Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 22

Devanagari script

तिष्ठंतमव्या द्भुवनैकनाथः पायाद्व्रजंतं प्रमथाधिनाथः । वेदांतवेद्योऽवतु मान्निषण्णं मामव्ययः पातु शिवः शयानम्

Transliteration

tiṣṭhaṃtamavyā dbhuvanaikanāthaḥ pāyādvrajaṃtaṃ pramathādhināthaḥ | vedāṃtavedyo'vatu mānniṣaṇṇaṃ māmavyayaḥ pātu śivaḥ śayānam

Translation

諸世界の唯一の主よ、我が立つとき守りたまえ。プラマタたちの主よ、我が行くとき護りたまえ。ヴェーダーンタにより知られる御方よ、我が坐すとき守りたまえ。不滅のシヴァよ、我が臥すとき護りたまえ。

Word by Word

• तिष्ठन्तम्: (me) standing
• तिष्ठन्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → तिष्ठत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle)

• अव्यात्: may protect
• अव्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• भुवनैकनाथः: the sole lord of the worlds
• भुवनैकनाथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (भुवनस्य एकः नाथः)

• पायात्: may protect
• पायात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• व्रजन्तम्: (me) going
• व्रजन्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: व्रज् (धातु) → व्रजत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त

• प्रमथाधिनाथः: lord of the Pramathas
• प्रमथाधिनाथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रमथ (प्रातिपदिक) + अधि (उपसर्ग/अव्यय) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (प्रमथानाम् अधिनाथः)

• वेदान्तवेद्यः: knowable through Vedānta
• वेदान्तवेद्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेदान्त (प्रातिपदिक) + वेद्य (कृदन्त-प्रातिपदिक, √विद्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (वेदान्तेन वेद्यः)

• अवतु: may protect
• अवतु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु)
• Form: लोट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2), एकवचन

• निषण्णम्: (me) seated
• निषण्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नि + सद् (धातु) → निषण्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle)

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2), एकवचन

• अव्ययः: the imperishable one
• अव्ययः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• पातु: may protect
• पातु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लोट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• शिवः: Śiva
• शिवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• शयानम्: (me) lying down
• शयानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शी (धातु) → शयान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present middle participle)

Speaker

Unknown (Śiva-kavaca voice)

Visual Art Cues

Scene: Four posture vignette: devotee standing in temple courtyard, walking on a pilgrimage path, seated in meditation, lying in restful sleep—Śiva’s presence above each as a subtle icon (liṅga/haloed form).

Characters & Entities

• Śiva
• Bhuvanaikanātha
• Pramathādhinātha
• Vedānta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion is continuous: in every posture and activity, one entrusts oneself to Śiva, the imperishable reality known through Vedānta.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No explicit tīrtha appears; the verse frames Śiva as universally present across all life-situations.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied constant remembrance (smaraṇa) and protective recitation during daily transitions—standing, walking, sitting, and sleeping.