Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 8

Devanagari script

उपभुज्य महाभोगान्कालेन महता ततः । मर्त्यलोके महात्मासौ जायते विमले कुले

Transliteration

upabhujya mahābhogānkālena mahatā tataḥ | martyaloke mahātmāsau jāyate vimale kule

Translation

大いなる天上の享楽を長き時にわたり味わったのち、その大いなる魂はやがて人界に再び生まれ、清らかで高貴な家に生を受ける。

Word by Word

• उपभुज्य: having enjoyed
• उपभुज्य: क्रियाविशेषण (पूर्वकर्म)
• Type: Indeclinable
• Root: उप-√भुज् (धातु) (कृदन्तः ल्यप्/त्वा)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगः; त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययम् (Gerund): पूर्वकालिकक्रिया

• महाभोगान्: great enjoyments
• महाभोगान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: महā (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्मधारय-समासः (महान्तः भोगाः)

• कालेन: by time
• कालेन: करण (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular)

• महता: great/long
• महता: करण-विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (agreeing with कालेन)

• ततः: thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (then/thereafter)

• मर्त्यलोके: in the mortal world
• मर्त्यलोके: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (मर्त्यानां लोकः)

• महात्मा: the great-souled one
• महात्मा: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: महā (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारय-समासः (महान् आत्मा)

• असौ: that person
• असौ: कर्ता (Subject, apposition)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (Demonstrative pronoun)

• जायते: is born
• जायते: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• विमले: pure
• विमले: अधिकरण-विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (agreeing with कुले)

• कुले: in a family
• कुले: अधिकरण (Location/Context)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice; likely Mārkaṇḍeya continuing the Revā-khaṇḍa narration)

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A sequence-like tableau: first the soul enjoying celestial luxuries in Indra’s realm; then a transition to a noble household where the soul takes birth, marked by purity and auspicious signs.

Characters & Entities

• Martya-loka
• Mahābhoga
• Puṇya (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puṇya bears layered results—heavenly enjoyment followed by an auspicious rebirth conducive to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The merit described is the continuing fruit of worship connected to the Kalkaleśvara tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it continues describing the karmic fruits of the earlier snāna and darśana.