Adhyaya 13

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं भगवती पुण्या स्तुता सा मुनिपुंगवैः । चिन्तयामास सर्वेषां दास्यामि वरमुत्तमम्

シュリー・マールカンデーヤは言った。かくして最勝の聖仙たちに讃えられた、その清浄にして吉祥なる女神は思惟した。「彼らすべてに最上の恩寵を授けよう。」

Verse 2

ततः प्रसुप्तांस्ताञ्ज्ञात्वा रात्रौ देवी जगाम ह । एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं चारुहासिनी

その後、彼らのリシたちが眠りに落ちたと知るや、女神は夜に訪れた。麗しく微笑みつつ、夢のうちに一人ひとりの聖仙へ自らの御姿を示した。

Verse 3

ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्त उत्थिता जलमध्यतः । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता

やがて真夜中が訪れると、彼女は水のただ中より立ち現れ、清らかな衣をまとい、天上の花鬘をもって荘厳されていた。

Verse 4

घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैरिति तानेकैकं तु पृथक्पृथक्

麗しい天蓋の傘を携え、しなやかな姿にして紅玉に飾られた彼女は、彼ら一人ひとりに別々に告げた――「恐れるな」。

Verse 5

वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम्

「わが傍らに住し、恐れを捨てよ――飢えなどの苦しみもまた捨てよ。」

Verse 6

एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलमात्मिकम्

かく語り終えると、女神は夢の終わりに大聖仙たちの視界から姿を消し、自らの水なる本性へと入り帰した。

Verse 7

ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना

やがて暁に、聖仙たちは喜びをもって互いに語り合った。「まことに、わたしは見た――夢のうちに、吉祥なる妙見を具えた麗しき女神を見た。」

Verse 8

अभयं दत्तमस्माकं सिद्धिश्चाप्यचिरेण तु । प्रशस्तं दर्शनं तस्या नर्मदाया न संशयः

われらには無畏が授けられ、成就（シッディ）もほどなく訪れよう。彼女のダルシャナはこの上なく吉祥である――ナर्मダーのダルシャナに疑いはない。

Verse 9

अथान्यदिवसे राजन्मत्स्यानां रूपमुत्तमम् । पश्यन्ति सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ

また別の日、王よ、彼らは仲間とともに、自らのアーシュラマの近くで、すぐれた魚の姿を目にした。

Verse 10

तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा मत्स्यांस्तत्र महर्षयः । पूजयामासुरव्यग्रा हव्यकव्येन देवताः

そこにいる魚たちを見て、大聖仙たちは驚嘆に包まれつつも心乱れず、神々に対し、天神と祖霊のための供物（ハヴィヤ・カヴィヤ）をもって礼拝した。

Verse 11

तान्मत्स्यसङ्घान्सम्प्राप्य महादेव्याः प्रसादतः । सपुत्रदारभृत्यास्ते वर्तयन्ति पृथक्पृथक्

大女神のご加護によってその魚の群れを得たので、彼らは子ら・妻・従者とともに、家ごとにそれぞれ別々に生計を立てて暮らした。

Verse 12

दिने दिने तथाप्येवमाश्रमेषु द्विजातयः । मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा विस्मिताश्चाभवंस्तदा

日ごとにそれでもなお、アーシュラマに住む二度生まれの者たちは、魚が積み重なるほど集まるのを見て、その時大いに驚いた。

Verse 13

अध्याय

「章」—聖なる物語の一章。

Verse 14

हृष्टपुष्टास्तदा सर्वे नर्मदातीरवासिनः । ऋषयस्ते भयं सर्वे तत्यजुः क्षुत्तृषोद्भवम्

そのとき、ナルマダーの岸に住むすべての聖仙たちは歓喜し、身も心も満ち足りた。彼らは飢えと渇きから生じた恐れをことごとく捨て去った。

Verse 15

ते जपन्तस्तपन्तश्च तिष्ठन्ति भरतर्षभ । अर्चयन्ति पित्ःन्देवान्नर्मदातटमाश्रिताः

バーラタ族の雄よ、彼らはナルマダーの岸に住み、そこにとどまって—ジャパを唱え、タパスを修し—祖霊ピトリと神々デーヴァを礼拝している。

Verse 16

तैर्जपद्भिस्तपद्भिश्च सततं द्विजसत्तमैः । भ्राजते सा सरिच्छ्रेष्ठा ताराभिर्द्यौर्ग्रहैरिव

最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）たちが常にジャパとタパスに励むゆえに、その最上の河は、星々と惑星に輝く天空のように光り映える。

Verse 17

तत्र तैर्बहुलैः शुभ्रैर्ब्राह्मणैर्वेदपरागैः । नर्मदा धर्मदा पूर्वं संविभक्ता यथाक्रमम्

そこでは、ヴェーダに通じた多くの清浄なるブラーフマナたちによって、ダルマを授けるナルマダーが、かつて順序正しく整えられ、分かち定められた。

Verse 18

ऋषिभिर्दशकोटिभिर्नर्मदातीरवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम्

ナルマダーの岸辺に住む十クロールのリシたちによって、このナルマダー—その諸肢が正しく分け与えられた御身—は配分された。彼女は人々に安寧を授ける。

Verse 19

यज्ञोपवीतैश्च शुभैरक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी

バーラタよ、両岸には吉祥なるヤジュニョーパヴィータ（聖紐）とアクシャスートラ（数珠）があり、至上の功徳を具えたナルマダーは海へと流れゆく。

Verse 20

पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी

その河の王は、白く清らかな別々の聖所と、砂と土で作られたリンガによって輝く。まるで星座にきらめく夜のように。

Verse 21

एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पित्ःन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम्

かくして彼らすべてのリシは、デーヴァとピトリ（祖霊）を満足させつつ、存在の大いなる壊滅に至るまでナルマダーの岸に住した。

Verse 22

किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत

しばらく時が過ぎ—恐るべき百年余ののち—そのとき真夜中に、バーラタよ、一人の乙女が水より立ち上がった。

Verse 23

विद्युत्पुंजसमाभासा व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तानुवाच ऋषींस्तदा

稲妻の群れのごとく輝き、蛇を聖なる紐（ヤジュニョーパヴィータ）としてまとい、柔和でありながら三叉戟の先を手にして、彼女はその時、諸仙（リシ）に語りかけた。

Verse 24

आगच्छध्वं मुनिगणा विशध्वं मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

「来たれ、ムニの群れよ。胎より生まれぬ無生の我に入りなさい。子らと妻らと共に集えば、そののち悉地（シッディ）を得るであろう。」

Verse 25

यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम्

誰であれ、その願いが何であろうと、私はその一つ一つを授ける。ヴィシュヌであれ、ブラフマーであれ、イーシャーナ（シヴァ）であれ、あるいは他の至高の देव（神）であれ。

Verse 26

तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशध्वं समाहिताः

そこへ私は汝らすべてを導こう。私は歓喜して、まことに授与者である。プラーナーヤーマに専心し、心を統一して、我に入り、我に帰依せよ。

Verse 27

सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयोऽयमुपस्थितः

子らと妻らと共に、住処たるアーシュラマや人生の位（四住期）さえ捨てよ。時を費やしてはならぬ。このプララヤ（大壊滅）はすでに迫っている。

Verse 28

संहारः सर्वभूतानां कल्पदाहः सुदारुणः । एकाहमभवं पूर्वं महाघोरे जनक्षये

一切の生きとし生けるものに滅びが訪れる——劫の終わりの、恐ろしく猛き大火である。かつてその最も凄惨なる衆生滅尽の時、ただ我のみが残った。

Verse 29

शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्व एव क्षयंगताः । वरदानान्महेशस्य तेनाहं न क्षयं गता

他のすべての河も、海さえも、ことごとく滅びに至った。だがマヘーシャの授けた恩寵のゆえに、我は滅亡に沈まなかった。

Verse 30

अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः । स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद्द्विजोत्तमाः

不死にして常住の神——スターヌ、主、永遠なる御方——礼拝され、あるいはただ祈り願われるだけでも、何を与えぬことがあろうか、ああ最勝の二度生まれよ。

Verse 31

एवमुक्त्वा ऋषीव्रेवा प्रविवेश जलं ततः । करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी

かくして仙人たちに語り終えると、レーヴァーは水中へと入った。その女神は手に三叉戟を執り、蛇を聖紐として身に帯びていた。

Verse 32

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः । अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः

その言葉を聞くや、彼らの心は驚嘆に満たされた。皆が我に礼拝し、幾度も幾度も赦しを乞うた。

Verse 33

क्षम्यतां नो यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये । गृहांस्त्यक्त्वा महाभागाः सशिष्याः सहबान्धवाः

我らが申したこと、どうかお赦しください――あなたの庇護のもとに住む者として。家々を捨て、幸いに満ちた御方よ、弟子と親族を伴い参上いたしました。

Verse 34

जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म हृदि ध्यात्वा महेश्वरम् । स्नात्वा च मन्त्रपूताभिरथ चाद्भिर्जितव्रताः

一字のブラフマン（聖なる種子音）を誦し、心中にマヘーシュヴァラを観想し、さらに真言により清められた水で沐浴した――誓戒を克服し堅固に守る者たちは、かくして身を整えた。

Verse 35

विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः कुशहस्ताः सहाग्रयः

彼らはナルマダーの水に入った、翼ある山々のごとく。手にクシャ草を取り、その穂先を高く掲げ、あらゆる方角を照らすかのようであった。

Verse 36

गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्

彼らが去ったのち、王の主よ、私はそこにただ一人とどまった。アマレーシャに近づき、ナルマダーの聖なる流れを礼拝した。

Verse 37

अनुभूताः सप्तकल्पा मायूराद्या मया नृप । प्रसादाद्वेधसः सर्वे रेवया सह भारत

王よ――バーラタよ――ヴェーダス（梵天）の恩寵により、私はレーヴァー（ナルマダー）と共に、マーユーラに始まる七つのカルパを体験した。

Verse 38

जन्मतोऽद्य दिनं यावन्न जानेऽस्याः पुरास्थितिम्

我が生誕より今日に至るまで、彼女（レーヴァー／ナルマダー）が स्थापितされていなかった昔の時を、私は知らない。

Verse 39

इयं हि शांकरी शक्तिः कला शम्भोरिलाह्वया । नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी

彼女はまさにシャンカリー・シャクティ（Śāṅkarī Śakti）――シャンブ（Śambhu）の一分たる力で、イラー（Ilā）と名づけられる。彼女こそナルマダー、罪障を滅し、衆生を世の流転より彼岸へ渡す者である。

Verse 40

यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता

おおパーンダヴァよ、我自身が存在しなかった太古のカルパにおいてさえ、十四のカルパにわたり彼女（ナルマダー）は安楽にして確かに स्थापितされていた。

Verse 41

चतुर्दश पुरा कल्पा न मृता येषु नर्मदा । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी प्राह यथा मम

古えに十四のカルパがあり、そのいずれにおいてもナルマダーは「死なず」（すなわち絶えることがなかった）。今、女神が我に語りしとおり、それらを宣べよう。

Verse 42

कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम् । ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्

知れ。第一はカーピラ（Kāpila）、第二はプラージャーパティヤ（Prājāpatya）。次いでブラーフマ（Brāhma）、サウミヤ（Saumya）、サーヴィトラ（Sāvitra）、バールハスパティヤ（Bārhaspatya）、プラバ―サカ（Prabhāsaka）である。

Verse 43

माहेन्द्रमग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम्

また知るべし、マーヘーンドラ、アグニ・カルパ、ジャヤンタ、そして同じくマールタ。さらにヴァイシュナヴァ、バフルーパ、ジュヨーティシャを第十四として数える。

Verse 44

एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम्

これらは我が説き明かしたカルパであり、そのいずれにおいてもナルマダーは絶えることがなかった。マーユーラが第十五、ここではカウルマが第十六である。

Verse 45

बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम्

おおバーラタよ、これらはバカ、マーツヤ、パードマ、そしてヴァタ・カルパである。いま現にあるのは第二十一で、ヴァーラーハ（カルパ）と呼ばれる。

Verse 46

इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः

この七つの（カルパ）は、我がレーヴァーと共に丹念に観察したものである。ナルマダーの二十一のカルパは、シヴァの御身、その聖なる肢より生じたものと知るべし。

Verse 47

संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते

王の中の最勝者よ、我は彼女—レーヴァー／ナルマダー—が生起するさまを幾度も確かに見た。統べる者の最上よ、すでに語ったではないか；なお何を重ねて語ろうか。