Mantra 44
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general)
Devata: Indra (strengthened by Barhis as divine boundary-power)
Chandas: Kakubh
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वं ब॒र्हिर्वारि॑तीनां दे॒वमिन्द्रं॑ वयो॒धसं॑ दे॒वं दे॒वम॑वर्धयत् । क॒कुभा॒ छन्द॑सेन्द्रि॒यं यश॒ इन्द्रे॒ वयो॒ दध॑द्वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वेतु॒ यज॑
Transliteration
de·vám barhír vā́ritīnām de·vám índraṁ vayo·dhásaṁ de·vám de·vám avardhayat | kakúbhā́ chándasendriyáṁ yáśa índre váyo dádhad vasu·váne vasu·dhéyasya vétu yája
Translation
妨げる者どもを退ける神聖なるバルヒス（Barhis）は、活力を確立する神インドラ（Indra）を増大せしめた。カクブ（Kakubh）の韻律によって、そのインドラの威力を増し、インドラに栄光と活力とを据え置き、財を獲得し、富を確立するために——願わくはそれを得よ。汝、祭祀せよ。
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वम् । ब॒र्हिः । वारि॑तीनाम् । दे॒वम् । इन्द्र॑म् । वयः॒धस॑म् । दे॒वम् । दे॒वम् । अ॒व॒र्ध॒य॒त् । क॒कुभा॑ । छन्द॑सा । इन्द्रि॒यम् । यशः॑ । इन्द्रे॑ । वयः॒ । दध॑त् । वसु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । वेतु॑ । यज॑
Word by Word
देवम्the god (as object)
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
बर्हिःthe sacred grass (barhis)
बर्हिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
वारितीनाम्of the restrainers/warders (varitīs)
वारितीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवारिती (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयोधसम्strengthening life/vigour; life-giving
वयोधसम्:
कर्म (विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootवयोधस् (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अवर्धयत्increased, made grow
अवर्धयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) + अव-
ककुभाby/with the ‘kakubhā’ (a metre/wing-like support)
ककुभा:
करण
TypeNoun
Rootककुभ्/ककुभा (प्रातिपदिक)
छन्दसाby the metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, vigour, faculty
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
यशःglory, fame
यशः:
कर्म
TypeNoun
Rootयशस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रेin/with Indra
इन्द्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयःvitality, life, strength
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing, bestowing
दधत्:
कर्तृ (कृदन्तकर्तृ)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
वसुवनेin the winning of wealth; in the wealth-grove (contextual)
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal/treasure
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
वेतुmay it obtain/attain; let it win
वेतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद्/वेत् (धातु: √विद् ‘to know/obtain’ → वेतु, विधिलिङ्/आशीर्लिङ् रूपेण प्रार्थना)
यजsacrifice! worship!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
B
BarhisI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes