु बाल्ये व्यतिक्रांते किंचिदुद्रिन्नयौवना । शिवभक्तं स्वपितरं दृष्ट्वा नियममग्रहीत्

幼年が過ぎ、若さがほのかに花開き始めたとき、父がシヴァ（Śiva）に篤く帰依するのを見て、彼女は戒めの誓願を受け入れた。

Verse 91

पितस्त्रिलोचनं काश्यामर्चयित्वा दिनेदिने । आभ्यां सखीभ्यां सहिता मौनं त्यक्ष्यामि नान्यथा

「父上よ、わたしはカーシーにて日々トリローチャナを礼拝し、この二人の友と共に、沈黙の誓い（マウナ）を守ります。ほかの道は取りません。」

Verse 92

एवं नागकुमारी सा सखीद्वयसमन्विता । त्रिलोचनं समभ्यर्च्य गृहानहरहोव्रजेत्

かくして那伽の姫は二人の友を伴い、恭しくトリローチャナを礼拝して、日ごとに家へ帰って行った。

Verse 93

दिनेदिने सा प्रत्यग्रैः कुसुमैरिष्टगंधिभिः । सुविचित्राणि माल्यानि परिगुंफ्यार्चयेद्विभुम्

日ごとに、芳香ゆたかな新しい花々をもって、見事に彩り変化する花鬘を編み、主なる御方を礼拝した。

Verse 94

तिस्रोपि गीतं गायंति लसद्गांधारसुंदरम् । रासमंडलभेदेन लास्यं तिस्रोपि कुर्वते

三人は、ガーンダーラの音がきらめく美しい歌をうたい、またラ―サの輪の型を変えつつ、三人とも優雅に舞った。

Verse 95

वीणावेणुमृदंगांश्च लयतालविचक्षणाः । वादयंति मुदा युक्तास्तिस्रोपीश्वरसन्निधौ

ラヤとターラに通じた三人は、歓喜に満ちて、主の御前にてヴィーナー、笛、ムリダンガを奏でた。

Verse 96

यावदात्मनि वै क्षेमं तावत्क्षेमं जगत्त्रये । सोपि क्षेमः सुमतिना यशसा सह वांछ्यते

己の内にある安寧のほどだけ、三界にもまた安寧がある。しかもその福祉は善き分別と結ばれ、誉れ高き名声とともに求められる。

Verse 97

एकदा माधवे मासि तृतीयायामुपोषिताः । रात्रौ जागरणं कृत्वा नृत्यगीतकथादिभिः

あるときマードハヴァ月（ヴァイシャーカ）に、彼らは第三ティティに断食を守った。夜には舞と歌と聖なる物語によって時を満たし、徹夜の覚醒を行った。

Verse 98

प्रातश्चतुर्थीं स्नात्वाथ तीर्थं पैलिपिले शुभे । त्रिलोचनं समर्च्याथ प्रसुप्ता रंगमंडपे

そして第四ティティの暁、彼らは吉祥なるパイリピラのティールタにて沐浴し、三眼の主トリローチャナを如法に礼拝したのち、演舞の मंडप（舞台の亭）にて眠りに落ちた。

Verse 99

सुप्तासु तासु बालासु त्रिनेत्रः शशिभूषणः । शुद्धकर्पूरगौरांगो जटामुकुटमंडलः

その乙女たちが眠るあいだ、月を飾りとする三眼の主が現れた。清らかな樟脳のごとく肢体は輝き、結い上げたジャターの輪が冠のようにめぐっていた。

Verse 100

तमालनीलसुग्रीवः स्फुरत्फणिविभूषणः । वामार्धविलसच्छक्तिर्नागयज्ञोपवीतवान्

その喉はタマーラ樹のように深い藍。輝く蛇の飾りをまとい、左半身にはシャクティが華やぎ、蛇を聖紐（ヤジュニョーパヴィータ）として身に帯びていた。

Verse 110

जय श्मशाननिलय जय वाराणसीप्रिय । जयानंदवनाध्यासि प्राणिनिर्वाणदायक

勝利あれ、火葬場に住まう御方よ！勝利あれ、ヴァーラーナシーの愛しき御方よ！勝利あれ、アーナンダヴァナに住まう御方よ——衆生に解脱を授ける御方よ！

Verse 120

जन्मांतरेपि मे सेवा भवतीभिश्च तेन च । विहिता तेन वो जन्म निर्मलं भक्तिभावितम्

たとえ別の生においても、汝らは我に奉仕した。ゆえに汝らの今生は、清らかで信愛に満ちたものとして定められた。

Verse 130

उपरिष्टादधस्ताच्च कृता बह्व्यः प्रदक्षिणाः । व्योम्ना संचरमाणाभ्यां संचरद्भ्यां ममाजिरे

上からも下からも、多くのプラダクシナーがなされた。虚空を行き交いながら、彼らは我が庭の内を絶えず巡り続けた。

Verse 140

अप्राप्तयौवनः सोथ समिदाहरणाय वै । गतो विधिवशाद्दष्टो दंदशूकेन कानने

その後、まだ若年に達しない彼は薪を集めに出かけたが、宿業の力により、森で蛇に噛まれた。

Verse 150

जातिस्वभावचापल्यात्क्रीडंत्यौ च प्रदक्षिणम् । चक्रतुर्बहुकृत्वश्च लिंगं ददृशतुर्बहु

その種に生まれつく戯れの落ち着きなさゆえに、二人は遊びながら幾度もプラダクシナーを行い、幾度となく聖なるリンガを拝した。

Verse 160

एकदा माधवे मासि महायात्रा समागता । विद्याधरास्तथा नागा मिलिताः सपरिच्छदाः

ある時、マードハヴァ月（ヴァイシャーカ）に大いなる巡礼の祭が到来し、ヴィディヤーダラたちとナーガたちは、従者と荘厳の具を整えて共に集った。

Verse 169

त्रिलोचनकथामेतां श्रुत्वा पापान्वितोप्यहो । विपाप्मा जायते मर्त्यो लभते च परां गतिम्

たとえ罪にまみれた凡夫であっても、このトリローチャナの聖なる物語を聞けば、たちまち罪垢を離れ、無上の境地を得る。