Mantra 5
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Makha (Yajña personified)
Chandas: Yajus (prose)
Samhita Patha (Devanagari)
इय॒त्यग्र॑ आसीन्म॒खस्य॑ ते॒ऽद्य शिरो॑ राध्यासं देव॒यज॑ने पृथि॒व्याः । म॒खाय॑ त्वा म॒खस्य॑ त्वा शी॒र्ष्णे
Transliteration
iyáty ágre āsīn makhásya te ’dyá śíro rādhiyāsaṃ devayájane pṛthivyā́ḥ | makhā́ya tvā makhásya tvā śī́rṣṇe
Translation
初めに、マカ（Makha）はかくのごとき量（はかり）にて在りき。今日、我は大地において、神々の祭場（devayajana）にて、汝のためにその首を吉祥に据えん。マカのために汝を、マカの首のために汝を！
Padapatha (Word Analysis)
इयति । अग्रे । आसीत् । मखस्य । ते । अद्य । शिरः । राध्यासम् । देव-यजने । पृथिव्याः । मखाय । त्वा । मखस्य । त्वा । शीर्ष्णे
Word by Word
इयतिso much; to this extent
इयति:
विशेषणम् (मात्रा-निर्देशः)
TypeAdjective
Rootइयत् (प्रातिपदिक)
अग्रेin the beginning; at first
अग्रे:
अधिकारण (काल/अवस्था)
TypeNoun
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
अख्यात (संबन्ध-क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
मखस्यof the sacrifice (Makha)
मखस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अद्यtoday; now
अद्य:
अधिकारण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
शिरःhead
शिरः:
कर्म (राध्यासम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
राध्यासम्may I accomplish/attain; may I set right
राध्यासम्:
अख्यात (इच्छा/विधि-क्रिया)
TypeVerb
Rootराध् (धातु) → राध्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
देवयजनेin the place of divine worship; at the altar/ritual ground
देवयजने:
अधिकारण (स्थान)
TypeNoun
Rootदेवयजन (प्रातिपदिक; देव-यजन)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
मखायfor Makha; for the sacrifice
मखाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मखस्यof Makha; of the sacrifice
मखस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
शीर्ष्णेon/for the head; at the head
शीर्ष्णे:
अधिकारण/सम्प्रदान (प्रयोगानुसारः)
TypeNoun
Rootशीर्षन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
M
Makha (Yajña personified)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes