Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 26
Devanagari script
ततोऽहं त्वरया गत्वा तन्मुखे मनुजेश्वर । सुश्रान्तो विगतज्ञानः परं निर्वेदमागतः
Transliteration
tato'haṃ tvarayā gatvā tanmukhe manujeśvara | suśrānto vigatajñānaḥ paraṃ nirvedamāgataḥ
Translation
それから私は急いでその口もとへ向かった、人々の主よ。すっかり疲れ果て、知覚も乱れ、世に対する深い厭離と絶望に沈んだ。
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative Singular)
त्वरयाwith haste
त्वरया:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootत्वरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Instrumental, Singular)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootगत्वा (कृदन्त, √गम् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): having gone
तत्his/that
तत्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-एकवचनार्थे समासपूर्वपद (in compound: 'his/that')
मुखेin the mouth
मुखे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Locative, Singular)
मनुजेश्वरO lord of men
मनुजेश्वर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमनुज + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Vocative, Singular)
सुश्रान्तःutterly exhausted
सुश्रान्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + श्रान्त (प्रातिपदिक; श्रान्त = √श्रम् क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
विगतज्ञानःbereft of understanding
विगतज्ञानः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविगत + ज्ञान (प्रातिपदिक; विगत = √गम् क्त, वि-उपसर्ग)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); बहुव्रीहिः: यस्य ज्ञानं विगतम् सः
परम्great, extreme
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्वेदम् इति विशेषण (great)
निर्वेदम्despondency, dispassion
निर्वेदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्वेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
आगतःhad reached, attained
आगतः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootआगत (कृदन्त, √गम् धातु; आ-उपसर्ग, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-प्रयोगार्थः (PPP used predicatively: 'had come/attained')
Speaker
A narrator-sage addressing a king
Tirtha Mahatmya
Type: cave
Skanda Dialogue
Listener: Manuṣa-īśvara / ‘lord of men’ addressed (interlocutor)
Visual Art Cues
Scene: The devotee, drained and dazed, reaches the fish’s mouth—an immense, protective threshold—his face showing collapse of worldly desire and the dawning of renunciation.
Characters & Entities
M
Maheśvara (implied)M
Matsyarūpa (implied)FAQs
Extreme crisis can mature into vairāgya, pushing the soul toward surrender and higher seeking.
No specific site is mentioned in this verse.
None.