Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

वैभ्राजवन-प्रसङ्गः / The Episode of Vaibhrāja and the Yogic Forest

Vibhrāja-vana

अनूहो नाम तस्यासीत्पुत्रः परमधार्मिकः । तं वैभ्राजः सुतं राज्ये स्थापयित्वा वनं ययौ

anūho nāma tasyāsītputraḥ paramadhārmikaḥ | taṃ vaibhrājaḥ sutaṃ rājye sthāpayitvā vanaṃ yayau

彼にはアヌーハという名の पुत्रがあり、きわめて法(ダルマ)に篤かった。ヴァイブラージャはその子を王位に据えると、王権を離れて森へ赴き、出離の生へと向かった。

anūhaḥAnūha
anūhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootanūha (प्रातिपदिक)
FormProper noun; Puṃliṅga; Prathamā, Eka-vacana
nāmaby name
nāma:
Viśeṣaṇa-dyotaka (विशेषणद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormAvyaya; indeclinable used as name-marker (नाम-शब्द)
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma; Puṃliṅga/Napuṃsaka; Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive/6th), Eka-vacana
āsītwas
āsīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormLaṅ (लङ्, Imperfect/Past); Parasmaipada; Prathama-puruṣa (3rd), Eka-vacana
putraḥson
putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga; Prathamā, Eka-vacana
parama-dhārmikaḥsupremely righteous
parama-dhārmikaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक) + dhārmika (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya; Puṃliṅga; Prathamā, Eka-vacana
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma; Puṃliṅga; Dvitīyā, Eka-vacana
vaibhrājaḥVaibhrāja
vaibhrājaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaibhrāja (प्रातिपदिक)
FormProper noun; Puṃliṅga; Prathamā, Eka-vacana
sutamson
sutam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsuta (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga; Dvitīyā, Eka-vacana; apposition to tam
rājyein the kingdom/on the throne
rājye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrājya (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka; Saptamī (Locative/7th), Eka-vacana
sthāpayitvāhaving installed
sthāpayitvā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsthā (धातु; causative √sthā + aya)
FormCausative gerund (णिच् + क्त्वा): 'sthāpayitvā' = having installed/caused to be placed
vanamto the forest
vanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka; Dvitīyā, Eka-vacana
yayauwent
yayau:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (धातु)
FormLiṭ (लिट्, Perfect); Parasmaipada; Prathama-puruṣa (3rd), Eka-vacana

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Sthala Purana: Not a Jyotirliṅga account; the abdication-to-forest motif is a Purāṇic trigger for tapas culminating in Śiva’s grace.

Significance: Ethical teaching: dharma in rulership followed by nivṛtti (renunciation) is praised as a pathway toward Śiva’s anugraha.

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

It highlights the Shaiva ideal that worldly duty (dharma) is fulfilled first, and then one may turn toward vairagya—renunciation aimed at liberation under the grace of Pati (Lord Shiva).

Though the verse is narrative, its message supports Saguna Shiva worship as a stabilizing dharmic path for householders and rulers, culminating in detachment and inward turning toward Shiva as the liberating Lord.

The implied takeaway is a shift from outer authority to inner discipline—daily Panchakshara japa ("Om Namaḥ Śivāya") with simple austerity and contemplation, fitting a renunciant spirit.