शुक्रोत्पत्तिः तथा महेश्वरदर्शनम् (Śukra’s Emergence and the Vision of Maheśvara)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ॐ नमस्ते देवेशाय सुरासुरनम स्कृताय भूतभव्यमहादेवाय हरितपिगललोचनाय बलाय बुद्धिरूपिणे वैयाघ्रवसनच्छदायारणेयाय त्रैलोक्यप्रभवे ईश्वराय हराय हरितनेत्राय युगान्तकरणायानलायगणेशायलोकपालाय महाभुजायमहाहस्ताय शूलिने महादंष्ट्रिणे कालाय महेश्वरायअव्ययाय कालरूपिणे नीलग्रीवाय महोदराय गणाध्यक्षाय सर्वात्मने सर्वभावनाय सर्वगाय मृत्युहंत्रे पारियात्रसुव्रताय ब्रह्मचारिणे वेदान्त गाय तपोंतगाय पशुपतये व्यंगाय शूलपाणये वृषकेतवे हरये जटिने शिखंडिने लकुटिने महायशसे भूतेश्वराय गुहावासिने वीणा पणवतालंबते अमराय दर्शनीयाय बालसूर्यनिभाय श्मशानवासिने भगवते उमापतये अरिन्दमाय भगस्याक्षिपातिने पूष्णोर्दशननाशनाय कूरकर्तकाय पाशहस्ताय प्रलयकालाय उल्कामुखायाग्निकेतवे मुनये दीप्ताय विशांपतये उन्नयते जनकाय चतुर्थकाय लोक सत्तमाय वामदेवाय वाग्दाक्षिण्याय वामतो भिक्षवे भिक्षुरूपिणे जटिने स्वयंजटिलाय शक्रहस्तप्रतिस्तंभकाय वसूनां स्तंभाय क्रतवे क्रतुकराय कालाय मेधाविने मधुकराय चलाय वानस्पत्याय वाजसनेति समाश्रमपूजिताय जगद्धात्रे जगत्कर्त्रे पुरुषाय शाश्वताय ध्रुवाय धर्माध्यक्षाय त्रिवर्त्मने भूतभावनाय त्रिनेत्राय बहुरूपाय सूर्यायुतसमप्रभाय देवाय सर्वतूर्यनिनादिने सर्वबाधाविमोचनाय बंधनाय सर्वधारिणे धर्म्मोत्तमाय पुष्पदंतायापि भागाय मुखाय सर्वहराय हिरण्यश्रवसे द्वारिणे भीमाय भीमपराक्रमाय ओंनमो नमः । सनत्कुमार उवाच । इमं मन्त्रवरं जप्त्वा शुक्रो जठरपंजरात् । निष्क्रान्तो लिंगमार्गेण शंभोश्शुक्रमिवोत्कटम्

サナトクマーラは言った。「オーム、神々とアスラの両方に崇められる神々の主、過去と未来の根源であるマハーデーヴァよ、あなたに礼拝いたします...この優れたマントラを唱えた後、シュクラは腹の牢獄からリンガの道を通って現れました。それはシャンブーの種子そのもののように強力でした。」

Verse 2

गौर्या गृहीतः पुत्रार्थं विश्वेशेन ततः कृतः । अजरश्चामरः श्रीमान्द्वितीय इव शंकरः

息子を得るために、彼はガウリーに受け入れられました。その後、ヴィシュヴェーシャ（シヴァ神）によって形作られました。彼は不老不死となり、吉祥なる輝きを放ち、まるで第二のシャンカラのようになりました。

Verse 3

त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु समतीतैर्महीतले । महेश्वरात्पुनर्जातः शुक्रो वेदनिधिर्मुनिः

地上で三千年の歳月が流れた後、ヴェーダの知識の宝庫である聖者シュクラは、マヘーシュヴァラ（シヴァ神）の慈悲と力によって再び誕生しました。

Verse 4

ददर्श शूले संशुष्कं ध्यायंतं परमेश्वरम् । अंधकं धैर्यसद्वन्यदानवेशं तपस्विनम्

彼は、ダーナヴァの主アンダカが、苦行（タパス）によってやつれながらも勇気堅固に、三叉戟の上に坐し、パラメーシュヴァラ（主シヴァ）を深く禅観し、林の修行者のごとく住して、タパスの威力に輝くのを見た。

Verse 5

महादेवं विरूपाक्षं चन्द्रार्द्धकृतशेखरम् । अमृतं शाश्वतं स्थाणुं नीलकंठं पिनाकिनम्

我はマハーデーヴァに礼拝する——ヴィルーパークシャ、半月を頂に戴く御方。死なずして常住なる甘露の御方、揺るがぬ主スサーヌ。青き喉のニーラカンタ、そしてピナーカ弓を執るピナーキンに。

Verse 6

वृषभाक्षं महाज्ञेयं पुरुषं सर्वकामदम् । कामारिं कामदहनं कामरूपं कपर्दिनम्

我は牛の旗印を掲げる主に帰依する——真に知らるべき至上者プルシャ、正しき目的のすべてを授け給う御方。彼はカーマの敵、欲を焼き尽くす者でありながら、求めに応じてあらゆる姿を現し、結髪を戴くカパルディンである。

Verse 7

विरूपं गिरिशं भीमं स्रग्विणं रक्तवाससम् । योगिनं कालदहनं त्रिपुरघ्नं कपालिनम्

彼らは山の主を見た——畏るべくも妙なる姿、花鬘をまとい紅衣を着す。大いなるヨーギーにして、カ―ラ（時・死）すら焼き尽くし、トリプラを滅ぼし、髑髏を携える苦行者カパーリン——まさしくシヴァその御方である。

Verse 8

गूढव्रतं गुप्तमंत्रं गंभीरं भावगोचरम् । अणिमादिगुणाधारत्रिलोक्यैश्वर्य्यदायकम्

それは秘められた誓戒、秘奥の真言——深遠にして、内なる帰依によってこそ到達される。アニマー（aṇimā）に始まる諸シッディの拠り所となり、三界にわたる主権と繁栄を授ける。

Verse 9

वीरं वीरहणं घोरं विरूपं मांसलं पटुम् । महामांसादमुन्मत्तं भैरवं वै महेश्वरम्

彼は勇者にして、また勇者を屠る者——恐るべく畏敬を呼び、常の相を超え、身は剛健にして至高の能を具す。あらゆる「肉」（すなわち有身の存在）を呑み尽くす大喰らいにして、自らの無辺の力に酔う者——まさしくバイラヴァ（Bhairava）、大主マヘーシュヴァラである。

Verse 10

त्रैलोक्यद्रावणं लुब्धं लुब्धकं यज्ञसूदनम् । कृत्तिकानां सुतैर्युक्तमुन्मत्तकृत्तिवाससम्

彼は三界を震わせ得る恐怖そのもの—貪り深く、生来の狩人にして、祭祀（ヤジュニャ）を滅する者。クリッティカーたちの子らを従え、狂乱の相にて皮衣をまとい現れた。

Verse 11

गजकृत्तिपरीधानं क्षुब्धं भुजगभूषणम् । दद्यालंबं च वेतालं घोरं शाकिनिपूजितम्

彼は象皮を衣としてまとい、昂ぶる身には蛇が飾りとなった。さらに恐るべきヴェターラが、傍らに垂れ添うように随い—シャーキニーらに崇められる者—シヴァの戦慄すべき猛威の相を顕した。

Verse 12

अघोरं घोरदैत्यघ्नं घोरघोषं वनस्पतिम् । भस्मांगं जटिलं शुद्धं भेरुंडशतसेवितम्

我はシヴァに礼拝す—アゴーラ、恐るべきにあらざる真実—しかも恐るべき魔族の群を滅する者。雷鳴のごとき咆哮は凄まじく、森の主たる大樹のように揺るがず立つ。聖灰（バスマ）により身は浄められ、ジャターの結髪を戴き、完全に清浄。さらに百の勇猛なるバイラヴァのごとき者らに侍される。

Verse 13

भूतेश्वरं भूतनाथं पञ्चभूताश्रितं खगम् । क्रोधितं निष्ठुरं चण्डं चण्डीशं चण्डिकाप्रियम्

彼は生きとし生けるものの主、すべての霊と生き物の師を見ました。五大元素に遍在し、鳥のように素早く動き、激怒し、屈することなく、猛烈に恐ろしい御方、女神チャンディカーの愛するチャンデーシャを。

Verse 14

चण्डं तुंगं गरुत्मंतं नित्यमासवभोजनम् । लेलिहानं महारौद्रं मृत्युं मृत्योरगोचरम्

彼は激しく高貴であり、抗いがたい速さの翼を持ち、常に酔わせる本質を摂取しています。燃え盛る怒りの中で舌を突き出し、彼自身が死でありながら、死の手の届かないところにいます。

Verse 15

मृत्योर्मृत्युं महासेनं श्मशानारण्यवासिनम् । रागं विरागं रागांधं वीतरागशताचितम्

彼は死そのものを滅する「死の死」、大軍勢の大将、火葬場と森の静寂に住まう者である。欲（ラ―ガ）としても離欲（ヴィラ―ガ）としても見られ、欲に盲する者としても、また欲なき百の心により荘厳された者としても現れる。

Verse 16

सत्त्वं रजस्तमोधर्ममधर्मं वासवानुजम् । सत्यं त्वसत्यं सद्रूपमसद्रूपमहेतुकम्

彼はサットヴァ・ラジャス・タマスの根本原理であり、ダルマともアダルマとも呼ばれ、さらにはインドラの弟とも称される。彼は真実でありながら虚偽の及ばぬ超越にあり、実相でもあり、また非実のごとく現れるものでもある—一切の因に先立つ無因の御方。

Verse 17

अर्द्धनारीश्वरं भानुं भानुकोटिशतप्रभम् । यज्ञं यज्ञपतिं रुद्रमीशानं वरदं शिवम्

信者はシヴァを、アルダナーリーシュヴァラとして、また幾億の太陽をも凌ぐ光を放つ太陽として観想する。さらに、祭祀そのもの、祭祀の主として、ルドラとして、至上のイーシャーナとして、恩寵を授けるシヴァ—吉祥なる主として念ずる。

Verse 18

अष्टोत्तरशतं ह्येतन्मूर्तीनां परमात्मनः । शिवस्य दानवो ध्यायन्मुक्तस्तस्मान्महाभयात्

まことに、これらは至上の自己たる主シヴァの百八の御相である。これらを観想したとき、あのアスラでさえ大いなる恐怖から解き放たれた。

Verse 19

दिव्येनामृतवर्षेण सोऽभिषिक्तः कपर्दिना । तुष्टेन मोचितं तस्माच्छूलाग्रादवरोपितः

そのときカパルディン（主シヴァ）は、天なる甘露の雨を注いで彼に灌頂を施した。満悦したシヴァは彼を解き放ち、三叉戟の先端から降ろした。

Verse 20

उक्तश्चाथ महादैत्यो महेशानेन सोंऽधकः । असुरस्सांत्वपूर्वं यत्कृतं सर्वं महात्मना

そのとき大ダイティヤのアンダカは、マヘーシャーナ（主シヴァ）より語りかけられた。アスラは、大いなる御心の主が先に行い、また語られたすべてを余すところなく聞いた――まずは柔らかな諭しによって彼を和らげようとして。

Verse 21

ईश्वर उवाच । भो भो दैत्येन्द्रतुष्टोऽस्मि दमेन नियमेन च । शौर्येण तव धैर्येण वरं वरय सुव्रत

イーシュヴァラ（主シヴァ）は言われた。「おお、ダイティヤの強大なる王よ。汝の自制と戒律の修行、また武勇と揺るがぬ胆力により、我は汝を嘉する。善き誓願を保つ者よ—望む恩寵を選び、恩寵を求めよ。」

Verse 22

आराधितस्त्वया नित्यं सर्वनिर्धूतकल्मषः । वरदोऽहं वरार्हस्त्वं महादैत्येन्द्रसत्तम

汝は常に我を礼拝してきた。ゆえに汝の穢れはことごとく払い清められた。我は恩寵を授ける者、汝は恩寵に値する者なり。おお、大ダイティヤの主たちの中の最勝者よ。

Verse 23

प्राणसंधारणादस्ति यच्च पुण्यफलं तव । त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु तेनास्तु तव निर्वृतिः

汝が生命の息を保つ修行によって得た功徳の果報、その功徳によって汝の満ち足りと安寧が三千年にわたり確かなものとなるように。

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वांधकः प्राह वेपमानः कृतांजलिः । भूमौ जानुद्वयं कृत्वा भगवंतमुमापतिम्

サナトクマーラは言った。これを聞いたアンダカは震え、合掌して恭敬し、地に両膝をついて、福徳なるウマーの主ウマーパティ（シヴァ）、ウマーの配偶者の御前にて語り始めた。

Verse 25

अंधक उवाच । भगवन्यन्मयोक्तोऽसि दीनोदीनः परात्परः । हर्षगद्गदया वाचा मया पूर्वं रणाजिरे

アンダカは言った。「主よ、あなたは至上をも超える至上者でありながら、卑しき者・苦しむ者に対しては慈悲そのものです。かつて戦場において、歓喜に満たされ、胸の高鳴りに声を詰まらせつつ、私はあなたに申し上げました。」

Verse 26

यद्यत्कृतं विमूढत्वात्कर्म लोकेषु गर्हितम् । अजानता त्वां तत्सर्वं प्रभो मनसि मा कृथाः

この世で私が迷妄ゆえに行い、人々に咎められる業のすべて—あなたを真に知らずに為したもの—主よ、それら一切を御心に留めて、私を責めないでください。

Verse 27

पार्वत्यामपि दुष्टं यत्कामदोषात्कृतं मया । क्षम्यतां मे महादेव कृपणो दुःखितो भृशम्

パールヴァティーに対してさえ、欲望の過ちから私が行ったいかなる悪しき行いも—マハーデーヴァよ、どうかお赦しください。私は哀れで、悲しみに深く打ちひしがれております。

Verse 28

दुःखितस्य दया कार्या कृपणस्य विशेषतः । दीनस्य भक्तियुक्तस्य भवता नित्यमेव हि

悲しみに沈む者には常に慈悲を示せ—とりわけ無力な者、貧しき者に。まことに、バクティに満ちた謙虚な帰依者には、汝が絶えず憐れみを施すべきである。

Verse 29

सोहं दीनो भक्तियुक्त आगतश्शरणं तव । रक्षा मयि विधातव्या रचितोऽयं मयांजलिः

我はみじめでありながらもバクティを具え、汝のもとに帰依しに来た。どうか我を護り給え—見よ、我は合掌して恭敬の供礼（アンジャリ）を捧げた。

Verse 30

इयं देवी जगन्माता परितुष्टा ममोपरि । क्रोधं विहाय सकलं प्रसन्ना मां निरीक्षताम्

「この女神――宇宙の母――が我に満足し、あらゆる怒りを捨て、慈しみをもって我を恵みの眼差しで見そなわしますように。」

Verse 31

क्वास्याः क्रोधः क्व कृपणो दैत्योऽहं चन्द्रशेखर । तत्सोढा नाहमर्द्धेन्दुचूड शंभो महेश्वर

「彼女の怒りはいかほど、そして我は哀れなダイティヤにすぎぬ。おお月冠の主（チャンドラシェーカラ）よ、我には耐えられませぬ。おおシャンブ、マヘーシュヴァラ、半月を頂に戴く御主よ！」

Verse 32

क्व भवान्परमोदारः क्व चाहं विवशीकृतः । कामक्रोधादिभिर्दोषैर्जरसा मृत्युना तथा

御身はどこにおわすのか――この上なく高貴にして寛大なる御方――そして我はどこにあるのか、無力に縛られた者よ。欲望や怒りなどの過失に圧され、さらに老いと死にもまた支配されております。

Verse 33

अयं ते वीरकः पुत्रो युद्धशौंडो महाबलः । कृपणं मां समालक्ष्य मा मन्युवशमन्वगाः

これはあなたの勇ましき御子—戦に鍛えられ、力は甚大。哀れなこの身を見ても、どうか怒りの支配に落ち給うな。

Verse 34

तुषारहारशीतांशुशंखकुन्देन्दुवर्ण भाक् । पश्येयं पार्वतीं नित्यं मातरं गुरुगौरवात्

師（グル）の威徳と聖なる権威の重みに敬礼し、常に母パールヴァティーを拝見せんことを—雪の花鬘、涼やかな月光、聖なる法螺貝、茉莉花、そして満月の円輪のごとき色を帯びた御方を。

Verse 35

नित्यं भवद्भ्यां भक्तस्तु निर्वैरो दैवतैः सह । निवसेयं गणैस्सार्द्धं शांता त्मा योगचिंतकः

「常に御二柱に帰依し、他の神々に対してさえ怨みなき者とならん。ガナたちと共に住し、心静まり、ヨーガの観想に堅く住せん。」

Verse 36

मा स्मरेयं पुनर्जातं विरुद्धं दानवोद्भवम् । त्वत्कृपातो महेशान देह्येतद्वरमुत्तमम्

おおマヘーシャーナよ、御慈悲により、悪しきアスラの対立から生じる再生を、二度と想起せず—またそこへ引き戻されることもありませんように。どうかこの最上の恩寵をお授けください。

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं दैत्येन्द्रो मौनमास्थितः । ध्यायंस्त्रिलोचनं देवं पार्वतीं प्रेक्ष्य मातरम्

サナトクマーラは言った。これらの言葉を述べ終えると、ダイティヤの王は沈黙した。彼は三つ目の神（シヴァ）を観想し、パールヴァティーを母と仰ぎ見て、その意識を彼女に定めた。

Verse 38

ततो दृष्टस्तु रुद्रेण प्रसन्नेनैव चक्षुषा । स्मृतवान्पूर्ववृत्तांतमात्मनो जन्म चाद्भुतम्

そのとき、ルドラが静かで慈しみ深い眼差しを向けると、彼はたちまち過去の出来事の次第を思い出し、さらに自らの驚くべき誕生のありさまをも想起した。

Verse 39

तस्मिन्स्मृते च वृत्तांते ततः पूर्णमनोरथः । प्रणम्य मातापितरौ कृतकृत्योऽभवत्ततः

その経緯を思い起こしたとき、彼の心願は満ち足りた。母と父に礼拝してのち、彼は自らの務めが成就したと感じた。

Verse 40

पार्वत्या मूर्ध्न्युपाघ्रातश्शंकरेण च धीमता । तथाऽभिलषितं लेभे तुष्टाद्बालेन्दुशेखरात्

賢き主シャンカラ、三日月を頂く御方は、祝福として愛深くパールヴァティーの頭頂に触れ、その香を嗅がれた。御心は満ち足り、歓喜するバーレンドゥシェーカラより、彼女は望みのままを得た。

Verse 41

एतद्वस्सर्वमाख्यातमन्धकस्य पुरातनम् । गाणपत्यं महादेवप्रसादात्परसौख्यदम्

かくして私は、アンダカの古き物語を余すところなく語った。すなわち、マハーデーヴァの御恩寵により、彼はガナ（gaṇapatya）たる位を得て、至上の安楽を授かったのである。

Verse 42

मृत्युंजयश्च कथितो मंत्रो मृत्युविनाशनः । पठितव्यः प्रयत्नेन सर्वकामफलप्रदः

かくしてムリティユンジャヤの真言、すなわち死を滅する真言が宣示された。努め励んで誦すべし。あらゆる正しき願いの果を授けるからである。

Verse 49

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे अंधकगण जीवितप्राप्तिवर्णनं नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部ルドラ・サンヒター、第五分「ユッダカーンダ」において、「アンダカのガナの軍勢が再び命を得たことの叙述」と題する第四十九章はここに終わる。