Shloka 112
अतिकायवधः
The Slaying of Atikāya
Devanagari script
तंभूमौनिपतितंदृष्टवाविक्षिप्तभूषणम्बभूवुर्व्यथितास्सर्वेहतशेषानिशाचराः ।।।।
Transliteration
taṁ bhūmau nipatitaṁ dṛṣṭvā vikṣipta-bhūṣaṇam babhūvur vyathitāḥ sarve hata-śeṣā niśācarāḥ ||
Translation
地に倒れ、飾りが散り乱れた彼を見て、討ち残った羅刹たちは皆、苦悶に打ち震えた。
Word by Word
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; pronoun ‘him’
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्; locative ‘on the ground’
निपतितम्fallen
निपतितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootni-pat (धातु) + nipatita (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्तः; पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘fallen’ qualifying तम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Hetu/Prayojana (हेतु/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootdṛś (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (त्वान्त), पूर्वकालः; gerund ‘having seen’
विक्षिप्तभूषणम्with scattered ornaments
विक्षिप्तभूषणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvikṣipta (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; vi-kṣip धातु) + bhūṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (कर्मधारय-प्रायः: ‘विक्षिप्तं भूषणं यस्य/यत्र’); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘with ornaments scattered’ qualifying तम्
बभूवुःbecame / were
बभूवुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; ‘they became/were’
व्यथिताःdistressed
व्यथिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvyathita (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; vyath धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; predicate adjective with बभूवुः
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘all’ qualifying निशाचराः
हतशेषाःthe remaining survivors
हतशेषाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roothata (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; han धातु) + śeṣa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘हतानां शेषाः’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘the survivors (left after being slain)’ qualifying निशाचराः
निशाचराःnight-rangers (Rakshasas)
निशाचराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootniśā-cara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (सप्तमी-तत्पुरुष: ‘निशायां चरन्ति’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
Context
All the Rakshasas who escaped from killing, felt distressed seeing the king and his ornaments scattered on the ground.
Characters & Entities
A
AtikāyaN
Niśācaras (Rākṣasas)FAQs
Adharma brings collective destabilization: when a wrongful cause loses its champion, fear and disarray spread among its followers.
Atikāya’s fall demoralizes the remaining rākṣasa troops, who react with visible distress.
Indirectly, Lakṣmaṇa’s decisive victory is shown to have strategic impact beyond the individual duel.