अध्याय १७ — देवपलायनं, विष्णोः प्रतियुद्धं, जलंधरक्रोधः (Devas’ Rout, Viṣṇu’s Counterattack, and Jalandhara’s Wrath)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ दैत्या महावीर्याश्शूलैः परशुपट्टिशैः । निजघ्नुस्सर्वदेवांश्च भयव्याकुलमानसान्

サナトクマーラは言った。ついで大いなる武威を備えたダイティヤたちは、トリシューラ（三叉戟）や斧、槍を手にし、恐怖により心乱れ震える神々の軍勢を打ち倒した。

Verse 2

दैत्यायुधैः समाविद्धदेहा देवास्सवासवाः । रणाद्विदुद्रुवुस्सर्वे भयव्याकुलमानसाः

ダイティヤの武器に身を貫かれ、インドラと共に諸天は皆おののき乱れた。恐怖に心を揺さぶられ、戦場より逃げ去った。

Verse 3

पलायनपरान्दृष्ट्वा हृषीकेशस्सुरानथ । विष्णुर्वै गरुडारूढो योद्धुमभ्याययौ द्रुतम्

諸天が逃走に傾くのを見て、フリシーケーシャ—諸天の主にして護り手ヴィシュヌ—はガルダに乗り、戦いに臨まんと疾く進み来た。

Verse 5

शंखखड्गगदाशार्ङ्गधारी क्रोधसमन्वितः । कठोरास्त्रो महावीरस्सर्वयुद्धविशारदः

法螺貝・剣・棍棒・シャールンガ弓を携え、憤怒に満ちていた。剛なる武器を備えた大勇者にして、あらゆる戦法に通暁していた。

Verse 6

धनुषं शार्ङ्गनामानं विस्फूर्य्य विननाद ह । तस्य नादेन त्रैलोक्यं पूरितं महता मुने

シャールンガと名づく弓を鳴り響かせ、さらに大いなる咆哮を放った。おお牟尼よ、その轟音は三界を満たした。

Verse 7

शार्ङ्गनिस्सृतबाणैश्च दितिजानां शिरांसि वै । चकर्त्त भगवान् विष्णुः कोटिशो रुट् समाकुलः

そのとき主ヴィシュヌは—怒りに心をかき乱され—シャールンガの弓より矢を放ち、ディティより生まれし魔族の首を、まことに幾百万と斬り落とした。

Verse 8

अथारुणानुजजवपक्षवातप्रपीडिताः । वात्याधिवर्त्तिता दैत्या बभ्रमुः खे यथा घनाः

ついでアルナの弟の疾き飛翔と羽ばたきが起こした風に打たれ、ダイティヤらは烈風に巻き上げられて、空に漂う雲のごとく翻弄された。

Verse 9

ततो जलंधरो दृष्ट्वा दैत्यान्वात्याप्रपीडितान् । चुक्रोधाति महादैत्यो देववृन्दभयंकरः

そのときジャランダラは、ダイティヤらが激しき暴風に苦しめられるのを見て、烈しい怒りに燃え上がった—神々の軍勢を震え上がらせる大魔である。

Verse 10

मर्द्दयंतं च तं दृष्ट्वा दैत्यान् प्रस्फुरिताधरः । योद्धुमभ्याययौ वीरो वेगेन हरिणा सह

彼がダイティヤらを踏み砕くのを見て、怒りに唇を震わせたその勇者は、ハリ（ヴィシュヌ）とともに、戦わんと疾風のごとく突進した。

Verse 11

स चकार महानादं देवासुरभयंकरम् । दैत्यानामधिपः कर्णा विदीर्णाः श्रवणात्ततः

そのとき彼は、デーヴァにもアスラにも恐怖を与える大いなる咆哮を放った。その響きを聞くや、ダイティヤの諸王の耳は裂けた。

Verse 12

भयंङ्करेण दैत्यस्य नादेन पूरितं तदा । जलंधरस्य महता चकम्पे सकलं जगत्

そのとき世界は、ダイティヤの恐るべき咆哮に満ちた。ジャランダラの大いなる轟きによって、あらゆる世界は震え動いた。

Verse 13

ततस्समभवद्युद्धं विष्णुदैत्येन्द्रयोर्महत् । आकाशं कुर्वतोर्बाणैस्तदा निरवकाशवत्

そのとき、ヴィシュヌとダイティヤ族の王との間に、まことに大いなる戦いが起こった。両者の矢の雨が虚空を満たし、もはや一片の隙もないかのようであった。

Verse 14

तयोश्च तेन युद्धेन परस्परमभून्मुने । देवासुरर्षिसिद्धानां भीकरेणातिविस्मयः

おお牟尼よ、その戦いにおいて両者が互いに打ち合うとき、その恐るべき激しさに、神々・アスラ・リシたち・シッダたちは圧倒され、驚嘆に包まれた。

Verse 15

विष्णुर्दैत्यस्य बाणौघैर्ध्वजं छत्रं धनुश्शरान् । चिच्छेद तं च हृदये बाणेनैकेन ताडयन्

ヴィシュヌは矢の雨によって、魔の旗と天蓋（傘）を断ち落とし、弓と矢をも打ち砕いた。さらに一矢を放ってこれを撃ち、ただ一本の矢でその心臓を貫いた。

Verse 16

ततो दैत्यस्समुत्पत्य गदापाणिस्त्वरान्वितः । आहत्य गरुडं मूर्ध्नि पातयामास भूतले

そのとき魔はたちまち跳ね起き、棍棒を手にして急ぎ迫り、ガルダの頭を打ち、その身を地上へと落とした。

Verse 17

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरोपाख्याने विष्णुजलंधरयुद्धवर्णनं नाम सप्तदशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部「ルドラ・サンヒター」第五「ユッダ・カーンダ」、ジャランダラ物語における「ヴィシュヌとジャランダラの戦いの描写」と題する第十七章はここに終わる。

Verse 18

विष्णुर्गदां च खड्गेन चिच्छेद प्रहसन्निव । तं विव्याध शरैस्तीक्ष्णैश्शार्ङ्गं विस्फूर्य दैत्यहा

戯れのごとく微笑みつつ、ヴィシュヌは剣でその棍棒を断ち切った。ついで魔を滅する者は、聖弓シャールンガ（Śārṅga）を振り回し、鋭き矢で彼を射貫いた。

Verse 19

विष्णुर्जलंधरं दैत्यं भयदेन शरेण ह । क्रोधाविष्टोऽतितीक्ष्णेन जघानाशु सुरारिहा

そのときヴィシュヌは怒りに満たされ、神々の敵ジャランダラを、恐れを起こさせるほど鋭い一矢でたちまち射打った。

Verse 20

आगतं तस्य तं बाणं दृष्ट्वा दैत्यो महाबलः । छित्त्वा बाणेन विष्णुं च जघान हृदये द्रुतम्

その矢が自分に向かって来るのを見て、強大なるダイティヤはただちに自らの矢でそれを断ち切り、さらに素早くヴィシュヌの胸—心臓—を射抜いた。シャイヴァ・シッダーンタの立場からは、この挿話は、戦場におけるあらゆる宇宙的力がシヴァの至高の制定の御意志に従属することを示す—ヴィシュヌの武威さえも依存的であり、闘争の劇は万有と諸力に対するシヴァの最高統御（パティ）を顕現させるのである。

Verse 21

केशवोऽपि महाबाहुं विक्षिप्तमसुरेण तम् । शरं तिलप्रमाणेन च्छित्त्वा वीरो ननाद ह

ケーシャヴァもまた、アスラが投げ放った強大な武器を見て、その矢を胡麻粒ほどの細片にまで断ち砕き、そして勇者は勝ち鬨の咆哮を放った。

Verse 22

पुनर्बाण समाधत्त धनुषि क्रोधवेपितः । महाबलोऽथ बाणेन चिच्छेद स शिलीमुखम्

怒りに震えながら、その強大な戦士は再び矢を弓につがえ、そして自らの矢でその鋭い鏃の矢を打ち当て、断ち切った。

Verse 23

वासुदेवः पुनर्बाणं नाशाय विबुधद्विषः । क्रोधेनाधत्त धनुषि सिंहवद्विननाद ह

そのときヴァースデーヴァは、神々の敵を滅ぼさんと怒りに燃え、弓にさらに一矢をつがえ、獅子のごとく咆哮した。

Verse 24

जलंधरोऽथ दैत्येन्द्रः कोपच्छिन्नाधरो बली । शरेण श्वेन शार्ङ्गाख्यं धनुश्चिच्छेद वैष्णवम्

ついで大力のダイティヤ王ジャランダラは、怒りにより下唇を裂きつつ、一矢を放って、名高きヴィシュヌの弓「シャールンガ」を断ち切った。

Verse 25

पुनर्बाणैस्सुतीक्ष्णैश्च जघान मधुसूदनम् । उग्रवीर्यो महावीरो देवानां भयकारकः

再び、極めて鋭い矢をもって、その猛き大勇士はマドゥスーダナ（ヴィシュヌ）を射て、神々に恐れを起こさせた。

Verse 26

स च्छिन्नधन्वा भगवान्केशवो लोकरक्ष कः । जलंधरस्य नाशाय चिक्षेप स्वगदां पराम्

そのとき世を護るバガヴァーン・ケーシャヴァは、弓を断たれながらも、ジャランダラ滅尽のために至上のガダー（棍棒）を投げ放った。

Verse 27

सा गदा हरिणा क्षिप्ता ज्वलज्ज्वलनसन्निभा । अमोघगतिका शीघ्रं तस्य देहे ललाग ह

ハリ（ヴィシュヌ）が投げ放ったそのガダー（棍棒）は、燃えさかる火のごとく輝き、軌道を外すことなく、たちまち彼の身に打ち当たり、ぴたりと貼りついた。

Verse 28

तया हतो महादैत्यो न चचालापि किंचन । जलंधरो मदोन्मत्तः पुष्पमालाहतो यथा

それに打たれても、大いなる阿修羅は微塵も動かなかった。慢心に酔うジャランダラは、花の首飾りで打たれたかのように—揺らがず、それを真の一撃とも思わなかった。

Verse 29

ततो जलंधरः क्रोधी देवत्रासकरोऽक्षिपत् । त्रिशूलमनलाकारं हरये रणदुर्म्मदः

そのときジャランダラは憤怒し、神々を震え上がらせ、戦の驕りに狂って、燃えさかる火の姿をしたトリシューラ（三叉戟）をハリへ投げ放った。

Verse 30

अथ विष्णुस्तत्त्रिशूलं चिच्छेद तरसा द्रुतम् । नंदकाख्येन खड्गेन स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

そのときヴィシュヌは、迅速にして大いなる力をもって、名高き剣ナンダカによりその三叉戟を断ち切った。しかも心中には主シヴァの蓮華の御足を念じていた。

Verse 31

छिन्ने त्रिशूले दैत्येन्द्र उत्प्लुत्य सहसा द्रुतम् । आगत्य हृदये विष्णुं जघान दृढमुष्टिना

魔王の三叉戟が断たれるや、彼はたちまち跳び上がって疾走し、間近に迫ってヴィシュヌの胸を固く握った拳で強打した。

Verse 32

सोपि विष्णुर्महावीरोऽविगणय्य च तद्व्यथाम । जलंधरं च हृदये जघान दृढमुष्टिना

また大勇士ヴィシュヌも、受けた痛みを意に介さず、固く握った拳でジャランダラの胸奥—心臓のあたり—を打った。

Verse 33

ततस्तौ बाहुयुद्धेन युयुधाते महाबलौ । बाहुभिर्मुष्टिभिश्चैव जानुभिर्नादयन्महीम्

そのとき、並外れた力をもつ二人は組み討ちとなって戦った。腕と握り拳、さらには膝で激しく打ち合い、大地は轟き響いた。

Verse 34

एवं हि सुचिरं युद्धं कृत्वा तेनासुरेण वै । विस्मितोऽभून्मुनिश्रेष्ठ हृदि ग्लानिमवाप ह

このように、そのアスラと久しく戦ったのち、彼は驚嘆し、ああ最勝の牟尼よ、心の内に倦み疲れが生じた。

Verse 35

अथ प्रसन्नो भगवान्मायी मायाविदां वरः । उवाच दैत्यराजानं मेघगंभीरया गिरा

そのとき、まや（幻力）の主にして幻術を操る者の中で最勝なる福徳の御方は、満悦して、雷雲のように深い声でダイティヤの王に告げた。

Verse 36

विष्णुरुवाच । भोभो दैत्यवरश्रेष्ठ धन्यस्त्वं रणदुर्मदः । महायुधवरैर्यत्त्वं न भीतो हि महाप्रभुः

ヴィシュヌは言った。「ほう、ほう。ダイティヤの中の最勝者よ、まことに汝は幸いなる者、戦いに酔う者よ。優れた大いなる武器に対しても、偉大なる主よ、汝は実に恐れを抱かぬ。」

Verse 37

एभिरेवायुधैरुग्रैर्दैत्या हि बहवो हताः । महाजौ दुर्मदा वीराश्छिन्नदेहा मृतिं गताः

その同じ猛き武器によって、ダイティヤは多く討たれた。大いなる戦いにおいて、驕れる勇士たちは身を断たれ、死へと赴いた。

Verse 38

युद्धेन ते महादैत्य प्रसन्नोऽस्मि महान्भवान् । न दृष्टस्त्वत्समो वीरस्त्रैलोक्ये सचराचरे

おお偉大なるダイティヤよ、この戦いによって我（ルドラ／シヴァ）は汝に満悦した。汝はまことに大いなる勇者である。三界において—動くものと動かぬものの中に—汝に比肩する英雄を我は見たことがない。

Verse 39

वरं वरय दैत्येन्द्र प्रीतोऽस्मि तव विक्रमात् । अदेयमपि ते दद्मि यत्ते मनसि वर्तते

「願いを選べ、ダイティヤの王よ。我（ルドラ／シヴァ）は汝の武勇に満足した。常には与え難きものさえ授けよう—汝の心に宿る望みのままに。」

Verse 40

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विष्णोर्मायाविनो हरेः । प्रत्युवाच महाबुद्धिर्दैत्यराजो जलंधरः

サナトクマーラは語った。かくして、幻力（マーヤー）を操るハリ、すなわちヴィシュヌの言葉を聞き終えると、大いなる知恵を備えた阿修羅王ジャランダラは返答した。

Verse 41

जलंधर उवाच । यदि भावुक तुष्टोऽसि वरमे तन्ददस्व मे । मद्भगिन्या मया सार्धं मद्गेहे सगणो वस

ジャランダラは言った。「もしあなたが、ああ高貴なる方よ、満足されたのなら、この願いをお授けください。私と私の妹と共に、そしてあなたの眷属を伴って、我が家にお住まいください。」

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । तदाकर्ण्य वचस्तस्य महादैत्यस्य खिन्नधीः । तथास्त्विति च देवेशो जगाद भगवान् हरिः

サナトクマーラは言った。かの大いなる阿修羅の言葉を聞き、神々の主・バガヴァーン・ハリは憂いに心重く、「然らば、そのとおりに」と答えた。

Verse 43

उवास स ततो विष्णुस्सर्वदेवगणैस्सह । जलंधरं नाम पुरमागत्य रमया सह

その後、ヴィシュヌは諸神の軍勢すべてを伴い、ジャランダラと名づく都に至り、ラーマー（ラクシュミー）と共にそこに留まった。

Verse 44

अथो जलंधरो दैत्यस्स्वभगिन्या च विष्णुना । उवास स्वालयं प्राप्तो हर्षाकुलितमानसः

ついでダイティヤのジャランダラは、自らの妹とヴィシュヌを伴い、己が宮殿に帰り住んだ。心は歓喜に満ちあふれていた。

Verse 45

जलंधरोऽथ देवानामधिकारेषु दानवान् । स्थापयित्वा सहर्षस्सन्पुनरागान्महीतलम्

その後ジャランダラは、神々の職分と権能の座にダーナヴァらを据え、歓喜しつつ再び地上へと帰還した。

Verse 46

देवगंधर्वसिद्धेषु यत्किंचिद्रत्नसंचि तम् । तदात्मवशगं कृत्वाऽतिष्ठत्सागरनंदनः

デーヴァ、ガンダルヴァ、シッダの間にあるいかなる宝玉の蓄えも、ことごとく己が支配下に収め、海の子はその権勢において揺るぎなく立った。

Verse 47

पातालभवने दैत्यं निशुंभं सुमहाबलम् । स्थापयित्वा स शेषादीनानय द्भूतलं बली

彼はパーターラの住処に大力のダイティヤ、ニシュンバを据え、ついでその強者はシェーシャらを地上の面へと引き上げた。

Verse 48

देवगंधर्वसिद्धौघान् सर्पराक्षसमानुषान् । स्वपुरे नागरान्कृत्वा शशास भुवनत्रयम्

デーヴァ、ガンダルヴァ、シッダの群れに加え、ナーガ、ラークシャサ、人間をも自らの都の住民として取り立て、彼は三界を統べ治めた。

Verse 49

एवं जलंधरः कृत्वा देवान्स्ववशवर्तिनः । धर्मेण पालयामास प्रजाः पुत्रानिवौरसान्

かくしてジャランダラはデーヴァたちを己の支配下に置き、ダルマに則って民を治め、正嫡の子らのごとく人々を守り導いた。

Verse 50

न कश्चिद्व्याधितो नैव दुःखितो न कृशस्तथा । न दीनो दृश्यते तस्मिन्धर्माद्राज्यं प्रशासति

その国では、病に苦しむ者も、悲しむ者も、やせ衰える者も見られず、貧しくみじめな者もいなかった。王がダルマに則って国を治めていたからである。