Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81
Devanagari script
प्राणेभ्योपि गरीयस्यास्तस्या वाक्यं निशम्य सः । उवाच वचनं राजा तस्याः स्वस्यापि च प्रियम्
Transliteration
prāṇebhyopi garīyasyāstasyā vākyaṃ niśamya saḥ | uvāca vacanaṃ rājā tasyāḥ svasyāpi ca priyam
Translation
彼は、己の命にも勝って愛しい彼女の言葉を聞き、彼女にも自らにも喜ばしい返答を王として語った。
Word by Word
प्राणेभ्यःfrom (the) lives; than life
प्राणेभ्यः:
अपादान (Source/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), बहुवचन
अपिeven; also
अपि:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
गरीयसीmore weighty; dearer
गरीयसी:
विशेषण (of तस्या)
TypeAdjective
Rootगरीयस (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; तुलनात्मक (comparative)
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
वाक्यम्speech; words
वाक्यम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
निशम्यhaving heard
निशम्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to उवाच)
TypeVerb
Rootनि-शम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having heard)
सःhe
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid; spoke
उवाच:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वचनम्a statement
वचनम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Apposition to सः)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
स्वस्यof himself; his own
स्वस्य:
सम्बन्ध (Possessor)
TypeNoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय (also)
चand
च:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
प्रियम्pleasing; dear
प्रियम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (of वचनम्)
Speaker
Narrator (contextual narration within Skanda Purāṇa’s Kāśī-khaṇḍa frame)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: Śaunaka and other ṛṣis (typical)
Visual Art Cues
Scene: A king, softened by affection, listens to his beloved’s words and responds gently; an intimate palace setting with restrained royal splendor, suggesting moral refinement rather than opulence.
Characters & Entities
K
KalāvatīK
KingFAQs
Right response in dharma is speech that preserves harmony and honors sincere devotion.
No specific tīrtha is named in this verse; the overarching context is the Kāśī Khaṇḍa.
None.