Adhyaya 218

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश तीर्थं परमशोभनम् । जमदग्निरिति ख्यातं यत्र सिद्धो जनार्दनः

聖マールカンデーヤは言った。「それより、地の主よ、至上に麗しいティールタへ赴くべきである。『ジャマダグニ』と名高く、そこには成就者（シッダ）としてジャナールダナが在します。」

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धो द्विजश्रेष्ठ वासुदेवो जगद्गुरुः । मानुषं रूपमास्थाय लोकानां हितकाम्यया

ユディシュティラは言った。「最勝の二度生まれの聖者よ、世界の師ヴァースデーヴァは、衆生の利益を願う慈悲ゆえに人の姿を取り、いかにして成就（シッディ）を得られたのか。」

Verse 3

एतत्सर्वं यथान्यायं देवदेवस्य चक्रिणः । चरितं श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानं त्वयानघ

「しかるべき次第と正しい伝承に従って、輪（チャクラ）を帯びる主、神々の神の聖なる御事績のすべてを、あなたの語りにより聞きたい。罪なき御方よ。」

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आसीत्पूर्वं महाराज हैहयाधिपतिर्महान् । कार्तवीर्य इति ख्यातो राजा बाहुसहस्रवान्

聖マールカンデーヤは言った。「昔、大王よ、ハイハヤ族を治める偉大な覇王がいた。名をカールタヴィールヤといい、千の腕を持つ王として名高かった。」

Verse 5

हस्त्यश्वरथसम्पन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः । वेदविद्याव्रतस्नातः सर्वभूताभयप्रदः

彼は象・馬・戦車に恵まれ、武器を執る者のうち最勝であった。ヴェーダの学と戒の誓願により清められ、あらゆる生きとし生けるものに無畏を授ける者であった。

Verse 6

माहिष्मत्याः पतिः श्रीमान्राजा ह्यक्षौहिणीपतिः । स कदाचिन्मृगान्हन्तुं निर्जगाम महाबलः

その輝かしき王は、マーヒシュマティーの主にして全軍を統べる将。ある時、強大なる力をもって鹿狩りのために出立した。

Verse 7

बहुभिर्दिवसैः प्राप्तो भृगुकच्छमनुत्तमम् । जमदग्निर्महातेजा यत्र तिष्ठति तापसः

多くの日を経て、彼は比類なきブリグカッチャに至った。そこには大いなる光輝を具えた苦行者ジャマダグニが住していた。

Verse 8

रेणुकासहितः श्रीमान्सर्वभूताभयप्रदः । तस्य पुत्रोऽभवद्रामः साक्षान्नारायणः प्रभुः

そこにて、レーヌカーを伴うその輝かしき聖仙—一切衆生に無畏を授ける護り手—に一子が生まれた。ラーマ、すなわち主そのもの、ナーラーヤナが現れ給うたのである。

Verse 9

सर्वक्षत्रगुणैर्युक्तो ब्रह्मविद्ब्राह्मणोत्तमः । तोषयन्परया भक्त्या पितरौ परमार्थवत्

彼はクシャトリヤのあらゆる徳を備えながら、しかもブラフマンを知る者にしてブラーフマナの最勝であった。最高の真理に帰依する者のごとく、至上の信愛をもって父母を歓ばせた。

Verse 10

तं तदा चार्जुनं दृष्ट्वा जमदग्निः प्रतापवान् । चरन्तं मृगयां गत्वा ह्यातिथ्येन न्यमन्त्रयत्

そのとき、霊威に輝くジャマダグニは、狩りにさまようアルジュナを見て、客迎えの聖なる作法をもって招き入れた。

Verse 11

तथेति चोक्त्वा स नृपः सभृत्यबलवाहनः । जगाम चाश्रमं पुण्यमृषेस्तस्य महात्मनः

「然り」と王は答え、従者と軍勢、乗り物を伴って、その大いなる聖仙の清浄なるアーシュラマへと赴いた。

Verse 12

तत्क्षणादेव सम्पन्नं श्रिया परमया वृतम् । विस्मयं परमं तत्र दृष्ट्वा राजा जगाम ह

その瞬間、すべては完全に整い、無上の光輝に包まれた。かの比類なき奇瑞を見て、王はただ驚嘆した。

Verse 13

गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः । सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया । किमेतदिति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च

到着するや否や、ブラーフマナの思いがけぬはからいにより、王は従者と軍勢ともども、完全に調えられた妙なる食を賜った。王は問うた。「これは何か。原因は何で、いかなる力がこれを成すのか。」

Verse 14

कामधेनोः प्रभावं तं ज्ञात्वा प्राह ततो द्विजम् । दक्षिणां देहि मे विप्र कल्मषां धेनुमुत्तमाम्

カーマデーヌの不思議なる威力を悟ると、彼はそのドヴィジャに言った。「尊きヴィプラよ、ダクシナーとして、名高き最上の牝牛カルマシャーを我に与えよ。」

Verse 15

शतं शतसहस्राणामयुतं नियुतं परम् । भूषितानां च धेनूनां ददामि तव चार्बुदम्

「百、十万、万万、さらには百万に至るまで――まことに夥しい数の、飾りを施した牝牛を、代価として汝に与えよう。」

Verse 16

जमदग्निरुवाच । अयुतैः प्रयुतैर्नाहं शतकोटिभिरुत्तमाम् । कामधेनुमिमां तात न दद्मि प्रतिगम्यताम्

ジャマダグニは言った。「幾万でも、幾十万でも、たとえ幾百クロールでも、この最上のカーマデーヌを、わが子よ、私は渡さぬ。返しなさい。」

Verse 17

एवमुक्तः स राजेन्द्रस्तेन विप्रेण भारत । क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनमब्रवीत्

その婆羅門にそう言われると、バーラタよ、王の中の王は—怒りに目を赤くして—次の言葉を放った。

Verse 18

यस्येदृशः कामचारो मय्यपि द्विजपांसन । अहं ते पश्यतस्तस्मान्नयामि सुरभिं गृहात्

「このような勝手気ままな振る舞いを、わしに対してさえ示すのか、卑しき婆羅門よ。ならば汝が見ている前で、スラビーを汝の家から連れ去ってやる。」

Verse 19

द्विज उवाच । कः क्रीडति सरोषेण निर्भयो हि महाहिना । मृत्युदृष्टोतरेणापि मम धेनुं नयेत यः

婆羅門は言った。「大蛇を前にしてなお恐れず、怒りにまかせて戯れる者がいようか。死の眼差しに印を付けられてなお、我が牝牛を連れ去る者がいようか。」

Verse 20

एवमुक्त्वा महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम् । गृहीत्वा परमक्रुद्धो जमदग्निरुवाच ह

かく言い終えるや、ジャマダグニは怒りに燃え、第二のブラフマー・ダンダにも似た大杖を取り、再び語った。

Verse 21

यस्यास्ति शक्तिस्तेजो वा क्षत्रियस्य कुलाधमः । धेनुं नयतु मे सद्यः क्षीणायुः सपरिच्छदः

「力や威光があると思うクシャトリヤ——その一族の最下の者よ——ただちに我が牝牛を連れ去るがよい。だがその命は断たれ、従者も財もろとも滅びる。」

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं हैहयः शतशो वृतः । धावमानः क्षितितले ब्रह्मदण्डहतोऽपतत्

その残酷な言葉を聞くや、数百に囲まれたハイハヤは地上を駆けたが、ブラーフマナのブラフマー・ダンダに打たれて倒れ伏した。

Verse 23

हुंकृतेन ततो धेन्वाः खड्गपाशासिपाणयः । निर्गच्छन्तः प्रदृश्यन्ते कल्मषायाः सहस्रशः

そのとき牝牛の轟く叫びにより、カルマシャーの軍勢が幾千と姿を現し、剣や投げ縄、刃を手にして湧き出た。

Verse 24

नासापुटाग्राद्रोमाग्रात्किराता मागधा गुदात् । रन्ध्रान्तरेषु चोत्पन्नाः शतशोऽथ सहस्रशः

鼻孔の先から、毛の先端から、また肛門から、キラータとマーガダが生まれた。さらに毛孔の隙間からも、百、千と群れをなして現れ出た。

Verse 25

एवमन्योऽन्यमाहत्य हैहयष्टङ्कणान्दहन् । विनाशं सह विप्रेण गता ह्यर्जुनतेजसा

かくして互いに打ち倒し、ハイハヤの軍勢を焼き尽くし、彼らは滅びへと赴いた――その婆羅門とともに――アルジュナの燃えさかる威力によって。

Verse 26

कार्तवीर्यो जयं लब्ध्वा संख्ये हत्वा द्विजोत्तमम् । जगाम स्वां पुरीं हृष्टः कृतान्तवशमोहितः

カルタヴィーリヤは、戦場で勝利を得て最勝の婆羅門を討ち、喜びに満ちて自らの都へ帰った。だが彼は、クリターンタ――死（宿命）の支配に惑わされていた。

Verse 27

ततस्त्वरान्वितः प्राप्तः पश्चाद्रामो गते रिपौ । आक्रन्दमानां जननीं ददर्श पितुरन्तिके

その後、敵が去ったのち、ラーマは急ぎ駆けつけ、父の傍らで泣き叫ぶ母の姿を目にした。

Verse 28

राम उवाच । केनेदमात्मनाशाय ह्यज्ञानात्साहसं कृतम् । मम तातं जिघांसुर्यो द्रष्टुं मृत्युमिहेच्छति

ラーマは言った。「いったい誰が無知ゆえに、この身を滅ぼす無謀の業をなしたのか。わが父を殺そうとする者は、ここで死そのものを見ようと望むのだ。」

Verse 29

ततः सा रामवाक्येन गतसत्त्वेव विह्वला । उदरं करयुग्मेन ताडयन्ती ह्युवाच तम्

すると彼女は、ラーマの言葉に打たれて命を失ったかのように茫然となり、震えながら彼に語りかけ、両手で腹を打った。

Verse 30

अर्जुनेन नृशंसेन क्षत्रियैरपरैः सह । इहागत्य पिता तेन निहतो बाहुशालिना

残酷なアルジュナによって、他のクシャトリヤたちと共に、そなたの父はここで、その剛腕の者によって殺されたのだ。

Verse 31

तं पश्य निहतं तातं गतासुं गतचेतसम् । संस्कृत्य विधिवत्पुत्र तर्पयस्व यथातथम्

殺された父上を見なさい。命は去り、意識も消えている。息子よ、法に従って彼のために適切な儀式を行い、定められた通りに供物を捧げなさい。

Verse 32

एतच्छ्रुत्वा स वचनं जननीमभिवाद्य ताम् । प्रतिज्ञामकरोद्यां तां शृणुष्व च नराधिप

その言葉を聞いて、彼は母に礼拝し、厳粛な誓いを立てた。王よ、彼が宣言したその誓いを今お聞きください。

Verse 33

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रियकुलान्वयाम् । स्नात्वा च तेषामसृजा तर्पयिष्यामि ते पतिम्

‘私は二十一回にわたり、地上からクシャトリヤの血統を一掃するであろう。そして彼らの血を浴びて、あなたの夫を慰めよう。’

Verse 34

तस्यापि परशुना बाहून् कार्तवीर्यस्य दुर्मतेः । छित्त्वा पास्यामि रुधिरमिति सत्यं शृणुष्व मे

‘そして、あの邪悪なカルタヴィーリヤの腕さえも、私は斧で切り落とそう。そして私は彼の血をすするであろう。私の語る真実を聞くがよい。’

Verse 35

एवं प्रतिज्ञां कृत्वासौ जामदग्न्यः प्रतापवान् । क्रोधेन महताविष्टः संस्कृत्य पितरं ततः

かくしてその誓願を立てた勇猛なるジャーマダグニャは、激しい憤怒に呑まれつつ、ついで父のために葬送の祭儀を執り行った。

Verse 36

माहिष्मतीं पुरीं रामो जगाम क्रोधमूर्छितः । छित्त्वा बाहुवनं तस्य हत्वा तं क्षत्रियाधमम्

ラーマ（パラシュラーマ）は怒りにくらみ、マーヒシュマティーの都へ赴いた。彼はその腕の林を断ち落とし、あの最も卑しきクシャトリヤを討ち滅ぼした。

Verse 37

जगाम क्षत्रियान्ताय पृथिवीमवलोकयन् । सप्तद्वीपार्णवयुतां सशैलवनकाननाम्

彼はクシャトリヤ滅尽のために旅立ち、七つの大陸と大海を備え、山々と森と林苑を有する大地を見渡した。

Verse 38

पूर्वतः पश्चिमामाशां दक्षिणोत्तरतः कुरून् । समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान्

東より西へ、南より北へ—クル族の地において—サマンタパンチャカにて、彼は血の湖を五つ作り出した。

Verse 39

स तेषु रुधिराम्भस्तु ह्रदेषु क्रोधमूर्छितः । पितॄन् संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम्

そしてそこにて、血を水とするその湖々で、彼は—なお怒りに圧されながら—血をもってピトリ（祖霊）を満たし供養したと、われらは聞き伝える。

Verse 40

अथर्चीकादय उपेत्य पितरो ब्राह्मणर्षभम् । तं क्षमस्वेति जगदुस्ततः स विरराम ह

そのとき、祖霊（ピトリ）たち――アルチーカーら――は、婆羅門の中の雄牛たる彼に近づき、「お赦しください、どうかお止めください」と告げた。すると彼はまことにやめた。

Verse 41

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् । समं तपं चक्रमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम्

血の水をたたえるそれらの湖の近くの地は聖地と称えられる。そこにおいて彼は等しく調えられた苦行を行ったゆえ、「サマン・タパḥ・チャクラム（Samaṃ Tapaḥ Cakram）」として讃えられる。

Verse 42

निवर्त्य कर्मणस्तस्मात्पित्ःन् प्रोवाच पाण्डव । रामः परमधर्मात्मा यदिदं रुधिरं मया

その行いをやめて、パーンドゥの子よ、彼は祖霊（ピトリ）たちに告げた。「ラーマは至上に正法の人である。だが、私によって流されたこの血は……」

Verse 43

क्षिप्तं पञ्चसु तीर्थेषु तद्भूयात्तीर्थमुत्तमम् । तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पितरोऽदृश्यतां गताः

「それを五つのティールタ（聖なる渡し場）に投ずれば、最上のティールタとなろう。」そう言って「そのとおり」と応じるや、祖霊（ピトリ）たちは皆、姿を消した。

Verse 44

एवं रामस्य संसर्गो देवमार्गे युधिष्ठिर । सर्वपापक्षयकरो दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

かくして、ユディシュティラよ、デーヴァマールガにおいてラーマと交わることは、人々の一切の罪を滅する。見るだけでも、触れることによっても。

Verse 45

रेणुकाप्रत्ययार्थाय अद्यापि पितृदेवताः । दृश्यन्ते देवमार्गस्थाः सर्वपापक्षयंकराः

今なお、レーヌカー（Reṇukā）への信を確証するために、祖霊神ピトリ（Pitṛ）がデーヴァマールガ（Devamārga）に立ち現れ、あらゆる罪の滅尽を授けるのが見られる。

Verse 46

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र नर्मदोदधिसङ्गमे । स्थानं कृत्वा विधानेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः

そのティールタにて、王の中の最勝者よ、ナルマダー（Narmadā）と大海との合流において、定めに従い宿を設け、規定の行を正しく修して滞在する者は、罪より解き放たれる。

Verse 47

कुशाग्रेणापि कौन्तेय न स्पृष्टव्यो महोदधिः । अनेन तत्र मन्त्रेण स्नातव्यं नृपसत्तम

クンティーの子よ、大海はクシャ草（kuśa）の先でさえ触れてはならぬ。そこにて、王の中の最勝者よ、このマントラをもって沐浴すべし。

Verse 48

नमस्ते विष्णुरूपाय नमस्तुभ्यमपां पते । सान्निध्यं कुरु देवेश सागरे लवणाम्भसि । इति स्पर्शनमन्त्रः

「ヴィシュヌ（Viṣṇu）の御姿なる御方よ、汝に敬礼。水の主よ、汝に敬礼。神々の主よ、塩の海において御臨在を成したまえ。」これが触礼（sparśana）のマントラである。

Verse 49

अग्निश्च तेजो मृडया च देहे रेतोऽथ विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्

「火と光輝はこの身にあり、また生殖の精もまた—まことにヴィシュヌ（Viṣṇu）は不死の臍である。」この真実の言葉を唱えて、パーンダヴァ（Pāṇḍava）よ、次いで川々の主に身を沈めよ。

Verse 50

पञ्चरत्नसमायुक्तं फलपुष्पाक्षतैर्युतम् । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र दद्यादर्घं महोदधेः

王の主よ、この真言によって大海にアルギャ（供水）を捧げよ。五つの宝玉を添え、果実・花・砕けぬ米粒を伴って供養するのである。

Verse 51

सर्वरत्ननिधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकरः । सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमोऽस्तु ते । इत्यर्घमन्त्रः

「汝は一切の宝の蔵、あらゆる宝玉の鉱脈にして源。諸不死者の主よ、このアルギャを受けたまえ。汝に敬礼す。」これがアルギャの真言である。

Verse 52

आ जन्मजनितात्पापान्मामुद्धर महोदधे । याह्यर्चितो रत्ननिधे पर्वतान् पार्वणोत्तम । इति विसर्जनमन्त्रः

「生まれて以来積もりし罪より、我を救い上げよ、大海よ。宝の蔵よ、正しく供養されしのち、いま去りたまえ――山々のうち最勝なるものよ。」これがヴィサルジャナ（送神）の真言である。

Verse 53

कोऽपरः सागराद्देवात्स्वर्गद्वारविपाटन । तत्र सागरपर्यन्तं महातीर्थमनुत्तमम्

まことに、天界の門を開く海の神に比すべき他の神があろうか。そこには海の果てにまで及ぶ、無上の大いなるティールタがある。

Verse 54

जामदग्न्येन रामेण तत्र देवः प्रतिष्ठितः । यत्र देवाः सगन्धर्वा मुनयः सिद्धचारणाः

そこではジャマダグニのラーマ（パラシュラーマ）によって神が安置された。その地には、神々がガンダルヴァ、ムニ、さらにシッダとチャーラナ（天界の衆）とともに臨在する。

Verse 55

उपासते विरूपाक्षं जमदग्निमनुत्तमम् । रेणुकां चैव ये देवीं पश्यन्ति भुवि मानवाः

彼らはヴィルーパークシャと無比なるジャマダグニを礼拝し、また地上で女神レーヌカーを拝する人々もまた祝福を受ける。

Verse 56

प्रियवासे शिवे लोके वसन्ति कालमीप्सितम् । तत्र स्नात्वा नरो राजंस्तर्पयन्पितृदेवताः

彼らは望む時のあいだ、シヴァの吉祥なる世界プリヤヴァーサに住まう。王よ、そこで沐浴したなら、人は祖霊（ピトリ）と神々にタルパナを捧げて満足させるべきである。

Verse 57

तारयेन्नरकाद्घोरात्कुलानां शतमुत्तरम् । स्नात्वा दत्त्वात्र सहिताः श्रुत्वा वै भक्तिपूर्वकम्

彼は恐るべき地獄から一族を救い、百代を超える家系をも渡すであろう。そこで沐浴し供物を施し、聖なる物語を信心をもって聴聞するなら、彼らは共にこの功徳を得る。