सत्याः पुनस्तपश्चर्या — Satī’s Return to Austerity (Tapas) and Fearless Liṅga-Worship

Verse 1

वायुरुवाच । ततः प्रदक्षिणीकृत्य पतिमम्बा पतिव्रता । नियम्य च वियोगार्तिं जगाम हिमवद्गिरिम्

ヴāユは語った。ついでアンバーは、貞節の誓いに堅き献身の妻として、夫なる主を右繞（プラダクシナー）し、離別の痛みを抑えて、ヒマヴァト山（ヒマラヤ）へと赴いた。

Verse 2

तपःकृतवती पूर्वं देशे यस्मिन्सखीजनैः । तमेव देशमवृनोत्तपसे प्रणयात्पुनः

かつて友の群れとともに苦行を修したその同じ地を、彼女は愛に満ちた信愛ゆえに、再びタパスの場として選び取った。

Verse 3

ततः स्वपितरं दृष्ट्वा मातरं च तयोर्गृहे । प्रणम्य वृत्तं विज्ञाप्य ताभ्यां चानुमता सती

その後サティーは、両親の家で父と母を見て、礼拝して事の次第を告げた。二人の許しを得て、彼女はそのとおりに進んだ。

Verse 4

पुनस्तपोवनं गत्वा भूषणानि विसृज्य च । स्नात्वा तपस्विनो वेषं कृत्वा परमपावनम्

そして再び苦行の聖なる林へ赴き、あらゆる装身具を捨て去った。沐浴ののち、最上に清める苦行者の姿を身にまとった。

Verse 5

संकल्प्य च महातीव्रं तपः परमदुश्चरम् । सदा मनसि सन्धाय भर्तुश्चरणपंकजम्

きわめて激烈で、成し難き最高の苦行を行うと決意し、彼女は常に心のうちに主シヴァの蓮華の御足を結び留めていた。

Verse 6

तमेव क्षणिके लिंगे ध्यात्वा बाह्यविधानतः । त्रिसन्ध्यमभ्यर्चयन्ती वन्यैः पुष्पैः फलादिभिः

仮に設けたリンガにおいてただ御方のみを観想し、外的な作法に従って、日々の三つのサンディヤ（朝・昼・夕）に、森の花や果実などを供えて礼拝した。

Verse 7

स एव ब्रह्मणो मूर्तिमास्थाय तपसः फलम् । प्रदास्यति ममेत्येवं नित्यं कृत्वा ऽकरोत्तपः

日々「ただ御方のみ—ブラフマーの姿をもって—我が苦行の果を授け給う」と定め、揺るぎない恒常のうちにタパスを修した。

Verse 8

तथा तपश्चरन्तीं तां काले बहुतिथे गते । दृष्टः कश्चिन्महाव्याघ्रो दुष्टभावादुपागमत्

かくして彼女が苦行を続け、長い時が過ぎたのち、ある大虎が彼女を見て、邪なる意図に駆られて近づいて来た。

Verse 9

तथैवोपगतस्यापि तस्यातीवदुरात्मनः । गात्रं चित्रार्पितमिव स्तब्धं तस्यास्सकाशतः

その極めて邪悪な者が近づいたとしても、彼女の御前ではその身は、まるで絵布に描かれた像のように、こわばって動かなくなった。

Verse 10

तं दृष्ट्वापि तथा व्याघ्रं दुष्टभावादुपागतम् । न पृथग्जनवद्देवी स्वभावेन विविच्यते

邪心をもって近づく虎を見ても、女神は凡人のように分別して隔てはしない。生得の本性により、明らかに見定めつつも揺るがずにおられた。

Verse 11

स तु विष्टब्धसर्वांगो बुभुक्षापरिपीडितः । ममामिषं ततो नान्यदिति मत्वा निरन्तरम्

しかし彼は全身をこわばらせ、飢えの責めに苦しみつつ、絶え間なくこう思い続けた。「この肉は我がものだ。これ以外に食うべきものはない」。

Verse 12

निरीक्ष्यमाणः सततं देवीमेव तदा ऽनिशम् । अतिष्ठदग्रतस्तस्या उपासनमिवाचरत्

そののち彼は、ただ女神のみを絶えず見つめ、彼女の御前に立ち続け、まるで信心の礼拝（ウパーサナ）を行うかのように振る舞った。

Verse 13

देव्याश्च हृदये नित्यं ममैवायमुपासकः । त्राता च दुष्टसत्त्वेभ्य इति प्रववृते कृपा

そのとき主のうちに大いなる慈悲が起こった。「このわが帰依者は常に女神の御心に住し、また邪悪なるものどもから守護する者である。」

Verse 14

तस्या एव कृपा योगात्सद्योनष्टमलत्रयः । बभूव सहसा व्याघ्रो देवीं च बुबुधे तदा

その御慈悲の力によって、三つの垢（マラ）はたちまち滅び去った。かの虎は一瞬にして清められ、女神を神なる母として悟り知った。

Verse 15

न्यवर्तत बुभुक्षा च तस्यांगस्तम्भनं तथा । दौरात्म्यं जन्मसिद्धं च तृप्तिश्च समजायत

食への渇望は鎮まり、四肢のこわばりもまた消え去った。生来まとっていた邪悪ささえ落ち、内には満ち足りた安らぎが生じた。

Verse 16

तदा परमभावेन ज्ञात्वा कार्तार्थ्यमात्मनः । सद्योपासक एवैष सिषेवे परमेश्वरीम्

そのとき彼は、最上の内なる境地において自らの生が成就したと悟った。かくして直ちに真の礼拝者となり、至上の女神パラメーシュヴァリーに帰依して奉仕し始めた。

Verse 17

दुष्टानामपि सत्त्वानां तथान्येषान्दुरात्मनाम् । स एव द्रावको भूत्वा विचचार तपोवने

邪悪な存在の中にあっても、また他の悪しき心の者たちの中にあっても、彼はそれらを退ける者となり、苦行の森を遍歴した。

Verse 18

तपश्च ववृधे देव्यास्तीव्रं तीव्रतरात्मकम् । देवाश्च दैत्यनिर्बन्धाद्ब्रह्माणं शरणं गताः

女神のタパス（苦行）は増大した――激烈に、さらに激烈さを増して。ダイティヤたちの圧迫により強く追い詰められたデーヴァたちは、ブラフマーを避難の拠り所として赴いた。

Verse 19

चक्रुर्निवेदनं देवाः स्वदुःखस्यारिपीडनात् । यथा च ददतुः शुम्भनिशुम्भौ वरसम्मदात्

敵の圧迫に苦しめられ、自らの憂いにも重く沈んだ神々は、正式に嘆願を捧げ、授かった恩寵に驕り酔うシュンバとニシュンバがいかに振る舞ったかを余すところなく述べた。

Verse 20

सो ऽपि श्रुत्वा विधिर्दुःखं सुराणां कृपयान्वितः । आसीद्दैत्यवधायैव स्मृत्वा हेत्वाश्रयां कथाम्

神々の苦悩を聞いた梵天（秩序を定める者）は、憐れみに満たされ、因果に根ざす物語—その目的を成就する手段と理由—を想起して、阿修羅滅尽を成し遂げようと決意した。

Verse 21

सामरः प्रार्थितो ब्रह्मा ययौ देव्यास्तपोवनम् । संस्मरन्मनसा देवदुःखमोक्षं स्वयत्नतः

かくして、切なる請願を受けた梵天は女神の苦行の森へ赴き、己の尽力によって神々の憂いを解き放つ道を心中に思い巡らした。

Verse 22

ददर्श च सुरश्रेष्ठः श्रेष्ठे तपसि निष्ठिताम् । प्रतिष्ठामिव विश्वस्य भवानीं परमेश्वरीम्

そのとき神々の中の最勝者は、至高の女神バヴァーニーが最上の苦行に堅く住しているのを見た。それはまるで宇宙の基盤であり支えそのものであった。

Verse 23

ननाम चास्य जगतो मातरं स्वस्य वै हरेः । रुद्रस्य च पितुर्भार्यामार्यामद्रीश्वरात्मजाम्

そして彼は彼女に礼拝して頭を垂れた。彼女はこの宇宙の母、気高きアーリヤーであり、彼自身の父ハリ（ヴィシュヌ）の正妃、またルドラの父の敬うべき妻でもある—山の主の娘アーリヤーである。

Verse 24

ब्रह्माणमागतं दृष्ट्वा देवी देवगणैः सह । अर्घ्यं तदर्हं दत्त्वा ऽस्मै स्वागताद्यैरुपाचरत्

ブラフマーが来臨するのを見た女神は、諸天の群れとともに、その御位にふさわしいアルギャ（arghya）を捧げ、ついで歓迎の言葉と所作、その他の礼をもって敬いもてなした。

Verse 25

तां च प्रत्युपचारोक्तिं पुरस्कृत्याभिनंद्य च । पप्रच्छ तपसो हेतुमजानन्निव पद्मजः

その丁重な歓迎の言葉を尊び、讃嘆したのち、蓮生（パドマジャ）たるブラフマーは、あたかも知らぬかのように、彼女のタパス（苦行）の理由を問いかけた。

Verse 26

ब्रह्मोवाच । तीव्रेण तपसानेन देव्या किमिह साध्यते । तपःफलानां सर्वेषां त्वदधीना हि सिद्धयः

ブラフマーは言った。「おお女神よ、この激しいタパス（苦行）によって、ここで何を成し遂げようというのか。タパスのあらゆる果報から生ずる成就（シッディ）は、まことに汝に依ってこそ得られるのだ。」

Verse 27

यश्चैव जगतां भर्ता तमेव परमेश्वरम् । भर्तारमात्मना प्राप्य प्राप्तञ्च तपसः फलम्

まことに諸世界の保持者である御方——その至上主を、内なる主にして自己の支えなる御方として体得するならば——その者は確かにタパスの果を得る。

Verse 28

अथवा सर्वमेवैतत्क्रीडाविलसितं तव । इदन्तु चित्रं देवस्य विरहं सहसे कथम्

あるいは、これらすべてはまことに汝のリーラー（神聖なる戯れ）にすぎぬのか。だが実に驚くべきことよ——いかにして汝は大自在天マハーデーヴァ（シヴァ）との離別に耐え得るのか。

Verse 29

देव्युवाच । सर्गादौ भवतो देवादुत्पत्तिः श्रूयते यदा । तदा प्रजानां प्रथमस्त्वं मे प्रथमजः सुतः

女神は言われた。「創造の初めに、汝の神なる顕現が主より生じたと聞くとき、汝はまことに衆生の先頭に立つ者である。汝はわが長子、子孫のうち最初の子である。」

Verse 30

५

「五。」—写本における数字の標記で、「五」を数えるための印である。

Verse 31

यदा भवद्गिरीन्द्रस्ते पुत्रो मम पिता स्वयम् । तदा पितामहस्त्वं मे जातो लोकपितामह

汝の子—おお山々の主よ—がまことに我が父となったとき、汝は我が祖父となった。おお、諸世界の祖父よ。

Verse 32

तदीदृशस्य भवतो लोकयात्राविधायिनः । वृत्तवन्तःपुरे भर्ता कथयिष्ये कथं पुनः

おお「内なる都」（この身）の主よ、かくのごとき御本性にして、世界の歩みと存続を定め給う御方を、我はいかにして再び語り尽くせようか。

Verse 33

किमत्र बहुना देहे यश्चायं मम कालिमा । त्यक्त्वा सत्त्वविधानेन गौरी भवितुमुत्सहे

この身について多く語る必要があろうか。わが黒き曇りを捨て去り、サットヴァ（清浄）の修行によって、我はガウリーとなることを決意する。

Verse 34

ब्रह्मोवाच । एतावता किमर्थेन तीव्रं देवि तपः कृतम् । स्वेच्छैव किमपर्याप्ता क्रीडेयं हि तवेदृशी

ブラフマーは言った。「おお女神よ、何のためにここまで激しい苦行をなされたのか。御身の自在なる御意志だけでは足りぬのか。かかる神聖なる戯れは、まことに汝のようなお方にふさわしい。」

Verse 35

क्रीडा ऽपि च जगन्मातस्तव लोकहिताय वै । अतो ममेष्टमनया फलं किमपि साध्यताम्

おお宇宙の母よ、汝の神聖なるリーラーさえも、まことに諸世界の利益のためである。ゆえにこの行いによって、我にも望む果報のいずれかが成就せんことを。

Verse 36

निशुंभशुंभनामानौ दैत्यौ दत्तवरौ मया । दृप्तौ देवान्प्रबाधेते त्वत्तो लब्धस्तयोर्वधः

ニシュンバとシュンバという二人のダイティヤは、我が授けた恩寵を得て驕り、諸天を悩ませている。されど彼らの討滅は汝より得られた。彼らの滅びは、ただ汝より成就する。

Verse 37

अलं विलंबनेनात्र त्वं क्षणेन स्थिरा भव । शक्तिर्विसृज्यमाना ऽद्य तयोर्मृत्युर्भविष्यति

ここで遅れるのはもう十分だ。今この瞬間に安定しなさい。今日解き放たれる力（シャクティ）は、あの二人に死をもたらすだろう。

Verse 38

ब्राह्मणाभ्यर्थिता चैव देवी गिरिवरात्मजा । त्वक्कोशं सहसोत्सृज्य गौरी सा समजायत

バラモンたちに懇願され、最高峰の山の娘である女神は、直ちに外側の皮の鞘を脱ぎ捨て、ガウリー（色白で輝かしい者）となった。

Verse 39

सा त्वक्कोशात्मनोत्सृष्टा कौशिकी नाम नामतः । काली कालाम्बुदप्रख्या कन्यका समपद्यत

自らの皮の鞘から現れた彼女は、カウシキーという名の乙女として誕生した。そして、雨を孕んだ雲のように黒いカーリーとして、彼女は現れた。

Verse 40

सा तु मायात्मिका शक्तिर्योगनिद्रा च वैष्णवी । शंखचक्रत्रिशूलादिसायुधाष्टमहाभुजा

彼女は本性がマーヤーであるシャクティであり、またヴァイシュナヴィーのヨーガニドラー（瑜伽の眠り）でもある。大いなる八臂の威力を具え、法螺貝・円盤・三叉戟などの武器を執る。

Verse 41

सौम्या घोरा च मिश्रा च त्रिनेत्रा चन्द्रशेखरा । अजातपुंस्पर्शरतिरधृष्या चातिसुन्दरी

彼女は柔和であり、また恐るべく、さらに混成の相をもつ。三つの眼を備え、月を頂に戴く。彼女が喜ぶ触れ合いは、凡夫の男ではなく—ただシヴァのみであり、侵し難く、比類なく美しい。

Verse 42

दत्ता च ब्रह्मणे देव्या शक्तिरेषा सनातनी । निशुंभस्य च शुंभस्य निहंत्री दैत्यसिंहयोः

女神のこの永遠なるシャクティはブラフマーに授けられた。彼女は、魔族の中でも獅子のごときニシュンバとシュンバを討ち滅ぼす者である。

Verse 43

ब्रह्मणापि प्रहृष्टेन तस्यै परमशक्तये । प्रबलः केसरी दत्तो वाहनत्वे समागतः

さらにブラフマーも歓喜に満ちて、その至上のシャクティに力強き獅子を授けた。獅子は来たりて、彼女のヴァーハナ（乗り物）となった。

Verse 44

विन्ध्ये च वसतिं तस्याः पूजामासवपूर्वकैः । मांसैर्मत्स्यैरपूपैश्च निर्वर्त्यासौ समादिशत्

そしてヴィンドゥヤの地において、彼は彼女の住まいを整え、まず醗酵酒をはじめ、肉・魚・供儀の菓子を供えて礼拝を成し遂げたのち、しかるべく進めよと命を下した。

Verse 45

सा चैव संमता शक्तिर्ब्रह्मणो विश्वकर्मणः । प्रणम्य मातरं गौरीं ब्रह्माणं चानुपूर्वशः

彼女こそは、宇宙の工匠ヴィシュヴァカルマンたる梵天の、公認されたシャクティである。彼女は定めの順に礼拝し、まず母なるガウリーに、ついで梵天に合掌して拝した。

Verse 46

शक्तिभिश्चापि तुल्याभिः स्वात्मजाभिरनेकशः । परीता प्रययौ विन्ध्यं दैत्येन्द्रौ हन्तुमुद्यता

彼女は自らの娘たち、すなわち己と等しい諸力に幾重にも取り囲まれ、二人のダイティヤの王を討たんと決意して、ヴィンドゥヤ山へと旅立った。

Verse 47

निहतौ च तया तत्र समरे दैत्यपुंगवौ । तद्बाणैः कामबाणैश्च च्छिन्नभिन्नांगमानसौ

その戦場において、魔族の中でも最も勇猛なる二人は彼女によって討たれた。彼女の矢—まるでカーマの矢のごとく—に貫かれ、四肢は裂け、心は砕かれた。

Verse 48

तद्युद्धविस्तरश्चात्र न कृतो ऽन्यत्र वर्णनात् । ऊहनीयं परस्माच्च प्रस्तुतं वर्णयामि वः

ここでは戦いの詳細を広げて語らない。すでに他所で説かれているからである。されど、その記述より相応しい要を汲み取り、今の主題に関わることを汝らに語ろう。