Adhyaya 48

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे द्वारवत्यां यदूद्वहः । दानवानां वधार्थाय भुवोभारापनुत्तये

スカンダは言った。「聞け、マイトラーヴァルナよ。ドヴァーラヴァティーにおいて、ヤドゥ族の最勝者クリシュナが現れ、ダーナヴァを滅し、地の重荷を除くためであった。」

Verse 2

आविरासीत्स्वयं कृष्णः कृष्णवर्त्मप्रतापवान् । वासुदेवो जगद्धाम देवक्या वसुदेवतः

クリシュナ自らが現れた――クリシュナの道の威光に輝きつつ。彼はヴァースデーヴァ、世界の住処、デーヴァキーより生まれ、ヴァスデーヴァの系より出でた。

Verse 3

साशीतिलक्षं तस्यासन्कुमारा अर्कवर्चसः । स्वर्गे पितादृशा बालाः सुशीला न हि कुंभज

彼には八十ラクシャの子らがあり、太陽のごとく輝いていた。天界においても、クンバジャよ、父に似た子らがいた――まことに徳高く、品行正しかった。

Verse 4

अतीवरूपसंपन्ना अतीव सुमहाबलाः । अतीव शस्त्रशास्त्रज्ञा अतीव शुभलक्षणाः

彼らはこの上なく麗しく、この上なく強大であった。武器とシャーストラにきわめて通じ、吉祥の相をことごとく備えていた。

Verse 6

तांद्रष्टुं मानसः पुत्रो ब्रह्मणस्तपसांनिधिः । कृतवल्कलकौपीनो धृत कृष्णाजिनांबरः । गृहीतब्रह्मदंडश्च त्रिवृन्मौंजी सुमेखलः । उरस्थलस्थ तुलसी मालया समलंकृतः

彼女に会うため、ナーラダ——梵天ブラフマーの意生の子にして、苦行（タパス）の宝蔵——は出立した。樹皮の衣と腰布をまとい、黒羚羊の皮を肩に掛け、バラモンの杖を手にし、三つ撚りのムンジャの帯を美しく締め、胸にはトゥラシーの花輪を飾っていた。

Verse 7

गोपीचंदननिर्यास लसदंगविलेपनः । तपसा कृशसर्वांगो मूर्तो ज्वलनवज्ज्वलन्

その四肢はゴーピー・チャンダナの香泥により輝き、苦行で痩せた全身は、まるで火が形を取ったかのように燃え立っていた。

Verse 8

आजगामांबरचरो नारदो द्वारकापुरीम् । विश्वकर्मविनिर्माणां जितस्वर्गपुरीश्रियम्

天空を行くナーラダは、ヴィシュヴァカルマンの造りしドヴァーラカーの都に到着した。その輝きは、天界の都々の美をさえ凌いでいた。

Verse 9

तंदृष्ट्वा नारदं सर्वे विनम्रतरकंधराः । प्रबद्ध मूर्धांजलयः प्रणेमुर्वृष्णिनंदनाः

ナーラダを見て、ヴリシュニ族の王子たちは皆、いよいよ深く首を垂れた。合掌を頭上に捧げ、恭敬の礼拝をささげた。

Verse 10

सांबः स्वरूपसौंदर्य गर्वसर्वस्वमोहितः । न ननाम मुनिं तत्र हसंस्तद्रूपसंपदम्

しかしサーンバは、自らの容姿の美に対する驕りに心のすべてを惑わされ、その場で牟尼に礼拝して頭を垂れず、かえって聖者の姿と境遇を嘲り笑った。

Verse 11

सांबस्य तमभिप्रायं विज्ञाय स महामुनिः । विवेश सुमहारम्यं नारदः कृष्णमंदिरम्

サーンバの胸中を見抜いた大牟尼ナーラダは、きわめて麗しいクリシュナの宮殿の聖殿へと入っていった。

Verse 12

कृष्णोथ दृष्ट्वाऽगच्छंतं प्रत्युद्गम्य च नारदम् । मधुपर्केण संपूज्य स्वासने चोपवेशयत्

そのときクリシュナは、近づくナーラダを見て進み出て迎え、マドゥパルカをもって供養し、自らの座にお座りいただいた。

Verse 13

कृत्वा कथा विचित्रार्थास्तत एकांतवर्तिनः । कृष्णस्य कर्णेऽकथयन्नारदः सांबचेष्टितम्

さまざまな奥妙な事柄を語り合ったのち、ひそかに二人きりとなると、ナーラダはクリシュナの耳元にサーンバの振る舞いを告げた。

Verse 14

अवश्यं किंचिदत्राऽस्ति यशोदानंदवर्धन । प्रायशस्तन्न घटतेऽसंभाव्यं नाथ वास्त्रियाम्

必ずやここには何かがある、ヤショーダーの歓びを増す御方よ。かかることは常には起こらず、主よ、ましてや女人においては起こり難い。

Verse 15

यूनां त्रिभुवनस्थानां सांबोऽतीव सुरूपवान् । स्वभावचंचलाक्षीणां चेतोवृत्तिः सुचंचला

三界の若者の中で、サーンバはこの上なく端麗である。生来まなざしの落ち着かぬ女たちには、心のはたらきもまた実に移ろいやすい。

Verse 16

अपेक्षंते न मुग्धाक्ष्यः कुलं शीलं श्रुतं धनम् । रूपमेव समीक्षंते विषमेषु विमोहिताः

惑いに沈む乙女たちは、家柄も徳行も学識も財も顧みない。もつれた情欲に迷えば、ただ外なる美しさのみを見つめる。

Verse 18

वामभ्रुवां स्वभावाच्च नारदस्य च वाक्यतः । विज्ञाताऽखिलवृत्तांतस्तथ्यं कृष्णोप्यमन्यत

美しい眉の女たちの性（さが）と、ナーラダの言葉とによって、クリシュナは一切の顛末を悟り、真実として受け入れた。

Verse 19

तावद्धैर्यंचलाक्षीणां तावच्चेतोविवेकिता । यावन्नार्थी विविक्तस्थो विविक्तेर्थिनि नान्यथा

移ろう眼の者の忍耐も、心の分別も、誘う者が密やかを求める女と二人きりにならぬ間だけ続く。さもなくば、決して続かない。

Verse 20

इत्थं विवेचयंश्चित्ते कृष्णः क्रोधनदीरयम् । विवेकसेतुनाऽस्तभ्य नारदं प्राहिणोत्सुधीः

かく心中に思惟して、賢きクリシュナは分別という橋をもって怒りの奔流を堰き止め、そしてナーラダを遣わした。

Verse 21

सांबस्य वैकृतं किंचित्क्वचित्कृष्णोनवैक्षत । गते देवमुनौ तस्मिन्वीक्षमाणोप्यहर्निशम्

その神聖なる仙人が去った後、昼夜見守り続けたが、クリシュナはサーンバにいかなる異変もついに認めなかった。

Verse 22

कियत्यपि गते काले पुनरप्याययौ मुनिः । मध्ये लीलावतीनां च ज्ञात्वा कृष्णमवस्थितम्

しばらく時が過ぎて、仙人は再び来た。クリシュナが戯れる女たちのただ中に留まっていると知り、そこへ赴いた。

Verse 23

बहिः क्रीडंतमाहूय सांबमित्याह नारदः । याहि कृष्णांतिकं तूर्णं कथयागमनं मम

外で遊んでいたサーンバを呼び寄せ、ナーラダは言った。「急いでクリシュナのもとへ行き、私の来訪を告げよ。」

Verse 24

सांबोपि यामि नोयामि क्षणमित्थमचिंतयत् । कथं रहःस्थ पितरं यामि स्त्रैणसखंप्रति

サーンバもまたしばし思案した。「行くべきか、行かぬべきか。密やかな場にいる父上が、恋の戯れの友と共におられるのに、どうして近づけようか。」

Verse 25

न यामि च कथं वाक्यादस्याहं ब्रह्मचारिणः । ज्वलदंगारसंकाश स्फुरत्सर्वांगतेजसः

「もし行かぬなら、この梵行者の言葉をどうして退けられよう。燃える炭火のごとき光が、全身の肢からきらめき震えているのだ。」

Verse 26

प्रणमत्सुकुमारेषु व्रीडितोयं मयैकदा । इदानीमपि नो यायामस्य वाक्यान्महामुनेः

「かつて私は、柔和でかよわき者たちの前で礼拝して頭を垂れたとき、彼によって辱められた。今なお、あの大聖仙（ムニ）の言葉に従い、行くことを拒んではならぬ。」

Verse 27

अत्याहितं तदस्तीह तदागोद्वयदर्शनात् । पितुः कोपोपि सुश्लाघ्यो मयि नो ब्राह्मणस्य तु

「この事には大いなる危難がある――あの徴（しるし）、二頭の牛を見たことから私は悟った。父の怒りなら耐えられよう。だが、バラモンが私に向ける憤りは耐え難い。」

Verse 28

ब्रह्मकोपाग्निनिर्दग्धाः प्ररोहंति न जातुचित् । अपराग्निविनिर्दग्धारो हंते दावदग्धवत्

「バラモンの怒りの火に焼かれた者は、決して再び芽吹かない。だが、常の火に焼かれたものは、焼け野の森のように、また生い茂ることがある。」

Verse 29

इति ध्यात्वा क्षणं सांबोऽविशदंतःपुरंपितुः । मध्ये स्त्रैणसभंकृष्णं यावज्जांबवतीसुतः

かくしてしばし思い巡らしたのち、ジャンバヴァティーの子サーンバは父の奥宮へ入った。そこではクリシュナが女たちの集いのただ中におられた。

Verse 30

दूरात्प्रणम्य विज्ञप्तिं स चकार सशंकितः । तावत्तमन्वगच्छच्च नारदः कार्यसिद्धये

彼は遠くから礼拝して、恐れを抱きつつも願いを申し述べた。するとその時、事を成就させんとしてナーラダもまた後に従った。

Verse 31

ससंभ्रमोथ कृष्णोपि दृष्ट्वा सांबं च नारदम् । समुत्तस्थौ परिदधत्पीतकौशेयमंबरम्

クリシュナもまた、サーンバとナーラダを見て、敬虔な急ぎをもってただちに立ち上がり、黄色の絹の衣を整えた。

Verse 32

उत्थिते देवकीसूनौ ताः सर्वा अपि गोपिकाः । विलज्जिताः समुत्तस्धुर्गृह्णंत्यः स्वंस्वमंबरम्

デーヴァキーの御子が立ち上がると、あのゴーピーたちも皆、恥じらいながら立ち、それぞれ自分の衣を手に取った。

Verse 33

महार्हशयनीये तं हस्ते धृत्वा महामुनिम् । समुपावेशयत्कृष्णः सांबश्च क्रीडितुं ययौ

クリシュナは大聖者の手を取り、豪奢な寝台に座らせた。サーンバは遊びに出て行った。

Verse 34

तासां स्खलितमालोक्य तिष्ठंतीनां पुरो मुनिः । कृष्णलीलाद्रवीभूतवरांगानां जगौ हरिम्

女たちが彼の前に立ちながらよろめくのを見て、聖仙は彼女らの面前でハリ（クリシュナ）に語った。戯れのリーラーが彼女らの心を揺さぶり、肢体を和らげていたからである。

Verse 35

पश्यपश्य महाबुद्धे दृष्ट्वा जांबवतीसुतम् । इमाः स्खलितमापन्नास्तद्रूपक्षुब्धचेतसः

「見よ、見よ、大いなる知恵の人よ。ジャンバヴァティーの子を見て、これらの女たちはよろめき始めた。彼の美しさに心が揺さぶられたのだ。」

Verse 36

कृष्णोपि सांबमाहूय सहसैवाशपत्सुतम् । सर्वा जांबवतीतुल्याः पश्यंतमपि दुर्विधेः

クリシュナもまたサーンバを呼び寄せ、たちまちその子を呪った。「この女たちは皆、ジャンバヴァティーのごとくなれ――たとえ汝を見つめるだけでも、ああ不運なる者よ！」

Verse 37

यस्मात्त्वद्रूपमालोक्य गोपाल्यः स्खलिता इमाः । तस्मात्कुष्ठी भव क्षिप्रमकांडागमनेन च

「汝の美貌を見てこの牧女たちはつまずいた。ゆえに直ちに癩病となれ――しかもそれは不意に、遅れなく汝に臨め。」

Verse 38

वेपमानो महाव्याधिभयात्सांबोपि दारुणात् । कृष्णं प्रसादयामास बहुशः पापशांतये

その恐るべき重病への恐怖に震えながら、サーンバは罪の鎮まりを願い、幾度もクリシュナをなだめ、御心を得ようとした。

Verse 39

कृष्णोप्यनेन संजानन्सांबं स्वसुतमौरसम् । अब्रवीत्कुष्ठमोक्षाय व्रज वैश्वेश्वरीं पुरीम्

クリシュナもまた、これによってサーンバがまことに我が実子であると悟り、言った。「癩病の解脱を求めるなら、ヴィシュヴェーシュヴァラの都、ヴァーラーナシーへ行け。」

Verse 40

तत्र ब्रध्नं समाराध्य प्रकृतिं स्वामवाप्स्यसि । महैनसां क्षयो यत्र नास्ति वाराणसीं विना

「そこでブラドナを正しく礼拝すれば、汝は本来の姿を取り戻す。大いなる罪の滅尽は、ヴァーラーナシーをおいて他にない。」

Verse 41

यत्र विश्वेश्वरः साक्षाद्यत्र स्वर्गापगा च सा । येषां महैनसां दृष्टा मुनिभिर्नैव निष्कृतिः । तेषां विशुद्धिरस्त्येव प्राप्य वाराणसीं पुरीम्

ヴィシュヴェーシュヴァラ（Viśveśvara）がまさに現前し、かの天上の河が流れるその地では、聖仙たちでさえ贖いを見いだせぬほどの大罪を負う者であっても、ヴァーラーナシー（Vārāṇasī）の都に至れば、必ずや清浄が生じる。

Verse 42

न केवलं हि पापेभ्यो वाराणस्यां विमुच्यते । प्राकृतेभ्योपि पापेभ्यो मुच्यते शंकराज्ञया

ヴァーラーナシー（Vārāṇasī）では、ただ罪から解き放たれるだけではない。シャンカラ（Śaṅkara）の御命により、凡庸で生来の穢れや過ちからさえも解放される。

Verse 43

अथवा विदितं नो ते वल्लवीनां विचेष्टितम् । विनाष्टौनायिकाः कृष्ण कामयंतेऽबलाह्यमुम्

あるいは、牧女ゴーピーたちの振る舞いをあなたは知らぬのか。愛しい人が不在のとき、恋に病む乙女たちは、ああクリシュナ（Kṛṣṇa）、望むべからざるものさえ欲してしまう。

Verse 44

तत्रानंदवने शंभोस्तवशाप निराकृतिः । सांब तत्त्वेरितं याहि नान्यथा शापनिर्वृतिः

そこ、シャンブ（Śambhu）のアーナンダヴァナ（Ānandavana）において、汝の呪いは打ち消される。サーンバ（Sāmba）よ、行け——これは宣言された真実であり、呪いを鎮める他の道はない。

Verse 45

ततः कृष्णं समापृच्छ्य कर्मनिर्मुक्तचेष्टितः । नारदः कृतकृत्यः सन्ययावाकाशवर्त्मना

それからクリシュナ（Kṛṣṇa）に別れを告げ、ナーラダ（Nārada）は—目的を果たし、行いの束縛を離れて—天空の道を通って去って行った。

Verse 46

सांबो वाराणसीं प्राप्य समाराध्यांशुमालिनम् । कुंडं तत्पृष्ठतः कृत्वा निजां प्रकृतिमाप्तवान्

サーンバはヴァーラーナシーに至り、アṃシュマーリンを正しく礼拝した。ついでその背後に聖なる池を設け、己が本来の状態――健やかな全き身――を取り戻した。

Verse 47

सांबादित्यस्तदारभ्य सर्वव्याधिहरो रविः । ददाति सर्वभक्तेभ्योऽनामयाः सर्वसंपदः

その時より、サーンバーディティヤ――太陽神――は一切の病を除く者となり、すべての帰依者に無病とあらゆる繁栄を授ける。

Verse 48

सांबकुंडे नरः स्नात्वा रविवारेऽरुणोदये । सांबादित्यं च संपूज्य व्याधिभिर्नाभिभूयते

日曜日の暁にサーンバクンダで沐浴し、サーンバーディティヤを正しく供養する者は、病に打ち負かされない。

Verse 49

न स्त्री वैधव्यमाप्नोति सांबादित्यस्य सेवनात् । वंध्या पुत्रं प्रसूयेत शुद्धरूपसमन्वितम्

サーンバーディティヤへの篤い奉仕によって、女性は寡婦の境遇に落ちず、また不妊の者も清らかで瑞相を備えた男児を授かり得る。

Verse 50

शुक्लायां द्विज सप्तम्यां माघे मासि रवेर्दिने । महापर्व समाख्यातं रविपर्व समं शुभम्

おおブラーフマナよ、マーガ月の白分第七日が日曜日に当たるとき、それは大いなる聖なる斎日として称えられ、吉祥なるラヴィパルヴァと宣せられる。

Verse 51

महारोगात्प्रमुच्येत तत्र स्नात्वारुणोदये । सांबादित्यं प्रपूज्यापि धर्ममक्षयमाप्नुयात्

夜明けにそこで沐浴すれば、重い病より解き放たれ、さらにサーンバーディティヤを礼拝すれば、尽きることなきダルマの功徳を得る。

Verse 52

सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे यत्पुण्यं राहुदर्शने । तत्पुण्यं रविसप्तम्यां माघे काश्यां न संशयः

クルクシェートラのサンニハティヤーにてラーフを拝することで得られる功徳は、そのまま同じ功徳として、マーガ月のカーシーにおけるラヴィ・サプタミーにも得られる。疑いはない。

Verse 53

मधौमासि रवेर्वारे यात्रा सांवत्सरी भवेत् । अशोकैस्तत्र संपूज्य कुंडे स्नात्वा विधानतः

マドゥ月（春）の日曜日には、この巡礼の行は年に等しい功徳となる。そこでアショーカの花をもって供養し、作法に従ってクンダにて沐浴すべきである。

Verse 54

सांबादित्यं नरो जातु न शोकैरभिभूयते । संवत्सरकृतात्पापाद्बहिर्भवति तत्क्षणात्

サーンバーディティヤに帰依する者は決して悲嘆に圧されず、また一年に積もった罪はその瞬間に外へ去る。

Verse 55

विश्वेशात्पश्चिमाशायां सांबेनात्र महात्मना । सम्यगाराधिता मूर्तिरादित्यस्य शुभप्रदा

ヴィシュヴェーシャの西方において、ここで大徳サーンバは、吉祥を授けるアーディティヤの一形相を正しく供養し、よく鎮め奉った。

Verse 56

इयं भविष्या तन्मूर्तिरगस्ते त्वत्पुरोऽकथि । तामभ्यर्च्य नमस्कृत्य कृत्वाष्टौ च प्रदक्षिणाः । नरो भवति निष्पापः काशीवास फलं लभेत्

アガスティヤよ、汝の前でこう宣言された――「この御姿は未来においても存続する」と。これを礼拝し、恭しく礼を捧げ、八度のプラダクシナー（右繞）を行えば、人は罪を離れ、カーシー住まいの円満なる果報を得る。

Verse 57

सांबादित्यस्य माहात्म्यं कथितं ते महामते । यच्छ्रुत्वापि नरो जातु यमलोकं न पश्यति

大いなる心の者よ、サーンバーディティヤの偉大なる功徳を汝に語り終えた。これを聞く者は、いかなる時にもヤマの世界――死の王の国土――を見ることがない。

Verse 58

इदानीं द्रौपदादित्यं कथयिष्यामि तेनघ । तथा द्रौपदआदित्यः संसेव्यो भक्तसिद्धिदः

いま、罪なき者よ、ドラウパダーディティヤを語ろう。ゆえにドラウパダーディティヤは篤く奉仕し礼拝すべきである。彼は帰依者に霊的成就（シッディ）を授ける。