Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71
Devanagari script
अनल्पोत्कलितं चेतः पुनस्तत्संगमाशया । प्राणानां मे यियासूनामेकमेव महौषधम्
Transliteration
analpotkalitaṃ cetaḥ punastatsaṃgamāśayā | prāṇānāṃ me yiyāsūnāmekameva mahauṣadham
Translation
我が心は、再び彼に会えるという望みによって、幾度となく高鳴った。去ろうとする我が命の息にとって、その望みのみが大いなる霊薬となった。
Word by Word
अनल्पोत्कलितम्greatly agitated/overwhelmed
अनल्पोत्कलितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनल्प (प्रातिपदिक) + उत्कलित (कृदन्त, उत्+कल्/कलय् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कृदन्त-भूतकृदन्त (क्त), विशेषणरूपेण
चेतःmind/heart
चेतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचेतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तत्of that (person/thing)
तत्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासे पूर्वपद-सम्बन्ध (genitive relation)
सङ्गमmeeting/union
सङ्गम:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; समासे उत्तरपद-आश्रय
आशयाwith hope/expectation
आशया:
Karana/Hetu (Instrument/Cause/करण-हेतु)
TypeNoun
Rootआशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; हेतु/साधनभावे
प्राणानाम्of the life-breaths/lives
प्राणानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
मेmy
मे:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम
यियासूनाम्of those wishing to depart (die/go)
यियासूनाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootया (धातु) → यियासु (कृदन्त, सन्-अर्थे इच्छार्थक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; कृदन्त-इच्छार्थक (यियासु = गन्तुमिच्छु), विशेषणरूपेण प्राणानाम्
एकम्one/single
एकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; महौषधम् इति विशेषण
एवindeed/only
एव:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/अवधारणार्थक (particle of emphasis)
महौषधम्great medicine/remedy
महौषधम्:
Karya/Predicative (Predicate nominal/विधेय)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + औषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारय-समास (महद् औषधम्)
Speaker
Skanda (narrating within Kāśīkhaṇḍa context, typically to Agastya)
FAQs
Hope directed toward reunion becomes life-sustaining; spiritually, faith and remembrance can steady the prāṇas in distress.
Kāśī is the textual setting; the verse supports the Kāśī-kṣetra Māhātmya by depicting heightened devotional states.
No explicit ritual is given here.