Mantra 41
Rishi: Not specified for this unit.
Devata: Ārtnī (bow-ends) / Dhanuḥ as functional deity; victory over amitra.
Chandas: Triṣṭubh-like.
Samhita Patha (Devanagari)
ते आ॒चर॑न्ती॒ सम॑नेव॒ योषा॑ मा॒तेव॑ पु॒त्रं बि॑भृतामु॒पस्थे॑ । अप॒ शत्रू॑न् विध्यताᳪ संविदा॒ने आर्त्नी॑ इ॒मे वि॑ष्फु॒रन्ती॑ अ॒मित्रा॑न्
Transliteration
té ācarántī samáneva yóṣā mā́teva putráṃ bíbhratām upásthe | ápa śátrūn vidhyatāṃ saṃvidānē ā́rtnī imé víṣphurantī amítrān
Translation
二つはともに動き、会戦における乙女のように、母が子を膝に抱くように。合意して働くその両端の弓梢よ、敵を射抜き退けよ。ここにある弓梢は震えつつ、怨敵を打ち破れ。
Padapatha (Word Analysis)
ते । आचरन्ती । समना-इव । योषा । माता-इव । पुत्रम् । बिभृताम् । उपस्थे । अप । शत्रून् । विध्यताम् । संविदाने । आर्त्नी । इमे । विष्फुरन्ती । अमित्रान्
Word by Word
तेthey (those)
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आचरन्तीmoving/acting, proceeding
आचरन्ती:
कर्तृ
TypeVerb (present participle)
Rootआ-चर् (धातु)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अनalong, in sequence
अन:
—
TypeIndeclinable
Rootअन (अव्यय)
इवas if, like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
योषाa young woman
योषा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयोषा (प्रातिपदिक)
माताmother
माता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
पुत्रम्son
पुत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
बिभृताम्let them bear/hold
बिभृताम्:
—
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
उपस्थेin the lap
उपस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
अपaway
अप:
—
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
शत्रून्enemies
शत्रून्:
कर्म
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
विध्यतstrike/pierce!
विध्यत:
—
TypeVerb
Rootव्यध्/विध् (धातु) + वि-
संविदानेwhen/while (you two) are in agreement/acting together
संविदाने:
अधिकरण
TypeVerb (participle)
Rootसम्-विद् (धातु)
आर्त्नीthe two ends/bow-ends (two arms/ends)
आर्त्नी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआर्त्नी (प्रातिपदिक; ‘आर्त्नि’)
इमेthese two
इमे:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विष्फुरन्तीquivering, vibrating
विष्फुरन्ती:
कर्तृ
TypeVerb (present participle)
Rootवि-स्फुर् (धातु)
अमित्रान्foes
अमित्रान्:
कर्म
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Ārtnī (bow-ends)D
Dhanuḥ (the bow, as functional deity)I
Indra (implied)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes