देवस्तुतिवर्णनम् (Deva-stuti-varṇana) — “Description of the Gods’ Hymn/Praise”

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एतच्छुत्वा तु सर्वेषां देवादीनां वचो हरः । अंगीचकार सुप्रीत्या शरण्यो भक्तवत्सलः

サナトクマーラは言った。諸天ら一切の言葉を聞くや、帰依を求める者の避難所にして信徒を慈しむハラ（シヴァ）は、大いなる歓喜をもって快く同意された。

Verse 2

एतस्मिन्नंतरे देवी पुत्राभ्यां संयुता शिवा । आजगाम मुने तत्र यत्र देवान्वितो हरः

その間に、聖仙よ、女神シヴァーは二人の御子を伴い、神々に囲まれてハラ（主シヴァ）が立つその場所へと来臨した。

Verse 3

अथागतां शिवां दृष्ट्वा सर्वे विष्ण्वादयो द्रुतम् । प्रणेमुरतिनम्रास्ते विस्मिता गतसंभ्रमाः

そしてシヴァー女神の来臨を見て、ヴィシュヌをはじめ一同はただちにひれ伏して礼拝した。深い謙虚さをもって敬礼し、驚嘆しつつ、あらゆる動揺と混乱は完全に鎮まった。

Verse 4

प्रोचुर्जयेति सद्वाक्यं मुने सर्वे सुलक्षणम् । तूष्णीमासन्नजानंतस्तदागमनकारणम्

聖仙よ、皆は吉祥の言葉「勝利あれ、勝利あれ！」と唱えたが、やがて彼の来臨の理由を知らず、沈黙した。

Verse 5

अथ सर्वैः स्तुता देवैर्देव्यद्भुतकुतूहला । उवाच स्वामिनं प्रीत्या नानालीलाविशारदम्

そのとき女神は、諸天に讃えられ、妙なる好奇心に満ちて、さまざまな神聖なるリーラーに通暁する主君に、愛をもって語りかけた。

Verse 6

देव्युवाच । क्रीडमानं विभो पश्य षण्मुखं रविसंनिभम् । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठ भूषितं भूषणैर्वरैः

女神は言った。「大主よ、ご覧ください。六つの御顔をもつ御方がリーラーに戯れ、太陽のごとく輝いておられます。子をもつ者の中の最勝なる至上の御子、最上の荘厳具にて飾られております。」

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवस्तुतिवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः

かくして、聖典『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二編ルドラ・サンヒターの第五部ユッダ・カーンダにおける、「諸天のシヴァ尊への讃歌の叙述」と名づけられた第七章は終わる。

Verse 8

न सस्मारागतान्दैत्यान्निजतेजोनिपीडितान् । स्कंदमालिंग्य चाघ्राय मुगोदाति महेश्वरः

自らの燃えさかる神威の光に圧倒され、マヘーシュヴァラは迫り来るダイティヤらをもはや顧みなかった。スカンダを抱きしめ、愛情をもってその頭頂の香を嗅ぐと、大いなる主は沈黙し、内なる歓喜に没入した。

Verse 9

जगदम्बाथ तत्रैव संमंत्र्य प्रभुणा च सा । स्थित्वा किञ्चित्समुत्तस्थौ नानालीलाविशारदा

ついでジャガダンバーは、その場で主と語り合い、しばし佇んだのち、さまざまな神聖なるリーラーに通じたその女主は、再び立ち上がった。

Verse 10

ततस्सनंदी सह षण्मुखेन तया च सार्द्धं गिरिराजपुत्र्या । विवेश शम्भुर्भवनं सुलीलः सुरैस्समस्तैरभिवंद्यमानः

それからシャンブは、優雅な安らぎのうちに、ナンディーとともに、シャṇムカ（六面の御子）とともに、そして山王の娘パールヴァティーとともに、自らの住処へ入られた。諸天はこぞって恭しく礼拝した。

Verse 11

द्वारस्य पार्श्वतः तस्थुर्देवदेवस्य धीमतः । तेऽथ देवा महाव्यग्रा विमनस्का मुनेऽखिलः

彼らは、賢き主にして諸天の神（デーヴァの中のデーヴァ）たる御方の門の傍らに立った。すると、ああ牟尼よ、神々は皆ひどく動揺し、心は沈みきった。

Verse 12

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं कः स्यादस्मत्सुखप्रदः । किं तु किंत्विति संजातं हा हताः स्मेति वादिनम्

「何をなすべきか。どこへ行くべきか。誰が我らに安寧と救いを与え得ようか」——彼らは惑乱して「だが、どうする？ どうするのだ」と繰り返し、嘆き叫んだ。「ああ、我らは打ち倒された！」

Verse 13

अन्योन्यं प्रेक्ष्य शक्राद्या बभूवुश्चातिविह्वलाः । प्रोचुर्विकलवाक्यं ते धिक्कुर्वन्तो निजं विधिम्

互いに見交わしたとき、インドラをはじめ諸天はひどく狼狽した。彼らは途切れ途切れの震える言葉で語り、自らの行いを責め、自らの方策を非難した。

Verse 14

पापा वयमिहेत्यन्ये ह्यभाग्याश्चेति चापरे । ते भाग्यवंतो दैत्येन्द्रा इति चान्येऽब्रुवन् सुराः

ある神々は「我らはここにて罪ある者」と言い、またある者は「まことに我らは不運だ」と言った。さらに他の神々は「ダイティヤの主らこそ真に幸いなる者」と宣した。

Verse 15

तस्मिन्नेवांतरे तेषां श्रुत्वा शब्दाननेकशः । कुंभोदरो महातेजा दंडेनाताडयत्सुरान्

その折、彼らのさまざまな叫びと騒然たる音を聞きつけて、強大にして光輝あるクンボーダラは杖をもって諸天を打った。

Verse 16

दुद्रुवुस्ते भयाविष्टा देवा हाहेति वादिनः । अपतन्मुनयश्चान्ये विह्वलत्वं बभूव ह

恐怖に呑まれたそのデーヴァたちは「嗚呼、嗚呼！」と叫びつつ逃げ去り、ほかの牟尼たちも倒れ伏して、すっかり取り乱した。

Verse 17

इन्द्रस्तु विकलोतीव जानुभ्यामवनीं गतः । अन्ये देवर्षयोतीव विकलाः पतिता भुवि

インドラは、まるで不具となり尽き果てたかのように、両膝をついて地に沈み、ほかの神々と天の聖仙たちもまた、ひどく衰えて地に倒れた。

Verse 18

सर्वे मिलित्वा मुनयस्सुराश्च सममाकुलाः । संगता विधिहर्योस्तु समीपं मित्रचेतसोः

そのとき、すべての牟尼と神々は不安に満ちて集い合い、互いに友なる心をもつブラフマーとヴィシュヌ—その二柱の御前近くへと進み寄った。

Verse 19

अहो विधिबलं चैतन्मुनयः कश्यपादयः । वदंति स्म तदा सर्वे हरि लोकभयापदम्

「ああ、これぞヴィディ（定め・宿命の法）の圧倒する力よ。」そのときカश्यパら一切の牟尼は声をそろえ、諸世界を脅かす恐るべき危急において拠り所となったハリに申し上げた。

Verse 20

अभाग्यान्न समाप्तं तु कार्यमित्यपरे द्विजाः । कस्माद्विघ्नमिदं जातमित्यन्ये ह्यति विस्मिताः

ある二度生まれの者たちは「不運ゆえに、この事業は成就しなかった」と言い、ほかの者たちは甚だ驚いて「この障碍はいずこより起こったのか」と問いかけた。

Verse 21

इत्येवं वचनं श्रुत्वा कश्यपाद्युदितं मुने । आश्वासयन्मुनीन्देवान् हरिर्वाक्यमुपाददे

聖仙よ、かくしてカश्यパらの語った言葉を聞き終えると、ハリ（ヴィシュヌ）は仙人たちと神々を慰めつつ、言葉を発し始めた。

Verse 22

विष्णुरुवाच । हे देवा मुनयस्सर्वे मद्वचः शृणुतादरात् । किमर्थं दुःखमापन्ना दुखं तु त्यजताखिलम्

ヴィシュヌは言った。「神々よ、そしてすべての聖仙よ、敬虔の心をもって我が言葉を聞け。何ゆえに汝らは憂いに沈むのか。あらゆる悲しみをことごとく捨て去れ。」

Verse 23

महदाराधनं देवा न सुसाध्यं विचार्य्यताम् । महदाराधने पूर्वं भवेद्दुःखमिति श्रुतम् । विज्ञाय दृढतां देवाः प्रसन्नो भवति ध्रुवम्

「デーヴァたちよ、よく思惟せよ。至上の主への大いなる礼拝（アーラーダナ）は、たやすく成就するものではない。伝承に曰く、その崇高なる礼拝が果を結ぶ前に、まず艱難が起こるという。されど主が堅固なる志を認め給うとき、必ずや歓喜して嘉納される。」

Verse 24

शिवस्सर्वगणायक्षस्सहसा परमेश्वरः । विचार्यतां हृदा सर्वैः कथं वश्यो भवेदिति

至高の主シヴァは、あらゆるガナとヤクシャを従えて、忽然と来臨された。汝らは皆、心のうちに思惟せよ――いかなる手段で彼を制し得るのか。

Verse 25

प्रणवं पूर्वमुच्चार्य्य नमः पश्चादुदाहरेत् । शिवायेति ततः पश्चाच्छुभद्वयमतः परम्

まずプラナヴァ（オーム）を唱え、次に「ナマハ」と発する。続いて「シヴァーヤ」と唱え、最後にその後に続く吉祥の二音節を加える――かくして真言は全き形となる。

Verse 26

कुरुद्वयं ततः प्रोक्तं शिवाय च ततः पुनः । नमश्च प्रणवश्चैव मंत्रमेवं सदा बुधाः

次に二音「ク・ル」を唱え、さらに再び「シヴァーヤ」と唱える。「ナマハ」とプラナヴァ「オーム」を合わせ、賢者たちは常にこの形こそが真言であると説く。

Verse 27

अवर्तध्वं पुनर्यूयं यदि शंभुकृते तदा । कोटिमेकं तथा जप्त्वा शिवः कार्यं करिष्यति

「もし真にシャンブの御用のためなら、汝らは引き返して再び戻れ。そののち真言を一コーティ（千万）回ジャパとして誦し終えれば、シヴァがその事を成就される。」

Verse 28

इत्युक्ते च तदा तेन हरिणा प्रभविष्णुना । तथा देवाः पुनश्चक्रुर्हरस्याराधनं मुने

その言葉が、力あるハリ（ヴィシュヌ）によって語られるや、ああ聖仙よ、神々は教えのとおり、再びハラ（シヴァ）への礼拝を行った。

Verse 29

संजजाप हरिश्चापि सविधिश्शिवमानसः । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मुनीनां च विशेषतः

ついでハリ（ヴィシュヌ）もまた、正しい作法と儀軌を尽くし、心をシヴァに没して、激しいジャパ（真言誦持）を修した。神々の事業を成就させ、とりわけ聖仙たちの安寧と成満のためである。

Verse 30

मुहुः शिवेति भाषंतो देवा धैर्यसमन्विताः । कोटिसंख्यं तदा कृत्वा स्थितास्ते मुनिसत्तम

ああ最勝の牟尼よ、神々は勇気を堅く保ち、しきりに「シヴァ、シヴァ！」と唱えた。やがて彼らはコーティ（億）に及ぶ大軍となって隊列を整え、揺るがず立った。

Verse 31

एतस्मिन्नंतरे साक्षाच्छिवः प्रादुरभूत्स्वयम् । यथोक्तेन स्वरूपेण वचनं चेदमब्रवीत्

その時まさに、シヴァ（Śiva）ご自身が直に顕現された。語られていたとおりの御姿で現れ、次の言葉を告げられた。

Verse 32

श्रीशिव उवाच । हे हरे हे विधे देवा मुनयश्च शुभव्रताः । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूत जयेनानेन चेप्सितम्

シュリー・シヴァは告げられた。「おおハリ（Hari）よ、おおヴィダー（Vidhā、創造主）よ、神々よ、吉祥なる誓戒を守る牟尼たちよ。われは満悦した。望む恩寵を申せ。この勝利によって、求める目的をも成就せよ。」

Verse 33

देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश जगदीश्वर शंकर । सुरान् विज्ञाय विकलान् हन्यंतां त्रिपुराणि च

神々は申し上げた。「ああ神々の主よ、シャṅカラ（Śaṅkara）、宇宙の主宰よ—もし御心が喜ばれるなら、我らデーヴァが無力にして苦悩しているのをご覧になり、三つの都（トリプラ Tripura）をも滅ぼしたまえ。」

Verse 34

रक्षास्मान्परमेशान दीनबंधो कृपाकर । त्वयैव रक्षिता देवास्सदापद्भ्यो मुहुर्मुहुः

お守りください、パラメーシャーナ（Parameśāna）よ—苦しむ者の慈悲深き依り処よ。幾度となく、ただ御身によってのみ神々は災厄と危難から救われてきました。

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तं वचनं तेषां श्रुत्वा सहरिवेधसाम् । विहस्यांतस्तदा ब्रह्मन्महेशः पुनरब्रवीत्

サナトクマーラは言った。彼ら—ハリ（ヴィシュヌ Viṣṇu）とヴェーダス（ブラフマー Brahmā）—の言葉を聞くと、マハーデーヴァ（マヘーシャ Maheśa）は内に微笑み、再び語った、ブラーフマナよ。

Verse 36

महेश उवाच । हे हरे हे विधे देवा मुनयश्चाखिला वचः । मदीयं शृणुतादृत्य नष्टं मत्वा पुरत्रयम्

マヘーシャは言った。「おおハリよ、おおヴィデー（梵天）よ、神々よ、そしてすべての牟尼たちよ――我が言葉を敬って聴け。三城トリプラはすでに滅びたものと見なせ。」

Verse 37

रथं च सारथिं दिव्यं कार्मुकं शरमुत्तमम् । पूर्वमंगीकृतं सर्वमुपपादयताचिरम्

彼は遅滞なく、戦車と天なる御者、弓と最上の矢を整えた。先に願い出て受け入れられていた一切を、ただちに備え与えたのである。

Verse 38

हे विष्णो हे विधे त्वं हि त्रिलोकाधिपतिर्ध्रुवम् । सर्वसम्राट्प्रकारं मे कर्तुमर्हसि यत्नतः

おおヴィシュヌよ、おおヴィダートリ（梵天）よ。汝はまことに三界の不動の主である。ゆえに努めて、我がために宇宙的王権の全き作法と位階とを定めよ。

Verse 39

नष्टं पुरत्रयं मत्वा देवसाहाय्यमित्युत । करिष्यथः प्रयत्नेनाधिकृतौ सर्गपालने

「三城トリプラはすでに滅びたものと見なし、汝らは必ずや神々を助けよ。汝らは創造の統治と護持に任ぜられているゆえ、真摯な努力をもって生成の秩序を支え保て。」

Verse 40

अयं मंत्रो महापुण्यो मत्प्रीतिजनकश्शुभः । भुक्तिमुक्तिप्रदस्सर्वकामदश्शैवकावह

この真言は至上の功徳を具え、吉祥にして、我（シヴァ）の歓喜を呼び起こす。世の享楽と解脱（モークシャ）を授け、あらゆる願いを成就させ、シヴァ派（シャイヴァ）の境地と道へと導く。

Verse 41

धन्यो यशस्य आयुष्यः स्वर्गकामार्थिनां नृणाम् । अपवर्गो ह्यकामानां मुक्तानां भुक्तिमुक्तिदः

それは福徳に満ち、名声を与え、寿命を増す—天界と世の成就を求める人々のために。欲を離れた者には解脱への道となり、すでに解脱した者には、ほどよき享受と究竟の自由とを授ける。これは、束縛の縄パーシャ（pāśa）を断つ主宰パティ（Pati）なるシヴァの恩寵による。

Verse 42

य इमं कीर्तयेन्मंत्रं शुचिर्भूत्वा सदा नरः । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात्

身を清めたうえで、常にこのマントラを唱える者、あるいはこれを聴き、また他者に聴かせる者は、望む目的をことごとく成就する。シヴァ派の見地では、このマントラ奉仕（mantra-sevā）が束縛された魂パシュ（paśu）を浄め、主宰シヴァ（パティ）の恩寵を招き、世の安寧と最高の善とをともにもたらす。

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शिवस्य परमात्मनः । सर्वे देवा मुदं प्रापुर्हरिर्ब्रह्माधिकं तथा

サナトクマーラは言った。「このように最高我なるシヴァの御言葉を聞いて、すべての神々は大いなる歓喜を得た。ハリとブラフマーもまた同様に喜びに満たされた。」

Verse 44

सर्वदेवमयं दिव्यं रथं परमशोभनम् । रचयामास विश्वार्थे विश्वकर्मा तदाज्ञया

その御命により、ヴィシュヴァカルマンは宇宙の安寧のために、諸神の力を具えた、至上に輝く神聖なる戦車を造り上げた。