शुक्रनिग्रहः — The Seizure/Neutralization of Śukra (Kāvya) and the Daityas’ Despondency

Verse 1

व्यास उवाच । शुक्रे निगीर्णे रुद्रेण किमकार्षुश्च दानवाः । अंधकेशा महावीरा वद तत्त्वं महामुने

ヴィヤーサは言った。「シュクラがルドラに呑み込まれたとき、ダーナヴァたちはその後いかなることをしたのか。黒髪にして大勇のその英雄らについて、真実を語ってくれ、ああ大牟尼よ。」

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । काव्ये निगीर्णे गिरिजेश्वरेण दैत्या जयाशारहिता बभूवुः । हस्तैर्विमुक्ता इव वारणेन्द्राः शृंगैर्विहीना इव गोवृषाश्च

サナトクマーラは言った。「ギリジェーシュヴァラ（ギリジャーの主、シヴァ神）がカーヴィヤ（シュクラーチャーリヤ）を呑み込まれたとき、ダイティヤたちは勝利の望みをことごとく失った。まるで鼻を奪われた王象のように、また角を失った牡牛と雌牛のように。」

Verse 3

शिरो विहीना इव देवसंघा द्विजा यथा चाध्ययनेन हीनाः । निरुद्यमास्सत्त्वगणा यथा वै यथोद्यमा भाग्यविवर्जिताश्च

神々の群れは、まるで首を失ったかのようであった。聖なる学修を欠いた再生族のように、サットヴァの性を備えながら努力なき者のように、また励みながらも幸運に見放された者のように——彼らは無力にして意気消沈し、ただ立ち尽くした。

Verse 4

पत्या विहीनाश्च यथैव योषा यथा विपक्षाः खलु मार्गणौघाः । आयूंषि हीनानि यथैव पुण्यैर्व्रतैर्विहीनानि यथा श्रुतानि

夫を失った女が頼るところを欠くように、また対する敵なき矢の雨がむなしいように、功徳の行いを欠けば寿命は減ずる。さらに、聖なる学びも、清浄なる誓戒（ヴラタ）と厳正な修行が伴わねば、実りなきものとなる。

Verse 6

नन्दिना चा हृते शुक्रे गिलिते च विषादिना । विषादमगमन्दैत्या यतमानरणोत्सवाः

ナンディンが彼らの輝きと精気（śukra）を奪い、さらにヴィシャーディーがそれを呑み込んだとき、戦いの祭典に熱心に励んでいたダイティヤたちは、深い失意へと沈んだ。

Verse 7

तान् वीक्ष्य विगतोत्साहानंधकः प्रत्यभाषत । दैत्यांस्तुहुंडाहुंडदीन्महाधीरपराक्रमः

気勢の衰えたダイティヤたちを見て、堅忍にして武勇すぐれたアンダカは、フンダやアフンダらのアスラに向かい、ふたたび言葉をかけた。

Verse 8

अंधक उवाच । कविं विक्रम्य नयता नन्दिना वंचिता वयम् । तनूर्विना कृताः प्राणास्सर्वेषामद्य नो ननु

アンダカは言った。「我らはナンディンに欺かれた。彼はカヴィを打ち伏せ、連れ去ったのだ。今日まことに、我らすべての命の息は、身を失ったかのように、支えを奪われた。」

Verse 9

धैर्यं वीर्यं गतिः कीर्तिस्सत्त्वं तेजः पराक्रमः । युगपन्नो हृतं सर्वमेकस्मिन् भार्गवे हृते

ただ一人のバールガヴァが倒れたその瞬間、我らの忍耐、武威、勢い、名声、内なる力、光輝、そして勇猛は、ことごとく同時に奪い去られた。

Verse 10

धिगस्मान् कुलपूज्यो यैरेकोपि कुलसत्तमः । गुरुस्सर्वसमर्थश्च त्राता त्रातो न चापदि

恥ずべきかな我らよ――我が一族に、ただ一人でも最勝にして尊崇されるべき長老、万事に堪能なるグル（師）にして真の守護者がいるというのに、この災厄の時に我らは守られなかった。

Verse 11

तद्यूयमविलंब्येह युध्यध्वमरिभिस्सह । वीरैस्तैः प्रमथैवीराः स्मृत्वा गुरुपदांबुजम्

ゆえに、勇士たちよ――ここで逡巡するな。敵に向かい、あの勇猛なるプラマタたちと共に一斉に戦え。グルの蓮華の御足を念じつつ、勇者よ、戦場へ踏み入れよ。

Verse 12

गुरोः काव्यस्य सुखदौ स्मृत्वा चरणपंकजौ । सूदयिष्याम्यहं सर्वान् प्रमथान् सह नन्दिना

歓喜を授ける我が師カーヴィヤの蓮華の御足を念じ、我はナンディンと共に一切のプラマタを打ち倒さん。

Verse 13

अद्यैतान् विवशान् हत्वा सहदेवैस्सवासवैः । भार्गवं मोचयिष्यामि जीवं योगीव कर्मतः

今日、これら無力なる者どもを諸天とインドラと共に討ち果たし、我はバールガヴァを解き放ち命を甦らせん。あたかも瑜伽行者が業を自在にして、身を帯びた魂を業の縛りより放つがごとく。

Verse 14

स चापि योगी योगेन यदि नाम स्वयं प्रभुः । शरीरात्तस्य निर्गच्छेदस्माकं शेषपालिता

そしてもし彼が—成就したヨーギーにして、まことに自らを主とする者—ヨーガの力によってその身を離れるなら、われらのうち残る者たちが守られ、保たれますように。

Verse 15

सनत्कुमार उवाच । इत्यन्धकवचः श्रुत्वा दानवा मेघनिस्स्वनाः । प्रमथान् निर्दयाः प्राहुर्मर्तव्ये कृतनिश्चयाः

サナトクマーラは言った。「アンダカの言葉を聞くや、雲の雷鳴のごとく轟くダーナヴァたちは、プラマタたちに無慈悲に言い放ち、彼らを殺すことを固く決した。」

Verse 16

सत्यायुषि न नो जातु शक्तास्स्युः प्रमथा बलात् । असत्यायुपि किं गत्वा त्यक्त्वा स्वामिनमाहवे

サティヤの命が保たれているかぎり、プラマタたちは力ずくでわれらを決して圧することはできぬ。だがもしサティヤの命が虚しいものなら、戦のただ中で我らの主君を捨ててそこへ赴いて、何を得ようか。

Verse 17

ये स्वामिनं विहायातो बहुमानधना जनाः । यांति ते यांति नियतमंधतामिस्रमालयम्

主君を捨て、名誉と財に驕って御方に背を向ける者たち——その者らは必ずや、盲目の闇なる「アンダターミスラ」の住処へ赴く。

Verse 18

अयशस्तमसा ख्यातिं मलिनीकृत्य भूरिशः । इहामुत्रापि सुखिनो न स्युर्भग्ना रणाजिरे

おお勇猛なる者よ、戦場で打ち砕かれ敗走させられる者は、不名誉の闇によってその名声を大いに汚す。ゆえに彼らは、この世でも来世でも幸福とはならぬ。

Verse 19

किं दानै किं तपोभिश्च किं तीर्थपरिमज्जनैः । धारातीर्थे यदि स्नानं पुनर्भवमलापहे

布施は何のため、苦行は何のため、数多の霊地の水に沐浴することは何のためか。もし再生の穢れを洗い去る聖なるダーラー・ティールタに沐浴するならば。

Verse 20

संप्रथार्येति तद्वाक्यं दैत्यास्ते दनुजास्तथा । ममंथुः प्रमथानाजौ रणभेरीं निनाद्य च

「陣を広げて進め！」というその声を聞くや、ダイティヤおよびダヌの裔の魔族はただちに戦場でプラマタたちを打ち砕かんと突進し、軍鼓を幾度も鳴り響かせた。

Verse 21

तत्र बाणासिवज्रौघैः कठिनैश्च शिलामयैः । भुशुण्डिभिंदिपालैश्च शक्ति भल्लपरश्वधैः

そこでは、矢・剣・雷のごとく堅き武器の奔流が戦場を襲い、硬い石の投擲も降り注いだ。さらにブシュṇḍīやビンḍिपāラ、槍、鉤のある投げ矢、戦斧までもが投げ放たれた。

Verse 22

खट्वांगैः पट्टिशैश्शूलैर्लकुटैर्मुसलैरलम् । परस्परमभिघ्नंतः प्रचक्रुः कदनं महत्

カトヴァーンガ、戦斧、槍、棍棒、メースを手に、彼らは互いを幾度も打ち据え、かくして大いなる恐るべき殺戮を引き起こした。

Verse 23

कार्मुकाणां विकृष्टानां पततां च पतत्त्रिणाम् । भिंदिपालभुशुंडीनां क्ष्वेडितानां रवोऽभवत्

弓が引き絞られ、矢が空を走るとき、轟く咆哮のような騒音が起こった。さらに、投げ放たれるビンḍिपāラ（投げ槍）とブシュṇḍī（重投擲武器）の唸りと激突の音が重なった。

Verse 24

रणतूर्य्यनिनादैश्च गजानां बहुबृंहितैः । हेषारवैर्हयानां च महान्कोलाहलोऽभवत्

戦の喇叭の轟き、象の幾度もの咆哮、馬の高き嘶きによって、戦場には大いなる喧騒が巻き起こった。

Verse 25

अस्तिस्वनैरवापूरि द्यावाभूम्योर्यदंतरम् । अभीरूणां च भीरूणां महारोमोद्गमोऽभवत्

武器の轟く響きにより、天と地の間の空間はことごとく満ちた。勇者にも臆者にも等しく、大いなる戦慄が走り、毛が逆立った。

Verse 26

गजवाजिमहारावस्फुटशब्दग्रहाणि च । भग्नध्वजपताकानि क्षीणप्रहरणानि च

象と馬の大いなる、はっきりとした叫びが響き、旗印と幡は砕け散り、武器はすり減って尽きていた。

Verse 27

रुधिरोद्गारचित्राणि व्यश्वहस्तिरथानि च । पिपासितानि सैन्यानि मुमूर्च्छुरुभयत्र वै

両軍のあいだで戦場は、血と屍肉の凄惨な光景に覆われ—馬も象も戦車も打ち砕かれて散り、渇きに責められた兵らはその場で次々と気を失い始めた。

Verse 28

अथ ते प्रमथा वीरा नंदिप्रभृतयस्तदा । बलेन जघ्नुरसुरान्सर्वान्प्रापुर्जयं मुने

そのとき、ナンディンを先頭とする勇猛なるプラマタたちは、ただその力によってすべてのアスラを打ち倒し、勝利を得た、聖仙よ。

Verse 29

दृष्ट्वा सैन्यं च प्रमथेर्भज्यमानमितस्ततः । दुद्राव रथमास्थाय स्वयमेवांधको गणान्

プラマタ（Pramatha）たちにより自軍があちこちで粉砕されるのを見て、アンダカは自ら戦車に乗り、ガナ（Gaṇa）たちへ一直線に突撃した。

Verse 30

शरावारप्रयुक्तैस्तैर्वज्रपातैर्नगा इव । प्रमथा नेशिरे चास्त्रैर्निस्तोया इव तोयदाः

矢の雨のごとく放たれた雷霆の一撃を浴び、プラマタ（Pramatha）たちは武器の猛攻に耐えられなかった――稲妻に打たれる山々のように、あるいは水を失った雨雲のように。

Verse 31

यांतमायांतमालोक्य दूरस्थं निकटस्थितम् । प्रत्येकं रोमसंख्याभिर्विव्याधेषुभिरन्धकः

彼が進んでは退き、遠くにあり近くに現れるのを見て、アンダカは身の毛の数ほどの矢を、一本一本狙い定めて雨のように射かけ、貫いた。

Verse 32

दृष्ट्वा सैन्यं भज्यमानमंधकेन बलीयसा । स्कंदो विनायको नंदी सोमनंद्यादयः परे

強大なるアンダカによって軍勢が打ち砕かれるのを見て、スカンダ、ヴィナーヤカ（ガネーシャ）、ナンディー、ソーマナンディーら諸者は、これに対峙せんと進み出た。

Verse 33

प्रमथा प्रबला वीराश्शंकरस्य गणा निजाः । चुक्रुधुस्समरं चक्रुर्विचित्रं च महाबलाः

そのとき、プラマタたち――強大にして勇猛、まことにシャンカラの近侍たるガナ――は憤激し、大いなる力をもって、激烈にして奇瑞なる戦いを起こした。

Verse 34

विनायकेन स्कंदेन नंदिना सोमनंदिना । वीरेण नैगमेयेन वैशाखेन बलीयसा

ヴィナーヤカ（ガネーシャ）、スカンダ（カールッティケーヤ）、ナンディン、ソーマナンディン、勇士ナイガメーヤ、そして剛力のヴァイシャーカと共に—一同は戦陣に集い/並び進んだ。

Verse 35

इत्याद्यैस्तु गणैरुग्रैरंधकोप्यधकीकृतः । त्रिशूलशक्तिबाणौघधारासंपातपातिभिः

かくして、猛きガナたちによって、アンダカでさえも打ち伏せられ辱められた――三叉戟（トリシューラ）と槍、そして無数の矢の群れが、豪雨のごとく押し寄せ轟き落ちて彼を倒した。

Verse 36

ततः कोलाहलो जातः प्रमथासुरसैन्ययोः । तेन शब्देन महता शुक्रश्शंभूदरे स्थ्ग्तिः

そのとき、プラマタ軍とアスラ軍との間に大いなる喧騒が起こった。その巨大な轟きによってシュクラは圧倒され――シャンブ（シヴァ）の威力の領域において、その平静は抑え込まれた。

Verse 37

छिद्रान्वेषी भ्रमन्सोथ विनिकेतो यथानिलः । सप्तलोकान्सपातालान्रुद्रदेहे व्यलोकयत्

ついで彼は隙を求め、宿なき風のように落ち着きなくさまよいながら、ルドラ自身の御身の内に、七つの世界とパーターラ（地下界）とをことごとく見た。

Verse 38

ब्रह्मनारायणेन्द्राणां सादित्याप्सरसां तथा । भुवनानि विचित्राणि युद्धं च प्रमथासुरम्

彼はまた、ブラフマー、ナーラーヤナ、インドラの驚異の世界を見、さらにアーディティヤたちとアプサラスたちの世界をも見た。そして、プラマタ（シヴァの眷属）とアスラとの戦いをも目撃した。

Verse 39

स वर्षाणां शतं कुक्षौ भवस्य परितो भ्रमन् । न तस्य ददृशे रन्ध्रं शुचे रंध्रं खलो यथा

彼は百年のあいだ、バヴァ（シヴァ）の腹中をあまねく巡りさまよったが、わずかな隙間すら見いだせなかった。まるで不安に満ちた悪人が、瑕なく警醒なる者に抜け道を見つけられぬように。

Verse 40

शांभवेनाथ योगेन शुक्ररूपेण भार्गवः । इमं मंत्रवरं जप्त्वा शंभोर्जठरपंजरात्

そのときバールガヴァ（シュクラ）は、シャンバヴァ・ヨーガによってシュクラ（精）としての姿を取り、この最上の真言を誦して、シャンブ（主シヴァ）の籠のごとき腹より出現した。

Verse 41

निष्क्रांतं लिंगमार्गेण प्रणनाम ततश्शिवम् । गौर्य्या गृहीतः पुत्रार्थं तदविघ्नेश्वरीकृतः

リンガの道より出でて、彼はただちに主シヴァに礼拝し、ひれ伏した。子を望む女神ガウリーは彼を受け入れ、かくして彼はアヴィグネーシュヴァリー—障碍を除く神聖なる力—として स्थापितされた。

Verse 42

अथ काव्यं विनिष्क्रातं शुक्रमार्गेण भार्गवम् । दृष्ट्वोवाच महेशानो विहस्य करुणानिधिः

ついで、シュクラの道より現れ出たバールガヴァ・カーヴィヤを見て、慈悲の大海たるマヘーシャは微笑み、言葉を発した。

Verse 43

महेश्वर उवाच । शुक्रवन्निस्सृतो यस्माल्लिंगान्मे भृगुनन्दन । कर्मणा तेन शुक्लत्वं मम पुत्रोसि गम्यताम्

マヘーシュヴァラ（シヴァ）は言った。「ブリグの子よ、汝は我がリンガよりシュクラのごとく出でた。まさにその行為によって、汝は白さ（清浄）を得た。汝は我が子である—さあ、定めのままに進め。」

Verse 44

सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्तो देवेन शुक्रोर्कसदृशद्युतिः । प्रणनाम शिवं भूयस्तुष्टाव विहितांजलिः

サナトクマーラは言った。主にそのように告げられると、太陽のごとく輝くシュクラは、再びシヴァに礼拝し、合掌して恭しく讃嘆した。

Verse 45

शुक्र उवाच । अनंतपादस्त्वमनंतमूर्तिरनंतमूर्द्धांतकरश्शिवश्च । अनंतबाहुः कथमीदृशं त्वां स्तोष्ये ह नुत्यं प्रणिपत्य मूर्ध्ना

シュクラは言った。「あなたは無量の御足を持ち、御姿もまた無量。おおシヴァよ、御頭と御手に終わりなき御方！無尽の御腕を具えたあなたを、我は頭を垂れて礼拝しつつ、いかにして讃え称え得ましょうか。まことにあなたは量り知れぬ御方。」

Verse 46

त्वमष्टमूर्तिस्त्वमनंतमूर्तिस्त्वमिष्टदस्सर्वसुरासुराणाम् । अनिष्टदृष्टश्च विमर्दकश्च स्तोष्ये ह नुत्यं कथमीदृशं त्वाम्

「あなたは八相（アシュタムールティ）の主、しかも無量の御姿を具え給う。天にも阿修羅にも等しく、望むものを授け給う。されどまた、望ましからぬものを見そなわし、これを打ち砕き給う。かくのごときあなたを、讃歌と礼拝で、いかにして十分に讃え得ましょうか。」

Verse 47

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा शिवं शुक्रः पुनर्नत्वा शिवाज्ञया । विवेश दानवानीकं मेघमालां यथा शशी

サナトクマーラは言った。「このようにシヴァを讃えたのち、シュクラは再び礼拝し、シヴァの御命により、雲の群れに月が滑り入るがごとく、ダーナヴァの軍勢の中へと入っていった。」

Verse 48

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्र संहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शुक्रनिगीर्णनं नामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

このように、シュリー・シヴァ・マハープラーナの第二部ルドラ・サンヒター、第五章ユッダ・カンダにおいて、「シュクラニギールナナ」と題された第四十八節、シュクラが飲み込まれるエピソードが完結します。