कैलासमार्गे शङ्करस्य परीक्षा — Śiva Tests the Approachers on the Kailāsa Path

Verse 1

व्यास उवाच । भो ब्रह्मन्भगवन्पूर्वं श्रुतं मे ब्रह्मपुत्रक । जलंधरं महादैत्यमवधीच्छंकरः प्रभुः

ヴィヤーサは言った。「おお、尊きブラーフマナよ、福徳ある御方よ—ブラフマーの御子よ—先に私は、主宰にして至高の主シャンカラ（シヴァ）が、大ダイティヤなるジャランダラを討ち滅ぼしたと聞きました。」

Verse 2

तत्त्वं वद महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । विस्तारपूर्वकं शृण्वन्कस्तृप्येत्तद्यशोऽमलम्

おお大賢者よ、月を頂に戴く主シヴァの真実の趣意と聖なる御業を、詳らかに語り給え。つぶさに聞いてなお、誰が満ち足りようか――その御栄光は一点の汚れもない。

Verse 3

सूत उवाच । इत्येवं व्याससंपृष्टो ब्रह्मपुत्रो महामुनिः । उवाचार्थवदव्यग्रं वाक्यं वाक्यविशारदः

スータは語った。かくしてヴィヤーサに問われるや、ブラフマーの御子たる大聖仙は、言葉に通暁して、意義深く、心乱れぬ落ち着いた言葉を述べた。

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । एकदा जीवशक्रौ च भक्त्या परमया मुने । दर्शनं कर्तुमीशस्य कैलासं जग्मतुर्भृशम्

サナトクマーラは言った。おお牟尼よ、かつてジーヴァとシャクラは、至上の帰依に満ち、主イーシャの直なるダルシャナを得んとして、熱心にカイラーサへ赴いた。

Verse 5

अथ गुर्विन्द्रयोर्ज्ञात्वागमनं शंकरः प्रभुः । परीक्षितुं तयोर्ज्ञानं स्वदर्शनरतात्मनोः

そのとき主シャンカラは、師とインドラの来訪を知り、御自身の神聖なるダルシャナを求めて心を注ぐその二人の理解を試そうとお決めになった。

Verse 6

महातेजस्विनं शांतं जटासंबद्धमस्तकम् । महाबाहुं महोरस्कं गौरं नयनभीषणम्

彼は、無量の光輝を放ちながらも完全に静謐なる者を見た。頭はジャター（結髪）で結ばれ、剛健な腕と広い胸を備え、白く輝く姿で、その眼差しは見る者に畏敬を起こさせた。

Verse 7

अथ तौ गुरुशक्रौ च कुर्वंतौ गमनं मुदा । आलोक्य पुरुषं भीमं मार्गमध्येऽद्भुताकृतिम्

そのとき二人――師ブリハスパティとシャクラ（インドラ）――は喜びつつ道を進んだ。すると途上で、恐るべき者が、驚異の非凡な姿をもって道のただ中に立つのを見た。

Verse 9

अथो पुरंदरोऽपृच्छत्स्वाधिकारेण दुर्मदः । पुरुषं तं स्वमार्गांतस्थितमज्ञाय शंकरम्

そこでプランダラ（インドラ）は、自らの権威に酔い高ぶり、道の果てに立つその者に問いただした。しかし彼は、その御方がシャンカラ（主シヴァ）であると悟らなかった。

Verse 10

पुरन्दर उवाच । कस्त्वं भोः कुत आयातः किं नाम वद तत्त्वतः । स्वस्थानेसंस्थितश्शंभु किं वान्यत्र गतः प्रभुः

プランダラ（インドラ）は言った。「尊き御方よ、あなたは誰か。どこから来られたのか。真実のままに御名を告げよ。主シャンブ（シヴァ）は自らの御座に安住しておられるのか、それとも至上の主は他所へ赴かれたのか。」

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । शक्रेणेत्थं स पृष्टस्तु किंचिन्नोवाच तापसः । शक्रः पुनरपृच्छद्वै नोवाच स दिगंबरः

サナトクマーラは語った。シャクラ（インドラ）にそのように問われても、その苦行者は一言も答えなかった。シャクラが再び尋ねたが、天を衣とする出家者（ディガンバラ）はなお沈黙していた。

Verse 12

पुनः पुरंदरोऽपृच्छ्ल्लोकानामधिपेश्वरः । तूष्णीमास महायोगी लीलारूपधरः प्रभुः

再び、諸世界の主インドラが彼に問いかけた。だが至上の主—神聖なるリーラーにおいて諸形を現す大ヨーギー—は沈黙を守られた。

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने शक्रजीवनं नाम त्रयोदशोऽ ध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部「ルドラ・サンヒター」の第五分「ユッダ・カーンダ」、ジャランダラ誅殺の説話において、「シャクラジーヴァナ（インドラの回復）」と題する第十三章はここに終わる。

Verse 14

अथ चुक्रोध देवेशस्त्रैलोक्यैश्वर्यगर्वितः । उवाच वचनं चैव तं निर्भर्त्स्य जटाधरम्

そのとき、三界の主権を誇って驕った देवेश（神々の主）は憤怒に燃え、結髪の行者ジャターダラを叱りつけて、次の言葉を放った。

Verse 15

इन्द्र उवाच । रे मया पृच्छ्यमानोऽपि नोत्तरं दत्तवानसि । अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्रातास्ति दुर्मते

インドラは言った。「おい！この私が問うても、汝は答えを与えぬ。ゆえに我はヴァジュラ（雷霆）にて汝を討つ。悪しき心の者よ、誰が汝を救うのか。」

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इत्युदीर्य ततो वज्री संनिरीक्ष्य क्रुधा हि तम् । हंतुं दिगंबरं वज्रमुद्यतं स चकार ह

サナトクマーラは言った。そう言い終えるや、ヴァジュリーは怒りに燃えて彼を凝視し、天衣（ディガンバラ）を討たんとして金剛杵を振り上げた。

Verse 17

पुरंदरं वज्रहस्तं दृष्ट्वा देवस्सदाशिवः । चकार स्तंभनं तस्य वज्रपातस्य शंकरः

プランダラ（インドラ）が手にヴァジュラを携えるのを見て、主サダーシヴァ—シャンカラ—はその落下の力を止め、ヴァジュラの一撃を無力とされた。

Verse 18

ततो रुद्रः क्रुधाविष्टः करालाक्षो भयंकरः । द्रुतमेव प्रजज्वाल तेजसा प्रदहन्निव

そのときルドラは怒りに満たされ、恐ろしき眼をもつ畏怖の御姿となり、たちまち燃え立って、まるでその炎の光輝で万物を焼き尽くすかのようであった。

Verse 19

बाहुप्रतिष्टंभभुवामन्युनांतश्शचीपतिः । समदह्यत भोगीव मंत्ररुद्धपराक्रमः

そのとき舎脂の主（インドラ）は、真言の力によって威力と勇猛を封じられ、かつてその腕で抑えつけた者たちの怒りに焼かれた。まるで己の内で燃える蛇のように。

Verse 20

दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं प्रज्वलंतं स्वतेजसा । पुरुषं तं धिया ज्ञात्वा प्रणनाम हरं प्रभुम्

ブリハスパティは、その神なる御方が自らの本有の光輝によってたちまち燃え立つのを見て、識別の智慧によりそれが誰であるかを悟り、至上の主ハラに恭しく礼拝した。

Verse 21

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततो गुरुरुदारधीः । नत्वा च दंडवद्भूमौ प्रभुं स्तोतुं प्रचक्रमे

そののち、高雅なる智慧を備えた師は、敬虔に合掌（アンジャリ）し、地に杖のごとく五体投地して主に礼拝し、讃歌を捧げ始めた。

Verse 22

गुरुरुवाच । नमो देवाधिदेवाय महादेवाय चात्मने । महेश्वराय प्रभवे त्र्यम्बकाय कपर्दिने

師は言った。「諸神の上なる神に帰命する。内なる自己そのものであるマハーデーヴァに、至上の主マヘーシュヴァラに、根源なるプラバヴァに、三つの眼をもつトリヤンバカに、そして結髪の主カパルディンに、礼拝し奉る。」

Verse 23

दीननाथाय विभवे नमोंऽधकनिषूदिने । त्रिपुरघ्नाय शर्वाय ब्रह्मणे परमेष्ठिने

苦しむ者の守護者、全能なる御方に帰命する。アンダカを滅ぼした御方に帰命する。トリプラを破壊する御方、シャルヴァに帰命し、至上のブラフマン、万有を統べる最高主パラメーシュティンに帰命し奉る。

Verse 24

विरूपाक्षाय रुद्राय बहुरूपाय शंभवे । विरूपायातिरूपाय रूपातीताय ते नमः

あなたに帰命する—ルドラ、超越の妙なる眼をもつヴィルーパークシャに。無数の姿を現すシャンブに。常の形を超え、あらゆる勝れた形をも超え、ついには形そのものを超越する御方に、礼拝し奉る。

Verse 25

यज्ञविध्वंसकर्त्रे च यज्ञानां फलदायिने । नमस्ते मखरूपाय परकर्मप्रवर्तिने

汝に敬礼す—汝はヤジュニャ（祭祀）を終わらせ得る御方にして、しかも一切の供犠の真実の果をただ汝のみが授け給う。マカ（供犠）そのものの姿なる汝、衆生を業に定められた行いへと駆り立て給う汝に、伏して礼拝す。

Verse 26

कालांतकाय कालाय कालभोगिधराय च । नमस्ते परमेशाय सर्वत्र व्यापिने नमः

死を滅する御方、時そのもの、そして時の蛇を戴く御方よ、汝に礼拝す。遍く満ちてあらゆる処に在す至上主パラメーシュヴァラよ、汝に礼拝す。

Verse 27

नमो ब्रह्मशिरोहंत्रे ब्रह्मचंद्र स्तुताय च । ब्रह्मण्याय नमस्तेऽस्तु नमस्ते परमात्मने

梵天の首を断たれし御方よ、汝に礼拝。梵天と月神に讃えられる御方よ、汝に礼拝。帰依者を護り恩寵を与える御方よ、汝に礼拝。至上の自己（パラマートマン）なる御方よ、汝に礼拝。

Verse 28

त्वमग्निरनिलो व्योम त्वमेवापो वसुंधरा । त्वं सूर्यश्चन्द्रमा भानि ज्योतिश्चक्रं त्वमेव हि

汝は火であり、風であり、広大なる虚空である。汝こそ水であり大地である。汝は太陽であり月であり、輝く光明そのもの—まことに、光り輝く天体の輪は悉く汝にほかならぬ。

Verse 29

त्वमेव विष्णुस्त्वं ब्रह्मा तत्स्तुतस्त्वं परेश्वरः । मुनयः सनकाद्यास्त्वं नारदस्त्वं तपोधनः

汝こそ唯一ヴィシュヌ、汝こそブラフマー。彼らすら讃える至上主（パレーシュヴァラ）は汝である。汝はサナカらの聖仙であり、またタパスに富む苦行者ナーラダでもある。

Verse 30

त्वमेव सर्व लोकेशस्त्वमेव जगदात्मकः । सर्वान्वयस्सर्वभिन्नस्त्वमेव प्रकृतेः परः

汝こそ唯一、あらゆる世界の主。汝こそ唯一、宇宙の自己そのもの。汝は内なる結びとして万物に遍満しつつ、なお万物と異なり、ただ汝のみがプラクリティ（物質自然）を超越する。

Verse 31

त्वं वै सृजसि लोकांश्च रजसा विधिनामभाक् । सत्त्वेन हरिरूपस्त्वं सकलं यासि वै जगत्

まことに汝はラジャスの力によって諸世界を創り、ブラフマーの職分を担われる。サットヴァによってはハリ（ヴィシュヌ）の姿を取り、全宇宙をあまねく遍満される。

Verse 32

त्वमेवासि महादेव तमसा हररूपधृक् । लीलया भुवनं सर्वं निखिलं पांचभौतिकम्

汝こそただ一柱のマハーデーヴァ。タマスの力によりハラの姿を帯び、また汝のリーラー—神聖なる戯れ—によって、五大より成るこの全宇宙を遍満し、支え保たれる。

Verse 33

त्वद्ध्यानबलतस्सूर्यस्तपते विश्वभावन । अमृतं च्यवते लोके शशी वाति समरिणः

おお宇宙を養う御方よ、汝を念じ観ずる力によって太陽は熱を放ち、月は世にアムリタを滴らせ、風は吹きわたる—一切は汝の内在する主権によって動き、はたらくのである。

Verse 34

त्वद्ध्यानबलतो मेघाश्चांबु वर्षंति शंकर । त्वद्ध्यानबलतश्शक्रस्त्रिलोकीं पाति पुत्रवत्

おおシャンカラよ、汝を観想する禅定の力によって雲は雨水を降らせる。汝を観想する力によって、シャクラ（インドラ）は三界をわが子のように守護する。

Verse 35

त्वद्ध्यानबलतो मेघाः सर्वे देवा मुनीश्वराः । स्वाधिकारं च कुर्वंति चकिता भवतो भयात्

汝を観想する禅定の力によって、雲も、すべての神々も、尊き牟尼たちも、それぞれの定められた務めを果たす。だが彼らは汝の威におののき、畏れ震えつつそれを行う。

Verse 36

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनाद्भुवि मानवाः । नाद्रियन्ते सुरान्रुद लोकैश्वर्यं च भुंजते

おおルドラよ、ただ御身の蓮華の御足に仕えることによって、地上の人々はもはや諸天に依らず、諸世界において主権と繁栄を享受する。

Verse 37

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनादगमन्पराम् । गतिं योगधना नामप्यगम्यां सर्वदुर्लभाम्

ただ御身の蓮華の御足に仕えることによって、彼らは無上の境地に到った——「ヨーガの財」と呼ばれる比類なき目的地であり、不信の者には到達し難く、万有にとってきわめて稀なる帰趣である。

Verse 38

सनत्कुमार उवाच । बृहस्पतिरिति स्तुत्वा शंकरं लोकशंकरम् । पादयो पातयामास तस्येशस्य पुरंदरम्

サナトクマーラは言った。諸世界を安寧へ導くシャンカラを讃えたのち、（インドラは）ブリハスパティを招いた。ついでプランダラ（インドラ）は、その至上の主イーシャの御足もとに身を投げ、ひれ伏した。

Verse 39

पातयित्वा च देवेशमिंद्रं नत शिरोधरम् । बृहस्पतिरुवाचेदं प्रश्रयावनतश्शिवम्

諸天の主インドラを、頭を垂れて服従するままにひれ伏させると、ブリハスパティは敬虔と謙譲をもってシヴァに次の言葉を告げた。

Verse 40

बृहस्पतिरुवाच । दीननाथ महादेव प्रणतं तव पादयोः । समुद्धर च शांतं स्वं क्रोधं नयनजं कुरु

ブリハスパティは言った。「大自在天マハーデーヴァよ、苦しむ者の拠り所よ。私は御足にひれ伏します。どうか御身の帰依者を引き上げ守護し、また御眼より生じた御怒りを鎮め、静謐ならしめてください。」

Verse 41

तुष्टो भव महादेव पाहीद्र शरणागतम् । अग्निरेव शमं यातु भालनेत्रसमुद्भवः

「御慈悲を、マハーデーヴァよ。帰依して来たインドラをお護りください。あなたの額の眼より生じたこの火が鎮まり、静かに収まりますように。」

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य गुरोर्वाक्यं देवदेवो महेश्वरः । उवाच करुणासिन्धुर्मेघनिर्ह्रादया गिरा

サナトクマーラは言った。師の言葉をそのように聞き終えると、神々の神マハーデーヴァ、マヘーシュヴァラは、慈悲の大海として、雲の轟きのように鳴り響く声で語った。

Verse 43

महेश्वर उवाच । क्रोधं च निस्सृते नेत्राद्धारयामि बृहस्पतेः । कथं हि कञ्चुकीं सर्पस्संधत्ते नोज्झितां पुनः

マハーデーヴァは言った。「おおブリハスパティよ、たとえ怒りが我が眼より発したとしても、我はそれを抑え、担い留める。いったん脱ぎ捨てた皮を、蛇がどうして再びまとえるというのか。」

Verse 44

सनत्कुमार उवाचु । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शंकरस्य बृहस्पतिः । उवाच क्लिष्टरूपश्च भयव्याकुलमानसः

サナトクマーラは言った。シャンカラのその言葉を聞くと、ブリハスパティは、姿はこわばり、恐れに心を乱されて、口を開いた。

Verse 45

बृहस्पतिरुवाच । हे देव भगवन्भक्ता अनुकंप्याः सदैव हि । भक्तवत्सलनामेति त्वं सत्यं कुरु शंकर

ブリハスパティは言った。「おおデーヴァよ、福徳具足の主よ。あなたの帰依者たちは常にまことに憐れみを受けるにふさわしい。ゆえに、シャンカラよ、『バクタ・ヴァツァラ（帰依者に慈しき方）』という御名を、行いによって真実としてください。」

Verse 46

क्षेप्तुमन्यत्र देवेश स्वतेजोऽत्युग्रमर्हसि । उद्धर्तस्सर्वभक्तानां समुद्धर पुरंदरम्

おお神々の主よ、あまりに激烈なる御神威を他所へ向け給え。汝はすべてのバクタの救済者、ゆえにプランダラ（インドラ）を起こし救い給え。

Verse 47

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो गुरुणा रुद्रो भक्तवत्सलनामभाक् । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सुरेज्यं प्रणतार्त्तिहा

サナトクマーラは言った。師よりかく告げられると、バクタに慈しみ深き守護者として名高いルドラは、安らかな心で答えた。神々すら礼拝する御方、ひれ伏す者の苦を除く御方が、応えて語った。

Verse 48

शिव उवाच । प्रीतः स्तुत्यानया तात ददामि वरमुत्तमम् । इन्द्रस्य जीवदानेन जीवेति त्वं प्रथां व्रज

シヴァは言った。「愛しき子よ、この讃歌に満足した。ゆえに最上の恩寵を授けよう。汝はインドラに命を与えたのだから、進み出て『ジーヴァ（生命を授ける者）』の名で知られよ。」

Verse 49

समुद्भूतोऽनलो योऽयं भालनेत्रात्सुरेशहा । एनं त्यक्ष्याम्यहं दूरं यथेन्द्रं नैव पीडयेत्

「この火は、シヴァの額の眼より生じたもので、神々の主たちをも滅ぼす。インドラを悩ませぬよう、我はこれを遠くへ投げ放とう。」

Verse 50

सनत्कुमार उवाच् । इत्युक्त्वा तं करे धृत्वा स्वतेजोऽनलमद्भुतम् । भालनेत्रात्समुद्भूतं प्राक्षिपल्लवणांभसि

サナトクマーラは言った。「かく語り終えると、彼は手に、額の眼より生じた驚異の火—自らの光輝なるテージャス—を取り、海の塩の水へと投げ入れた。」

Verse 51

ततश्चांतर्दधे रुद्रो महालीलाकरः प्रभुः । गुरुशक्रौ भयान्मुक्तौ जग्मतुः सुखमुत्तमम्

そのとき、偉大なる神聖なリーラーを行ずる主ルドラは、忽然と姿を消された。恐れから解き放たれたグル（ブリハスパティ）とシャクラ（インドラ）は、出立して至上の安寧と福楽に至った。

Verse 52

यदर्थं गमनोद्युक्तौ दर्शनं प्राप्य तस्य वै । कृतार्थौ गुरुशक्रौ हि स्वस्थानं जग्मतुर्मुदा

彼らが旅立ったその目的である御方のダルシャナ（拝観）を得て、グル（ブリハスパティ）とシャクラ（インドラ）は願いが成就したと知り、歓喜してそれぞれの住処へ帰っていった。