Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

Devanagari script

दुर्गं च स्वर्गतुल्यं मे यत्र नास्त्यरितो भयम् । अयं न ता गतीर्वेत्ति या वेदाहं नभोंगणे

Transliteration

durgaṃ ca svargatulyaṃ me yatra nāstyarito bhayam | ayaṃ na tā gatīrvetti yā vedāhaṃ nabhoṃgaṇe

Translation

「我が砦はまさにスヴァルガのごとし。そこにはいかなる敵も恐るるに足らぬ。この者は、私が知る広き天空の行路を知らない。」

Word by Word

• दुर्गम्: fortress; stronghold
• दुर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; कर्म/विधेय-रूपे (contextual)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• स्वर्गतुल्यम्: equal to heaven
• स्वर्गतुल्यम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + तुल्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (svargasya tulyaḥ); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• मे: my; of me
• मे: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th case), एकवचन; सर्वनाम

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अरितः: from an enemy
• अरितः: Apadana (Source/Separation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; अपादान-भावे

• भयम्: fear
• भयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• ताः: those
• ताः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन; सर्वनाम

• गतीः: movements; modes of flight
• गतीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन

• वेत्ति: knows
• वेत्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• या: who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• वेद: knows
• वेद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: me
• अहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st case), एकवचन; सर्वनाम

• नभः-गणे: in the expanse of the sky
• नभः-गणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (nabhasaḥ gaṇaḥ); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; अधिकरण

Speaker

Śyena (hawk), speaking to his mate (pārāvatī/vihaṃgamī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame typical)

Visual Art Cues

Scene: A confident hawk speaks of a heaven-like stronghold and secret sky-paths, evoking a lofty aerial domain above the sacred city.

Characters & Entities

• Śyena (hawk)
• Pārāvatī (female bird/mate)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True refuge removes fear; confidence arises from knowing the right ‘path’ (gati) and standing in a secure dhārmic shelter.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is within the Kāśī Khaṇḍa framework; while this line is narrative, the broader section belongs to the glorification of Kāśī as a fear-dispelling sacred realm.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit vrata, dāna, snāna, or japa is stated in this verse.