Adhyaya 6

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । पुनर्युगान्ते सम्प्राप्ते तृतीये नृपसत्तम । दादशार्कवपुर्भूत्वा भगवान्नीललोहितः

マールカンデーヤは言った。「再び第三のユガーンタが到来したとき、王の中の最勝よ、福徳なる主ニーラローヒタは、十二の太陽のごとく燃え輝く姿を現した。」

Verse 2

सप्तद्वीपसमुद्रान्तां सशैलवनकाननाम् । निर्दग्धां तु महीं कृत्स्नां कालो भूत्वा महेश्वरः

時そのものとなって、マヘーシュヴァラは、海と七大陸に囲まれた全地を、山々・森・林苑もろとも焼き尽くし、ことごとく灰と化させた。

Verse 3

ततो महाघनो भूत्वा प्लावयामास वारिणा । कृष्णं कृष्णवपुस्त्वेनां विद्युच्चन्द्रायुधाङ्किताम्

次いで彼は大いなる雲となり、水をもって一切を漂わせた。身は闇のごとく黒く、稲妻と月のごとき印を帯び、それらは輝く武器の徴であった。

Verse 4

प्लावयित्वा जगत्सर्वं तस्मिन्नेकार्णवीकृते । सुष्वाप विमले तोये जगत्संक्षिप्य मायया

かくして宇宙のすべてを水没させ、万象が一つの大海となったとき、彼は清浄なる水の上に眠り、マーヤーの力によって諸世界を己が内へと収めた。

Verse 5

ततोऽहं भ्रममास्तु तमोभूते महार्णवे । दिव्यं वर्षसहस्रं तु वायुभूते महेश्वरे

それから私は、闇と化した恐るべき大海のうちをさまよった。しかして千の天年のあいだ、マヘーシュヴァラはただ風としてとどまられた。

Verse 6

। अध्याय

（章の標記：「アドヒャーヤ」—「章」。）

Verse 7

तस्मिन्महार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । मयूरं स्वर्णपत्राढ्यमपश्यंसहसा जले । विचित्रचन्द्रकोपेतं नीलकंठं सुलोचनम्

その恐るべき大海において、静なるものも動くものもことごとく滅びたとき、私は水の中に、黄金の羽に飾られた一羽の孔雀を忽ち見た。青き喉をもち、眼は麗しく、月のごとき妙なる冠を戴いていた。

Verse 8

ततो मयूरः स महार्णवान्ते विक्षोभयित्वा हि महास्वेण । चचार देवस्त्रिशिखी शिखण्डी त्रैलोक्यगोप्ता स महानुभावः

そのとき、その孔雀は大海のほとりで大いなる鳴き声をあげ、水を揺り動かした。かの神なる三つの冠をもつ羽飾りの者—三界の守護者—は、無量の威光をたたえて歩み巡った。

Verse 9

शिवश्च रौद्रेण मयूररूपिणा विक्षोभ्यमाणे सलिलेऽपि तस्मिन् । सह भ्रमन्तीं च महार्णवान्ते सरिन्महौघां सुमहान्ददर्श

そしてシヴァは、孔雀の姿において猛々しく、かの水がかき乱されるさなか、大海のほとりに、渦を巻いて流れゆく、きわめて巨大な河の奔流を見た。

Verse 10

स तां महादेवमयूररूपो दृष्ट्वा भ्रमन्तीं सहसोर्मिजालैः । का त्वं शुभे शाश्वतदेहभूता क्षयं न यातासि महाक्षयान्ते

無数の波の網に翻弄される彼女を見て、孔雀の姿のマハーデーヴァは問うた。「吉祥なる者よ、常住の身を具し、大壊滅の時にも滅びぬとは、汝はいかなる者か。」

Verse 11

देवासुरगणे नष्टे सरित्सरमहार्णवे । का त्वं भ्रमसि पद्माक्षि क्व गतासि च न क्षयम्

神々と阿修羅の群れが、川や湖のごとき大海にて滅び尽くしたとき、彼は言った。「蓮華の眼の者よ、汝は誰か。なぜここをさまようのか。いかにして滅びに遭わぬのか。」

Verse 12

नर्मदोवाच । तव प्रसादाद्देवेश मृत्युर्मम न विद्यते । सृज देव पुनर्विश्वं शर्वरी क्षयमागता

ナルマダーは言った。「神々の主よ、あなたのご加護により、我には死がありません。ゆえに神よ、宇宙をふたたび創りたまえ。夜はすでに終わりに至りました。」

Verse 13

एवमुक्तो महादेवो व्यधुनोत्पक्षपञ्जरम् । तावत्पञ्जरमध्यान्ते तस्य पक्षाद्विनिःसृताः

かく告げられると、マハーデーヴァは翼の籠を揺り動かした。するとその瞬間、籠の内より、彼の翼から彼らがほとばしり出た。

Verse 14

तावन्तो देवदैत्येन्द्राः पक्षाभ्यां तस्य जज्ञिरे । तेषां मध्ये पुनः सा तु नर्मदा भ्रमते सरित्

その両翼より、神々とダイティヤの王たちが数多く生まれ出た。そして再び、そのただ中を、河なるナルマダーがめぐり流れる。

Verse 15

ततश्चान्यो महाशैलो दृश्यते भरतर्षभ । त्रिभिः कूटैः सुविस्तीर्णैः शृङ्गवानिव गोवृषः

ついで、もう一つの大いなる山が見える、バーラタ族の雄牛よ。三つの峰を広く備え、角を戴く力強き牡牛のごとし。

Verse 16

त्रिकूटस्तु इति ख्यातः सर्वरत्नैर्विभूषितः । ततस्तस्मात्त्रिकूटाच्च प्लावयन्ती महीं ययौ

それは「トリクータ」として名高く、あらゆる宝玉により荘厳されている。そのトリクータより彼女は流れ出で、大地を満たして溢れた。

Verse 17

त्रिकूटी तेन विख्याता पितॄणां त्रायणी परा । द्वितीयाच्च ततो गङ्गा विस्तीर्णा धरणीतले

ゆえにそれは「トリクーティー」と称えられ、祖霊を救う至高の護りとなる。そして第二の峰より、ガンガーは地の面に広く流れ渡った。

Verse 18

तृतीयं च ततः शृङ्गं सप्तधा खण्डशो गतम् । जम्बूद्वीपे तु संजाताः सप्त ते कुलपर्वताः

そして第三の峰は七つに分かれて砕けた。ジャンブードヴィーパにおいて、そこから七つの氏族の山（クラパルヴァタ）が生じた。

Verse 19

चन्द्रनक्षत्रसहिता ग्रहग्रामनदीनदाः । अण्डजं स्वेदजं जातमुद्भिज्जं च जरायुजम्

月と星宿、諸惑星の群れ、河川と流れとともに、卵生・湿生（汗生）・芽生（植物）・胎生の衆生が現れ出た。

Verse 20

एवं जगदिदं सर्वं मयूरादभवत्पुरा । समस्तं नरशार्दूल महादेवसमुद्भवम्

かくして昔、この全世界は孔雀より現れ出た。すべては、人中の虎よ、マハーデーヴァより生じたのである。

Verse 21

ततो नदीः समुद्रांश्च संविभज्य पृथक्पृथक् । नर्मदामाह देवेशो गच्छ त्वं दक्षिणां दिशम्

それから、川々と海とをそれぞれの領域に分け定め、神々の主はナルマダーに告げた。「汝は南の方角へ行け。」

Verse 22

एवं सा दक्षिणा गंगा महापातकनाशिनी । उत्तरे जाह्नवी देशे पुण्या त्वं दक्षिणे शुभा

かくして汝は南のガンガー、大罪を滅する者である。北の国にはジャーフナヴィー（ガンガー）が聖なるが、南の方では汝が吉祥にして清浄である。

Verse 23

यथा गंगा महापुण्या मम मस्तकसंभवा । तद्विशिष्टा महाभागे त्वं चैवेति न संशयः

ガンガーがこの上なく聖なるのは、わが頭頂より生まれたゆえである。しかるに大いに幸いなる者よ、汝もまた同じ卓越を具える—これに疑いはない。

Verse 24

त्वया सह भविष्यामि एकेनांशेन सुव्रते । महापातकयुक्तानामौषधं त्वं भविष्यसि

善き誓願を具える者よ、我は我が一分をもって汝と共に在らん。大罪に悩む者たちにとって、汝は薬となり救いとなる。

Verse 25

एवमुक्ता तु देवेन महापातकनाशिनी । दक्षिणं दिग्विभागं तु सा जगामाशु विक्रमा

神にこのように告げられるや、彼女――大罪を滅する者――は大いなる威力を帯び、たちまち南方の方角へと赴いた。

Verse 26

ऋक्षशैलेन्द्रमासाद्य चन्द्रमौलेरनुग्रहात् । वार्यौघैः प्रस्थिता यस्मान्महादेवप्रणोदिता

王なるṚkṣa山に至り、月を頂く主（シヴァ）の恩寵によって、彼女は大いなる水の奔流となって発し、マハーデーヴァに促されて流れ出た。

Verse 27

महता चापि वेगेन यस्मादेषा समुच्छ्रिता । महती तेन सा प्रोक्ता महादेवान्महीपते

彼女が大いなる、凄まじい勢いをもって湧き上がったがゆえに、「マハティー」と呼ばれる。かくマハーデーヴァは、王よ、宣した。

Verse 28

तपतस्तस्य देवस्य शूलाग्राद्बिन्दवोऽपतन् । तेनैषा शोणसंज्ञा तु दश सप्त च ताः स्मृताः

その神が苦行（タパス）に励むとき、三叉戟の先より滴が落ちた。ゆえに彼女は「ショーナー（Śoṇā）」と名づけられ、その滴は十七と伝えられる。

Verse 29

सर्वेषां नर्मदा पुण्या रुद्रदेहाद्विनिःसृता । सर्वाभ्यश्च सरिद्भ्यश्च वरदानान्महात्मनः

あらゆる河川の中で、ナルマダーは聖なるもの――ルドラの御身より流れ出たゆえである。大いなる御心の主の授与の力により、彼女は他のすべての流れに勝る。

Verse 30

शंकरानुप्रहाद्देवी महापातकनाशिनी । यस्मान्महार्णवे घोरे दृश्यते महती च सा

シャンカラ（Śaṅkara）の恩寵により、女神—大罪を滅する御方—は、恐るべき大海のただ中にあっても広大にして威力ある姿を現す。ゆえに彼女は真に「マハティー（Mahatī）」と見なされる。

Verse 31

सुव्यक्ताङ्गी महाकाया महती तेन सा स्मृता । तस्माद्विक्षोभ्यमाणा हि दिग्गजैरम्बुदोपमैः

その四肢は明らかに現れ、御身は巨大である。ゆえに彼女は「マハティー（Mahatī）」と憶念される。かくして彼女は、巨雲のごとき方角の象たちにより揺り動かされ、かき回される。

Verse 32

कलुषत्वं नयत्येव रसेन सुरसा तथा । कृपां करोति सा यस्माल्लोकानामभयप्रदा

その神聖なる精髄によって、彼女は必ず穢れを取り除く。ゆえに「スラサー（Surasā：芳しく神々しき味）」と呼ばれる。また、諸世界に慈悲を施し無畏を授けるがゆえに、「クリパー（Kṛpā：慈悲）」と憶念される。

Verse 33

संसारार्णवमग्नानां तेन चैषा कृपा स्मृता । पुरा कृतयुगे पुण्ये दिव्यमन्दारभूषिता

輪廻の大海に沈む者たちに憐れみを垂れるがゆえに、彼女は「クリパー（Kṛpā）」と憶念される。いにしえ、清らかなクリタ・ユガにおいて、彼女は天上のマンダーラの花に飾られ、燦然と輝いた。

Verse 34

कल्पवृक्षसमाकीर्णा रोहीतकसमाकुला । वहत्येषा च मन्देन तेन मन्दाकिनी स्मृता

願いを叶える樹々に満ち、ローヒータカの樹々が繁り、彼女は静かにやさしく流れる。ゆえに「マンダーキニー（Mandākinī：柔らかく流れる、天界の河）」と憶念される。

Verse 35

भित्त्वा महार्णवं क्षिप्रं यस्माल्लोकमिहागता । पूज्या सुरैश्च सिद्धैश्च तस्मादेषा महार्णवा

彼女は大海を速やかに裂いてこの世に来たり、またデーヴァとシッダたちに礼拝されるがゆえに、「マハールナヴァ（大海の女神）」と呼ばれる。

Verse 36

विचित्रोत्पलसंघातैरृक्षद्विपसमाकुला

彼女は色とりどりの蓮華の群れに満ち、岸辺には熊と象が群れ集っていた。

Verse 37

भित्त्वा शैलं च विपुलं प्रयात्येवं महार्णवम् । भ्रामयन्ती दिशः सर्वा रवेण महता पुरा

広大な山を裂いて、彼女はかくして大海へと進みゆき、昔はその大いなる轟きによって四方を鳴り響かせ、揺り動かした。

Verse 38

प्लावयन्ती विराजन्ती तेन रेवा इति स्मृता । भार्यापुत्रसुदुःखाढ्यान्नराञ्छापैः समावृतान्

衆生を渡らせ、また輝き現れるがゆえに、彼女は「レーヴァー」として憶念される。妻子にまつわる深い悲嘆を負い、呪いに包まれた人々を彼女は救い助ける。

Verse 39

विपापान्कुरुते यस्माद्विपापा तेन सा स्मृता । विण्मूत्रनिचयां घोरां पांशुशोणितकर्दमाम्

罪を滅して人を清めるがゆえに、彼女は「ヴィパーパー（罪滅ぼし）」と記憶される。彼女は恐るべき汚穢の堆積—糞尿の山—と、塵と血の泥濘とを取り除く。

Verse 40

पाशैर्नित्यं तु सम्बाधां यस्मान्मोचयते भृशम् । विपाशेति च सा प्रोक्ता संसारार्णवतारिणी

彼女は、常に絆の締めつけに苦しむ衆生を力強く解き放つゆえ、「ヴィパーシャー（Vipāśā）」—枷を断つ者—と称えられ、衆生を輪廻（サンサーラ）の大海より渡らせる。

Verse 41

नर्मदा विमलाम्भा च विमलेन्दुशुभानना । तमोभूते महाघोरे यस्मादेषा महाप्रभा

彼女は「ナルマダー（Narmadā）」、清らかな水の「ヴィマラームバー（Vimalāmbhā）」、そして無垢の月のように麗しい顔をもつ「ヴィマレンドゥ・シュバーナナー（Vimalendu-śubhānanā）」。また、恐ろしい闇の中にあって大いなる光を放つゆえ、「マハープラバー（Mahāprabhā）」—偉大なる輝き—と呼ばれる。

Verse 42

विमला तेन सा प्रोक्ता विद्वद्भिर्नृपसत्तम । करैरिन्दुकरप्रख्यैः सूर्यरश्मिसमप्रभा

ゆえに学識ある者たちは、王の中の最上よ、彼女を「ヴィマラー（Vimalā、清浄なる者）」と称する。彼女の光は月光のごとく、輝きは太陽の光線に等しい。

Verse 43

क्षरन्ती मोदते विश्वं करभा तेन चोच्यते । यस्माद्रञ्जयते लोकान्दर्शनादेव भारत

彼女が流れ出でるとき、世界はことごとく歓喜する。ゆえにまた「カラバー（Karabhā）」とも呼ばれる。ひとたび見るだけで人々を喜ばせ、心を惹きつけるからである、バーラタよ。

Verse 44

रञ्जनाद्रञ्जना प्रोक्ता धात्वर्थे राजसत्तम । तृणवीरुधगुल्माद्यास्तिर्यञ्चः पक्षिणस्तथा । तानुद्भूतान्नयेत्स्वर्गं तेनोक्ता वायुवाहिनी

「rañjana（歓喜させ、染める）」に由来して、語根の意味により、王の中の最上よ、彼女は「ランジャナー（Rañjanā）」と呼ばれる。草、蔓、灌木など、また獣や鳥に至るまで、彼女の領域に生じたものを天へと運びゆくゆえ、彼女は「ヴァーユヴァーヒニー（Vāyuvāhinī）」—風に運ばれる者／風によって運ぶ者—と称される。

Verse 45

एवं यो वेत्ति नामानि निर्गमं च विशेषतः । स याति पापविर्मुक्तो रुद्रलोकं न संशयः

かくして、これらの名を真に知り、とりわけその由来を悟る者は、罪より解き放たれてルドラの世界へ至る。疑いはない。