Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 130

Devanagari script

सर्वभुक्सर्वकर्ता त्वं सर्वसंहारकारक । योगिनां हृदयाकाश कृतालय नमोस्तु ते

Transliteration

sarvabhuksarvakartā tvaṃ sarvasaṃhārakāraka | yogināṃ hṛdayākāśa kṛtālaya namostu te

Translation

あなたは一切を享受する者、一切をなす者、そして一切の滅尽を遂げる者。ヨーギーたちの心空を住処とされた御方よ、あなたに礼拝します。

Word by Word

• सर्वभुक्: the all-enjoyer
• सर्वभुक्: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भुज् (धातु) → भुक् (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भुक्-शब्दः (agent noun)

• सर्वकर्ता: the maker of all
• सर्वकर्ता: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + कर्तृ (√कृ + तृच्; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• सर्वसंहारकारक: the cause/agent of universal dissolution
• सर्वसंहारकारक: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + संहार + कारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बोधनार्थे अपि सम्भवः

• योगिनाम्: of yogins
• योगिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• हृदयाकाश: O sky/space of the heart
• हृदयाकाश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हृदय + आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा (vocative/nominative form), एकवचनम्; सम्बोधनम्

• कृतालय: O abode that is made/established (within)
• कृतालय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कृत + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचनम्; सम्बोधनम्

• नमः: salutation
• नमः: Kriya (Speech-act/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक; अव्ययीभाववत्)
• Form: अव्ययम्; नमस्कारार्थक-निपात

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• ते: to you
• ते: Sampradana (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (enclitic)

Speaker

Brahmā (in praise of Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (inner-outer kṣetra correspondence)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience within Kāśī-khaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: Śiva as cosmic lord with subtle imagery of a lotus-heart or inner sky; yogins meditate while the hymn proclaims his universal agency and inner abode.

Characters & Entities

• Śiva
• Yogins
• Hṛdayākāśa (heart-space)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The supreme Lord is both cosmic (creator/sustainer/dissolver) and intimate—realized within the yogin’s heart.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the broader setting, while the verse emphasizes an inner tīrtha: the hṛdayākāśa as Śiva’s abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it supports meditation on Śiva within the heart as a yogic practice.