Adhyaya 3

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । सप्तकल्पक्षया घोरास्त्वया दृष्टा महामुने । न चापीहास्ति भगवन्दीर्घायुरिह कश्चन

ユディシュティラは言った。「大いなるムニよ、あなたは七つのカルパの恐るべき壊滅を見届けられた。されどここでは、尊き御方よ、長寿の者は誰ひとりとしていない。」

Verse 2

त्वया ह्येकार्णवे सुप्तः पद्मनाभः सुरारिहा । दृष्टः सहस्रचरणः सहस्रनयनोदरः

まことに汝は、諸天の敵を滅ぼす蓮華臍（パドマナーバ）を、唯一の宇宙の大海に臥して眠る姿として見た。千の足を備え、身には千の眼を具えていた。

Verse 3

। अध्याय

（本文標識）「章」。

Verse 4

किं त्वयाश्चर्यभूतं हि दृष्टं च भ्रमतानघ । एतदाचक्ष्व भगवन्परं कौतूहलं हि मे

遍歴の途上で、いかなる驚異を見たのか、罪なき者よ。どうか語ってください、尊き聖仙よ。わたしの好奇はこの上なく大きいのです。

Verse 5

सम्प्राप्ते च महाघोरे युगस्यान्ते महाक्षये । अनावृष्टिहते लोके पुरा वर्षशताधिके

きわめて恐るべきユガの終末、すなわち大いなる滅尽が到来したとき、はるか昔、世界は百年を超えて旱魃に打たれた。

Verse 6

औषधीनां क्षये घोरे देवदानववर्जिते । निर्वीर्ये निर्वषट्कारे कलिना दूषिते भृशम्

その恐るべき時、薬草は尽き、神々もダーナヴァも姿を消し、力は失われ、ヴェーダの「ヴァシャット」の祭式も絶え、万物はカリによって甚だしく汚されていた——

Verse 7

सरित्सरस्तडागेषु पल्वलोपवनेषु च । संशुष्केषु तदा ब्रह्मन्निराकारे युगक्षये

河川も湖も池も湿地も林苑もことごとく干上がったとき、—おお婆羅門よ—無相なる劫末において、

Verse 8

जनं प्राप्ते महर्लोके ब्रह्मक्षत्रविशादयः । ऋषयश्च महात्मानो दिव्यतेजःसमन्विताः

人々がマハルローカに至ったとき—婆羅門、刹帝利、吠舎など—そこにはまた、神妙なる光輝を具えた大いなる聖仙たちがいた。

Verse 9

स्थितानि कानि भूतानि गतान्येव महामुने । एतत्सर्वं महाभाग कथयस्व पृथक्पृथक्

大いなる牟尼よ、いかなる衆生が留まり、いかなる者が去ったのか。高貴なる方よ、それら一切を明らかに、ひとつひとつ、しかるべく詳しく語ってください。

Verse 10

भूतानि कानि विप्रेन्द्र कथं सिद्धिमवाप्नुयात् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राणां काले प्राप्ते सुदारुणे

婆羅門の中の最勝者よ、それらの衆生とは誰であり、いかにして成就を得るのか。とりわけ、梵天・毘湿奴・インドラ・ルドラにさえ甚だ苛烈な時が到来するときに。

Verse 11

एवमुक्तस्ततः सोऽथ धर्मराजेन धीमता । मार्कण्डः प्रत्युवाचेदमृषिसंघैः समावृतः

かくして賢明なるダルマラージャに問われ、マールカンデーヤは聖仙たちの集会に囲まれつつ、ついに答えた。

Verse 12

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे त्वया सह नरेश्वर । महत्पुराणं पूर्वोक्तं शंभुना वायुदैवते

聖マールカンデーヤは言った。「人々の王よ、汝とともに、すべてのリシたちは聴け。この大いなるプラーナは、かつてシャンブ（シヴァ）が神なるヴァーユに説き示したのである。」

Verse 13

वायोः सकाशात्स्कन्देन श्रुतमेतत्पुरातनम् । वसिष्ठः श्रुतवांस्तस्मात्पराशरस्ततः परम्

この古きプラーナは、スカンダがヴァーユより聴聞した。彼からヴァシシュタが聴き、さらにその後、パラーシャラが順次に聴いた。

Verse 14

तस्माच्च जातूकर्ण्येन तस्माच्चैव महर्षिभिः । एवं परम्पराप्रोक्तं शतसंख्यैर्द्विजोत्तमैः

彼よりジャートゥカルニヤが受け、さらに彼より大リシたちが受け継いだ。かくして百人にも及ぶ最勝の二度生まれの聖者らにより、相承して説かれてきた。

Verse 15

संहिता शतसाहस्री पुरोक्ता शंभुना किल । आलोड्य सर्वशास्त्राणि वदार्थं तत्त्वतः पुरा

まことに、十万偈のサンヒターは、まずシャンブ（シヴァ）によって宣説された。彼はあらゆるシャーストラを撹拌し尽くし、昔より真実に即してその義を明らかにした。

Verse 16

युगरूपेण सा पश्चाच्चतुर्धा विनियोजिता । मदप्रज्ञानुसारेण नराणां तु महर्षिभिः

のちに、ユガの相に応じて、大リシたちは人々の理解力の差に従い、これを四部に配して整えた。

Verse 17

आराध्य पशुभर्तारं मया पूर्वं महेश्वरम् । पुराणं श्रुतमेतद्धि तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

かつて我は衆生の主マヘーシュヴァラを礼拝し、このプラーナをまことに聴聞した。ゆえに汝に、漏らすことなく余すところなく語ろう。

Verse 18

यच्छ्रुत्वा मुच्यते जन्तुः सर्वपापैर्नरेश्वर । मानसैः कर्मजैश्चैव सप्तजन्मसु संचितैः

王よ、これを聴く者は、七つの生にわたり積み重ねた一切の罪—心より生じたものも、行為より生じたものも—から解き放たれる。

Verse 19

सप्तकल्पक्षया घोरा मया दृष्टाः पुनःपुनः । प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोश्च परमेष्ठिनः

神々の神たるヴィシュヌ、至高の主の恩寵により、我は七カルパの終末に起こる恐るべき滅尽を幾度も目撃した。

Verse 20

द्वादशादित्यनिर्दग्धे जगत्येकार्णवीकृते । श्रान्तोऽहं विभ्रमंस्तत्र तरन्बाहुभिरर्णवम्

十二のアーディティヤにより世界が焼き尽くされ、ひとつの大海となったとき、我は疲れ果て、その中をさまよい、両腕で洪水をかき分けて泳いだ。

Verse 21

अथाहं सलिले राजन्नादित्यसमरूपिणम् । पुरा पुरुषमद्राक्षमनादिनिधनं प्रभुम्

そのとき王よ、かの水の中にて、太初のプルシャを我は見た。太陽のごとく輝く、始まりも終わりもなき主である。

Verse 22

शृङ्गं चैवाद्रिराजस्य भासयन्तं दिशो दश । द्वितीयोऽन्यो मनुर्दृष्टः पुत्रपौत्रसमन्वितः

また、山々の王の峰が十方を照らし出すのを見、さらに別のマヌ—第二のマヌ—が子らと孫らを伴っているのを見た。

Verse 23

अगाधे भ्रमते सोऽपि तमोभूते महार्णवे । अविश्रमन्मुहूर्तं तु चक्रारूढ इव भ्रमन्

彼もまた、底知れぬ闇に満ちた大海をさまよい、ひとときも休まず、まるで車輪に乗るかのように回転していた。

Verse 24

अथाहं भयादुद्विग्नस्तरन्बाहुभिरर्णवम् । तत्रस्थोऽहं महामत्स्यमपश्यं मदसंयुतम्

そのとき私は恐れに震え、動揺しつつ両腕で海を泳いだ。そこで、圧倒的な威力を宿す巨大な魚を見た。

Verse 25

ततोऽब्रवीत्स मां दृष्ट्वा एह्येहीति च भारत । परं प्रधानः सर्वेषां मत्स्यरूपो महेश्वरः

すると彼は私を見るや、「来い、来い！」と告げた。おお、バーラタよ。万有の上に立つ至高のマヘーシュヴァラが、魚の姿でそこにおられた。

Verse 26

ततोऽहं त्वरया गत्वा तन्मुखे मनुजेश्वर । सुश्रान्तो विगतज्ञानः परं निर्वेदमागतः

それから私は急いでその口もとへ向かった、人々の主よ。すっかり疲れ果て、知覚も乱れ、世に対する深い厭離と絶望に沈んだ。

Verse 27

ततोऽद्राक्षं समुद्रान्ते महदावर्तसंकुलाम् । उद्यत्तरंगसलिलां फेनपुञ्जाट्टहासिनीम्

そのとき私は大海のほとりで、巨大な渦に満ちてうねる大いなる河の流れを見た。波は高く立ち、泡の塊はまるで高らかに笑うかのようであった。

Verse 28

नदीं कामगमां पुण्यां झषमीनसमाकुलाम् । नद्यास्तस्यास्तु मध्यस्था प्रमदा कामरूपिणी

私は、望みのままに流れる聖なる河を見た。魚が満ちあふれ、そしてその河のまさに中央に、意のままに姿を変え得る乙女が立っていた。

Verse 29

नीलोत्पलदलश्यामा महत्प्रक्षोभवाहिनी । दिव्यहाटकचित्राङ्गी कनकोज्ज्वलशोभिता

彼女は青蓮の花弁のように黒みを帯び、激しいうねりの力をもって動いていた。天上の黄金で飾られた妙なる肢体は、輝く金の光沢に照り映えていた。

Verse 30

द्वाभ्यां संगृह्य जानुभ्यां महत्पोतं व्यवस्थिता । तां मनुः प्रत्युवाचेदं का त्वं दिव्यवराङ्गने

彼女は両膝で大きな舟をしっかりと挟み、揺るがずに立っていた。そこでマヌは彼女に言った。「汝は誰か、姿すぐれた天の淑女よ。」

Verse 31

तिष्ठसे केन कार्येण त्वमत्र सुरसुन्दरि । सुरासुरगणे नष्टे भ्रमसे लीलयार्णवे

「何のためにここに立つのか、天の美しき者よ。神々と阿修羅の群れが滅びたというのに、なぜこの大海を戯れのままにさまようのか。」

Verse 32

सरितः सागराः शैलाः क्षयं प्राप्ता ह्यनेकशः । त्वमेका तु कथं साध्वि तिष्ठसे कारणं महत् । श्रोतुमिच्छाम्यहं देवि कथयस्व ह्यशेषतः

「川も海も山も――まことに多くが――幾度となく滅びに至った。しかるに汝ひとりは残る。いかなるゆえか、徳ある淑女よ。聞きたいのだ、女神よ――その大いなる理由を余すところなく語り給え。」

Verse 33

अबलोवाच । ईश्वराङ्गसमुद्भूता ह्यमृतानाम विश्रुता । सरित्पापहरा पुण्या मामाश्रित्य भयं कुतः

女は言った。「我は主の御身より生じ、不死の神々の間に名高い。罪を祓う聖なる河である我に帰依する者に、いかで恐れが生じようか。」

Verse 34

साहं पोतमिमं तुभ्यं गृहीत्वा ह्यागता द्विज । न ह्यस्य पोतस्य क्षयो यत्र तिष्ठति शंकरः

「ゆえに我は来たのだ、婆羅門よ。この舟を汝のために携えて。此の舟は滅びぬ。なぜなら、これの留まるところにシャンカラが住まわれるからだ。」

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । मनुना सह राजेन्द्र पोतारूढो ह्यहं तदा

その言葉を聞くや、驚きに目は大きく見開かれた。そこで、王の中の王よ、我もまたマヌと共に舟に乗り込んだ。

Verse 36

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणम्य शिरसा विभुम् । व्यापिनं परमेशानमस्तौषमभयप्रदम्

合掌して敬虔に立ち、頭を垂れて大いなる主に礼拝した。遍く満ちる至上のイーシャーナ、無畏を授け給う御方を、我は讃嘆した。

Verse 37

सद्योजाताय देवाय वामदेवाय वै नमः । भवे भवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः

サディヨージャータなる神に敬礼し、まことにヴァーマデーヴァに敬礼する。生まれ生まれにあなたにひれ伏し、信愛によって到達されるあなたに敬礼する。

Verse 38

भूर्भुवाय नमस्तुभ्यं रामज्येष्ठाय वै नमः । नमस्ते भद्रकालाय कलिरूपाय वै नमः

ブールブヴァとしてのあなたに敬礼し、まことにラーマジェーシュタとしてのあなたに敬礼する。バドラカーラとしてのあなたに敬礼し、まことにカーリー—時そのもの—の姿としてのあなたに敬礼する。

Verse 39

अचिन्त्याव्यक्तरूपाय महादेवाय धामने । विद्महे देवदेवाय तन्नो रुद्र नमोनमः

われらは、思惟を超え未顕の姿をもつ至高の住処、マハーデーヴァを観想する。神々の神を知るがゆえに、ルドラよ、あなたに—重ね重ね—恭敬の礼拝を捧げる。

Verse 40

जगत्सृष्टिविनाशानां कारणाय नमोनमः । एवं स्तुतो महादेवः पूर्वं सृष्टया मयानघ

世界の創造と滅尽の因に、重ね重ね敬礼する。かくして、かつて創造の時に、私はマハーデーヴァを讃えた—罪なき者よ。

Verse 41

प्रसन्नो मावदत्पश्चाद्वरं वरय सुव्रत

そののち、喜ばれて彼は私に言われた。「願いを選べ、善き誓いを守る者よ。」