Adhyaya 23

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा यत्कृतं पुरा । तत्सर्वं कथयाम्यद्य शृणुष्वैकाग्रमानसः

ヴィヤーサは言った。「これより、かつてブラフマーが成し遂げたことを説き明かそう。今日そのすべてを語るゆえ、心を一点に定めて聴け。」

Verse 2

देवानां दानवानां च वैराद्युद्धं बभूव ह । तस्मिन्युद्धे महादुष्टे देवाः संक्लिष्टमानसाः

怨みより、デーヴァとダーナヴァの間に戦が起こった。そのきわめて邪悪な戦いにおいて、デーヴァたちは心の内に苦悩した。

Verse 3

बभूवुस्तत्र सोद्वेगा ब्रह्माणं शरणं ययुः

その場で不安に震え、彼らはブラフマーを避難所として赴いた。

Verse 4

देवा ऊचुः । ब्रह्मन्केन प्रकारेण दैत्यानां वधमेव च । करोम्यद्य उपायं हि कथ्यतां शीघ्रमेव मे

デーヴァたちは言った。「おおブラフマンよ、いかなる方法によってダイティヤ族を討ち滅ぼすことができましょうか。今日ただちに行ずるための手立てを、速やかにお告げください。」

Verse 5

ब्रह्मोवाच । मया हि शंकरेणैव विष्णुना हि तथा पुरा । यमस्य तपसा तुष्टैर्धर्मारण्यं विनिर्मितम्

ブラフマーは言った。「昔、我はシャンカラと、またヴィシュヌと共に、ヤマの苦行に満悦し、『ダルマーラニヤ』と呼ばれる聖なる森を創り出した。」

Verse 6

तत्र यद्दीयते दानं यज्ञं वा तप उत्तमम् । तत्सर्वं कोटिगुणितं भवेदिति न संशयः

そこで施される布施も、執り行われるヤジュニャ（祭祀）も、なされる最上の苦行も——そのすべては一倶胝倍に増大する。疑いはない。

Verse 7

पापं वा यदि वा पुण्यं सर्वं कोटि गुणं भवेत् । तस्माद्दैत्यैर्न धर्षितं कदाचिदपि भोः सुराः

罪であれ功徳であれ、そこではすべてが一倶胝倍となる。ゆえに、神々よ、ダーナヴァらはいついかなる時もそこを侵すことができなかった。

Verse 8

श्रुत्वा तु ब्रह्मणो वाक्यं देवाः सर्वे सविस्मयाः । ब्रह्माणं त्वग्रतः कृत्वा धर्मार ण्यमुपाययुः

ブラフマーの言葉を聞くと、すべての神々は驚嘆に満たされた。彼らはブラフマーを先頭に戴き、ダルマーラニヤへと向かった。

Verse 9

सत्रं तत्र समारभ्य सहस्राब्दमनुत्तमम् । वृत्वाऽचार्यं चांगिरसं मार्कंण्डेयं तथैव च

そこで彼らは千年にわたる無上のサトラ祭（サトラ・ヤジュニャ）を開始し、師としてアンギラサの聖仙と、またマールカンデーヤを選び定めた。

Verse 10

अत्रिं च कश्यपं चैव होता कृत्वा महामतिः । जमदग्निं गौतमं च अध्वर्युत्वं न्यवेदयन्

大いなる心をもつ者たちは、アトリとカシュヤパをホートリ（Hotṛ）の祭官に定め、またジャマダグニとガウタマをアドヴァリュ（Adhvaryu）の職に任じた。

Verse 11

भरद्वाजं वसिष्ठं तु प्रत्यध्वर्युत्वमादिशन् । नारदं चैव वाल्मीकिं नोदना याकरोत्तदा

彼らはバラドヴァージャとヴァシシュタをプラティヤドヴァリュ（Pratyadhvaryu）の職に定め、さらにその時ナーラダとヴァールミーキをノーダナー（Nodanā）—儀礼の促しと唱和の役—に任じた。

Verse 12

ब्रह्मासने च ब्रह्माणं स्थापयामासुरादरात् । क्रोशचतुष्कमात्रां च वेदिं कृत्वा सुरैस्ततः

彼らは敬虔にブラフマーをブラフマー座にお据えし、ついで神々は四クロ―シャに及ぶヴェーディー（vedī、祭壇）を築いた。

Verse 13

द्विजाः सर्वे समाहूता यज्ञस्यार्थे हि जापकाः । ऋग्यजुःसामाथर्वान्वै वेदानुद्गिरयंति ये

供犠（yajña）のために、すべての二度生まれ（dvija）がジャパ（japa）の誦持者として招かれた。すなわち、リグ・ヤジュス・サーマン・アタルヴァンの諸ヴェーダを声高く唱える者たちである。

Verse 14

गणनाथं शंभुसुतं कार्त्तिकेयं तथैव च । इन्द्रं वज्रधरं चैव जयंतं चन्द्रसूनुकम्

また彼らは、ガナナータ（群の主）であるシャンブの御子、すなわちカールッティケーヤをも招き、さらに雷霆を執るインドラと、チャンドラの子ジャヤンタをも呼び寄せた。

Verse 15

चत्वारो द्वारपालाश्च देवाः शूरा विनिर्मिताः । ततो राक्षोघ्नमंत्रेण हूयते हव्यवाहनः

四柱の勇ましき神々が門の守護として任じられた。ついで羅刹を滅する真言により、供物はハヴィヤヴァーハナ（アグニ）へと捧げられた。

Verse 16

तिलांश्च यवमिश्रांश्च मध्वाज्येन च मिश्रितान् । जुहुवुस्ते तदा देवा वेदमंत्रैर्नरेश्वर

王よ、そのとき彼ら神々はヴェーダの真言を唱えつつ、胡麻と大麦を混ぜ、さらに蜜とギーを和えたものを火中に供えた。

Verse 17

आघारावाज्यभागौ च हुत्वा चैव ततः परम् । द्राक्षेक्षुपूगनारिंग जंबीरं बीजपूरकम्

アーガーラと定めのギーの分け前を供え終えると、さらに葡萄、甘蔗、檳榔、シトロン、レモン、ザクロを捧げた。

Verse 18

उत्तरतो नालिकेरं दाडिमं च यथाक्रमम् । मध्वाज्यं पयसा युक्तं कृशरशर्करायुतम्

北方には順序に従って椰子とザクロを供え、また乳を合わせた蜜とギー、さらに砂糖を和えたクリシャラ（米の供物）を捧げた。

Verse 19

तंडुलैः शतपत्रैश्च यज्ञे वाचं नियम्य च । विचिंत्य च महाभागाः कृत्वा यज्ञं सदक्षिणम्

米粒と百弁の花をもって、祭儀において言葉を慎み、観想に沈みつつ、かの高貴なる者たちは相応のダクシナーを伴うヤジュニャを成就した。

Verse 20

उत्तमं च शुभं स्तोमं कृत्वा हर्षमुपाययुः । अवारितान्नमददन्दीनांधकृपणेष्वपि

最上にして吉祥なる讃歌を捧げ終えると、彼らは大いなる歓喜に満たされた。施食は妨げなく行われ、貧しき者、盲なる者、さらには吝嗇の者にさえ与えられた。

Verse 21

ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण दत्तमन्नं यथेप्सितम् । पायसं शर्करायुक्तं साज्यशाकसमन्वितम्

とりわけブラーフマナたちには望みのままに食が施され、砂糖を加えた甘いパーヤサ（乳粥）と、ギーで調えた野菜が添えられた。

Verse 22

मंडका वटकाः पूपास्तथा वै वेष्टिकाः शुभाः । सहस्रमोदकाश्चापि फेणिका घुर्घुरादयः

また、マンダカ、ヴァタカ、プーパ、吉祥なるヴェーシュティカがあり、さらに幾千ものモーダカに、フェーニカーやグルグラーなどの甘味が添えられていた。

Verse 23

ओदनश्च तथा दाली आढकीसंभवा शुभा । तथा वै मुद्गदाली च पर्पटा वटिका तथा

また、オーダナ（炊いた米）と、アーダキーから作られた吉祥なる豆料理があり、同様にムドガ（緑豆）の料理、さらにパルパタやヴァティカーの調製品もあった。

Verse 24

प्रलेह्यानि विचित्राणि युक्तास्त्र्यूषणसंचयैः । कुल्माषा वेल्लकाश्चैव कोमला वालकाः शुभाः

さらに、三種の辛味香辛料を合わせた種々のプラレーヒャ（舐めて味わう甘味）があり、またクルマーシャ、ヴェッラカ、そして柔らかく吉祥なるヴァーラカーの調製品も備えられていた。

Verse 25

कर्कटिकाश्चार्द्रयुता मरिचेन समन्विताः । एवंविधानि चान्नानि शाकानि विविधानि च

また、カर्कटिकāの野菜もあり、しっとりとよく調えられ、黒胡椒で香りづけられていた。かくのごとき食と、さまざまな青菜や添え物も備えられていた。

Verse 26

भोजयित्वा द्विजान्सर्वान्धर्मारण्य निवासिनः । अष्टादशसहस्राणि सपुत्रांश्च तदा नृप

王よ、ダルマーラニヤに住まうすべての二度生まれ（ドヴィジャ）を饗し、彼ら一万八千人を、その子らとともに満たしたのち—

Verse 27

प्रतिदिनं तदा देवा भोजयंति स्म वाडवान् । एवं वर्षसहस्रं वै कृत्वा यज्ञं तदामराः

そのとき神々は日ごとにヴァーダヴァたちを養った。かくして不死なる者たちは、そのヤジュニャを千年のあいだ成就した。

Verse 28

कृत्वा दैत्यवधं राजन्निर्भयत्वमवाप्नुयुः । स्वर्गं जग्मुस्ते सहसा देवाः सर्वे मरुद्गणाः

王よ、ダイティヤを討ち滅ぼして彼らは無畏を得た。かくして諸神は、マルットの群れとともに、たちまち天へと赴いた。

Verse 29

तथैवाप्सरसः सर्वा ब्रह्मवि ष्णुमहेश्वराः । कैलासशिखरं रम्यं वैकुंठं विष्णुवल्लभम्

同じく、すべてのアプサラスと、ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシュヴァラは、麗しきカイラーサの峰へ、またヴィシュヌに愛されるヴァイクンタへと赴いた。

Verse 30

ब्रह्मलोकं महापुण्यं प्राप्य सर्वे दिवौकसः । परं हर्षमुपाजग्मुः प्राप्य नंदनमुत्तम्

大いなる功徳に満ちたブラフマローカに至り、天界の住人たちは皆、すぐれたナンダナの林に到着して、無上の歓喜を得た。

Verse 31

स्वेस्वे स्थाने स्थिरीभूत्वा तस्थुः सर्वे हि निर्भयाः

それぞれが自らの位に堅く安住し、皆ことごとく、まことに恐れなくとどまった。

Verse 32

ततः कालेन महता कृताख्ययुगपर्यये । लोहासुरो मदोन्मत्तो ब्रह्मवेषधरः सदा

やがて長い時を経て、クリタと呼ばれるユガの終わりに、ローハースラは驕りに酔い、常にバラモンの姿を装った。

Verse 33

आगत्य सर्वान्विप्रांश्च धर्षयेद्धर्मवित्तमान् । शूद्रांश्च वणिजश्चैव दंडघातेन ताडयेत्

そこへ来て、ダルマを知るすべてのバラモンを悩ませ、さらにシュードラや商人たちを杖で打ち据えた。

Verse 34

विध्वंसयेच्च यज्ञादीन्होमद्रव्याणि भक्षयेत् । वेदिका दीर्घिका दृष्ट्वा कश्मलेन प्रदूषयेत्

彼は祭祀や諸儀礼をも破壊し、ホーマの供物を食らい尽くした。さらに祭壇や聖なる池を見れば、穢れをもってそれらを汚した。

Verse 35

मूत्रोत्सर्गपुरीषेण दूषयेत्पुण्यभूमिकाः । गहनेन तथा राजन्स्त्रियो दूषयते हि सः

不適切な場所で小便・大便をすれば聖地は汚される。さらに王よ、密かに（不義に）交われば、男はまことに女たちとその名誉を汚すのである。

Verse 36

ततस्ते वाडवाः सर्वे लोहासुरभयातुराः । प्रनष्टाः सपरीवारा गतास्ते वै दिशो दश

そのとき彼ら一同はローハ・アスラへの恐怖におののき、姿を消した。家族を伴い、まことに十方へと去って行った。

Verse 37

वणिजस्ते भयोद्विग्ना विप्राननुययुर्नृप । महाभयेन संभीता दूरं गत्वा विमृश्य च

その商人たちは恐れに揺さぶられ、王よ、バラモンたちの後に従った。大いなる恐怖に怯え、遠くへ赴いてから思案し協議した。

Verse 38

सह शूद्रैद्विजैः सर्व एकीभूत्वा गतास्तदा । मुक्तारण्यं पुण्यतमं निर्जनं हि ययुश्च ते

そのとき皆は、シュードラと再生の者（両生）をも含め、一つにまとまって進んだ。そして最も聖なるムクターラニヤ、まことに人影なき地へと赴いた。

Verse 39

निवासं कारयामासुर्नातिदूरे नरेश्वर । वजिङ्नाम्ना हि तद्ग्रामं वासयामासुरेव ते

さほど遠くない所にて、人々の主よ、彼らは住まいを築かせた。そしてまことに、その村を「ヴァジン」と名づけて住みつかせた。

Verse 40

लोहासुरभयाद्राजन्विप्र नाम्ना विनिर्मितम् । शंभुना वणिजा यस्मात्तस्मात्तन्नामधारणम्

ローハ・アスラへの恐れゆえに、王よ、そこは築かれて「ヴィプラ」と名づけられた。さらに商人シャンブが建立したがゆえに、彼に結びつく名をも帯びた。

Verse 41

शंभुग्राममिति ख्यातं लोके विख्यातिमागतम् । अथ केचिद्भयान्नष्टा वणिजः प्रथमं तदा

それは「シャンブ・グラーマ」として世に知られ、広く名声を得た。その時、恐れのために、ある商人たち—まず最初に—が散り散りとなって行方を失った。

Verse 42

ते नातिदूरे गत्वा वै मंडलं चक्रुरुत्तमम् । विप्रागमनकांक्षास्ते तत्र वासमकल्पयन्

彼らはさほど遠くへ行かず、すぐれた陣営、尊きマンダラを築いた。ブラーフマナたちの到来を待ち望み、そこで住まいを整えた。

Verse 43

मंडलेति च नाम्ना वै ग्रामं कृत्वा न्यवीवसन् । विप्रसार्थपरिभ्रष्टाः केचित्तु वणिजस्तदा

彼らは村を作り、それを「マンダラ」と名づけて住みついた。だがその時、ブラーフマナの隊列（サールタ）からはぐれた商人たちが、別れて取り残された。

Verse 44

अन्यमार्गे गता ये वै लोहासुरभयार्दिताः । धर्मारण्यान्नाति दूरे गत्वा चिंतामुपाययुः

別の道へ進んだ者たちは、ローハ・アスラへの恐れに苦しめられ、ダルマアーラニヤから遠くへは行かず、そこで不安の思いに沈んだ。

Verse 45

कस्मिन्मार्गे वयं प्राप्ताः कस्मिन्प्राप्ता द्विजातयः । इति चिंतां परं प्राप्ता वासं तत्र त्वकारयन्

「われらはどの道を来たのか。いかなる路により、われら二度生まれの者はここに至ったのか」—かくして深い憂いに沈み、彼らはそこに住まいを造らせ、その地に留まった。

Verse 46

अन्यमार्गे गता यस्मात्तस्मात्तन्नामसंभवम् । ग्रामं निवासयामासुरडालंजमिति क्षितौ

彼らが別の道を進んだゆえに、その事情から名が生じた。かくして大地に「アダーランジャ（Aḍālaṃja）」と呼ばれる村を建てた。

Verse 47

यस्मिन्ग्रामे निवासी यो यत्संज्ञश्च वणिग्भवेत् । तस्य ग्रामस्य तन्नाम ह्यभवत्पृथिवीपते

大地の主よ、いずれの村でも、そこに住む商人が名乗る名が何であれ、その名こそが村の呼び名となった。

Verse 48

वणिजश्च तथा विप्रा मोहं प्राप्ता भयार्दिताः । तस्मान्मोहेतिसंज्ञास्ते राजन्सर्वे निरब्रुवन्

商人たちもバラモンたちも等しく、恐れに打たれて迷妄に陥った。ゆえに王よ、彼らは皆、自らを「モーハ（Moha、迷い）」と称した。

Verse 49

एवं प्रनषणं नष्टास्ते गताश्च दिशो दिश । धर्मारण्ये न तिष्ठंति वाडवा वणिजोऽपि वा

かくして彼らはすっかり取り乱し、道を失って四方へ散っていった。ダルマアーラニヤ（Dharmāraṇya）には、馬商人も、さらには商人たちさえも留まらなかった。

Verse 50

उद्वसं हि तदा जातं धर्मारण्यं च दुर्लभम् । भूषणं सर्वतीर्थानां कृतं लोहासुरेण तत्

そのときダルマーラニヤは荒れ果て、近づき難き地となった。あらゆるティールタ（tīrtha）の飾りたるその聖地は、ローハースラによってかくも弄ばれた。

Verse 51

नष्टद्विजं नष्टतीर्थं स्थानं कृत्वा हि दानवः । परां मुदमवाप्यैव जगाम स्वालयं ततः

ダーナヴァはその地を二度生まれ（dvija）の絶えた所とし、ティールタ（tīrtha）の霊験をも滅ぼした。至上の歓喜に満たされ、彼はそこを去って自らの住処へ帰った。