Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

Devanagari script

मनोरथद्रुमश्चाद्य फलितः श्रीमदीक्षशात् । किंचिद्भक्तिलवांभोभिः सिक्तो ध्यानेन पुष्पितः

Transliteration

manorathadrumaścādya phalitaḥ śrīmadīkṣaśāt | kiṃcidbhaktilavāṃbhobhiḥ sikto dhyānena puṣpitaḥ

Translation

いま、願いを成就する樹はあなたの吉祥なる御眼差しによって実を結び、わずかな信愛の雫に潤され、禅定によって花開きました。

Word by Word

• मनोरथद्रुमः: the wish-fulfilling tree (tree of desires)
• मनोरथद्रुमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोरथद्रुम (प्रातिपदिक) [मनोरथ + द्रुम]
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; षष्ठी-तत्पुरुषः (मनोरथस्य द्रुमः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्ययम् (conjunction)

• अद्य: today/now
• अद्य: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्ययम् (adverb of time)

• फलितः: fruited, bearing fruit
• फलितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: फलित (प्रातिपदिक) [फल् (धातु) + क्त]
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past passive participle used adjectivally), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; विशेषणम् (मनोरथद्रुमः)

• श्रीमद्: glorious, auspicious
• श्रीमद्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमद् (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; समासपूर्वपदम् (in compound)

• दीक्षशात्: by/through (the) initiation
• दीक्षशात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: दीक्षा (प्रातिपदिक) + शात् (तद्धित/अव्ययीभाव-प्राय)
• Form: अव्ययीभावसमासः; पञ्चमी-अर्थे अव्ययम् (ablatival sense: 'from/through initiation')

• किंचित्: a little
• किंचित्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: किंचित् (सर्वनाम/अव्ययप्राय)
• Form: परिमाणवाचक अव्ययम् (indeclinable quantifier: 'a little')

• भक्ति: devotion
• भक्ति: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिकम्; समासपूर्वपदम्

• लव: a drop/particle
• लव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग-प्रातिपदिकम्; समासपूर्वपदम्

• अम्भोभिः: with waters
• अम्भोभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्, नपुंसकलिङ्गः; 'अम्भो' इति रूपम्

• सिक्तः: sprinkled, watered
• सिक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सिच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (PPP), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; विशेषणम् (मनोरथद्रुमः)

• ध्यानेन: by meditation
• ध्यानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः

• पुष्पितः: flowered, blossoming
• पुष्पितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुष्पित (प्रातिपदिक) [पुष्प (प्रातिपदिक) + इतच्/क्त]
• Form: कृदन्त-विशेषणम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; विशेषणम् (मनोरथद्रुमः)

Speaker

Arka (Sūrya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/saṃvāda audience

Visual Art Cues

Scene: A luminous kalpavṛkṣa appears, its branches heavy with fruit; droplets labeled as ‘bhakti’ fall like dew, while lotus-flowers of meditation bloom along the boughs under Śiva’s auspicious glance.

Characters & Entities

• Śiva
• Bhakti
• Dhyāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s grace perfects spiritual striving; even small devotion, nourished by meditation, blossoms into fulfillment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is embedded in Kāśī’s māhātmya setting, where divine grace is portrayed as immediate and transformative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditation (dhyāna) and devotion (bhakti) are praised as the effective means; no formal ritual steps are listed.