Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 55

Devanagari script

न तापलेशोप्यासीन्मे प्रविष्टाया इवोदकम् । सुषुप्तेव क्षणार्धेन प्रबुद्धास्मि पुनः क्षणात्

Transliteration

na tāpaleśopyāsīnme praviṣṭāyā ivodakam | suṣupteva kṣaṇārdhena prabuddhāsmi punaḥ kṣaṇāt

Translation

熱のかけらさえ我に触れず、水に入ったかのようであった。まどろむ者のごとく、半瞬にして、また次の瞬に目覚めた。

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• तापलेशः: even a trace of heat/pain
• तापलेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ताप (प्रातिपदिक) + लेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तापस्य लेशः)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थक-अव्यय (emphatic/also/even)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• मे: of me / to me
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive) एकवचन; सर्वनाम

• प्रविष्टायाः: (of me) having entered
• प्रविष्टायाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्र-विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive) एकवचन; ‘प्रविष्टा’ (entered)

• इव: as if / like
• इव: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमार्थक-अव्यय (comparative particle)

• उदकम्: water
• उदकम्: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन

• सुषुप्ता: asleep
• सुषुप्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वप् (धातु) → सुषुप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• इव: as if
• इव: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमार्थक-अव्यय

• क्षणार्धेन: within half a moment
• क्षणार्धेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षणस्य अर्धम्)

• प्रबुद्धा: awakened
• प्रबुद्धा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-बुध् (धातु) → प्रबुद्ध (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• पुनः: again
• पुनः: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (adverb)

• क्षणात्: from/within a moment
• क्षणात्: Apadana (Source/Time-from/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

Speaker

Śabarī (the Śabara’s wife)

Visual Art Cues

Scene: A devotee emerges from a peril of heat/fire yet feels cool as if immersed in water; the face shows astonished calm, with a faint aura of Śiva’s protection surrounding the body.

Characters & Entities

• Śabarī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Where grace operates, suffering need not follow physical conditions; the devotee experiences safety and swift deliverance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes the result of divine protection, not a prescribed rite.