Mantra 2
Rishi: Vājasaneyin tradition (not explicit)
Devata: Puruṣa (cosmic Person), with lightning as generative image
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (approximate; requires full pada-count verification)
Samhita Patha (Devanagari)
सर्वे॑ निमे॒षा ज॑ज्ञिरे वि॒द्युत॒: पुरु॑षा॒दधि॑ । नै॑नमू॒र्ध्वं न ति॒र्यञ्चं॒ न मध्ये॒ परि॑ जग्रभत्
Transliteration
sárve nimeṣā́ jajñire vidyútaḥ púruṣād ádhi | náinam ūrdhvám ná tiryáñcaṃ ná madhyé pári jagrabhāt
Translation
すべての瞬き（nimēṣa）は稲妻（vidyut）より、プルシャ（Puruṣa）より生じた。彼を取り囲み把捉する者はない――上にも、横にも、また中ほどにも。
Padapatha (Word Analysis)
सर्वे । निमेषाः । जज्ञिरे । विद्युतः । पुरुषात् । अधि । न । एनम् । ऊर्ध्वम् । न । तिर्यञ्चम् । न । मध्ये । परि । जग्रभत्
Word by Word
सर्वेall
सर्वे:
कर्तृ
TypeAdjective (pronominal)
Rootसर्व (सर्व-प्रातिपदिक)
निमेषाःwinkings; instants
निमेषाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनिमेष (प्रातिपदिक)
जज्ञिरेwere born; arose
जज्ञिरे:
—
TypeVerb
Root√जन् (जनँ)
विद्युतःlightnings
विद्युतः:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun
Rootविद्युत् (प्रातिपदिक)
पुरुषात्from the Puruṣa
पुरुषात्:
अपादान
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
अधिupon; from (as governing the ablative here)
अधि:
—
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअधि
नnot
न:
—
TypeIndeclinable (negation)
Rootन
एनम्him
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
अधिकारण (दिशा/देश-निर्देशः)
TypeAdjective used adverbially
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
नnor
न:
—
TypeIndeclinable (negation)
Rootन
तिर्यञ्चम्sideways; across
तिर्यञ्चम्:
अधिकारण (दिशा/देश-निर्देशः)
TypeAdjective used adverbially
Rootतिर्यञ्च् (प्रातिपदिक)
नnor
न:
—
TypeIndeclinable (negation)
Rootन
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकारण
TypeNoun (locative adverbial)
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
परिaround; completely
परि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootपरि
जग्रभत्seized; grasped
जग्रभत्:
—
TypeVerb
Root√ग्रह् (ग्रहँ)
Entities Mentioned
P
PuruṣaV
Vidyut (Lightning)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes