Mantra 42
Rishi: Not specified.
Devata: Iṣudhi (quiver) / martial abundance and victory.
Chandas: Triṣṭubh-like.
Samhita Patha (Devanagari)
ब॒ह्वी॒नां पि॒ता ब॒हुर॑स्य पु॒त्रश्चि॒श्चा कृ॑णोति॒ सम॑नाव॒गत्य॑ । इ॒षु॒धिः सङ्का॒ पृत॑नाश्च॒ सर्वा॑: पृ॒ष्ठे निन॑द्धो जयति॒ प्रसू॑तः
Transliteration
bahvīnā́ṃ pitā́ bahúr asya putráś ciścā́ kṛṇoti samánāvagátya | iṣudhíḥ sáṅkā pṛ́tanāś ca sárvāḥ pṛṣṭhé ninaddhó jayati prasū́taḥ
Translation
彼は多くの父であり、多くの子をもつ。会戦の場に至るや、その働きを整える。矢筒と締め具、そしてあらゆる戦い――背に結びつけられて――彼は駆り立てられるとき、勝利を得る。
Padapatha (Word Analysis)
बह्वीनाम् । पिता । बहुः । अस्य । पुत्रः । चिश्चा । कृणोति । समना-अवगत्य । इषुधिः । सङ्का । पृतनाः । च । सर्वाः । पृष्ठे । निनद्धः । जयति । प्रसूतः
Word by Word
ब॒ह्वी॒नाम्of many (feminine beings/things)
ब॒ह्वी॒नाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootबह्वी (स्त्री. बहु-प्रातिपदिकस्य स्त्रीलिङ्गरूपम्)
पि॒ताfather
पि॒ता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ
ब॒हुःmany / much
ब॒हुः:
कर्तृ (पिता इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबहु
अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
पु॒त्रःson
पु॒त्रः:
कर्तृ (समुच्चितः)
TypeNoun
Rootपुत्र
चि॒श्चाand indeed / and also
चि॒श्चा:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय) + इव/च (निपात-समुच्चयः; वैदिकः ‘चिश्च’ = ‘च एव/च च’)
कृ॑णोतिmakes / does
कृ॑णोति:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ
सम॑नtogether / in concord
सम॑न:
कर्म (क्रियाविशेषण-भावेन)
TypeNoun (abstract) / Adverbial noun
Rootसमन (प्रातिपदिक; ‘सम’+‘अन’/‘समन’ = ‘समान/सम्यक्’ अर्थे)
अव॒गत्य॑having understood / having come to know
अव॒गत्य॑:
— (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerbal derivative
Rootअव + √गम्
इ॒षु॒धिःquiver
इ॒षु॒धिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइषुधि
सङ्का॒strap / fastening-band (for the quiver)
सङ्का॒:
कर्तृ (समुच्चितः)
TypeNoun
Rootसङ्का (प्रातिपदिक)
पृत॑नाःbattles / armies
पृत॑नाः:
कर्तृ (समुच्चितः)
TypeNoun
Rootपृतना
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
सर्वाःall
सर्वाः:
कर्तृ (पृतनाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसर्व
पृ॒ष्ठेon the back
पृ॒ष्ठे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृष्ठ
निन॑द्धःbound / fastened
निन॑द्धः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeVerbal adjective (past passive participle)
Rootनि + √नह्
जयतिconquers / wins
जयति:
क्रिया
TypeVerb
Rootजि
प्रसू॑तःimpelled / sent forth
प्रसू॑तः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeVerbal adjective (past passive participle)
Rootप्र + √सू
Entities Mentioned
I
Iṣudhi (Quiver as a devatā/implement-deity)P
Pṛtanā (Battles/hostilities personified)J
Jaya (Victory, as outcome-power)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes